The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Preface to Second Edition.
• From Preface to First Edition.
• Historical Introduction
• Part I.: Events Leading to Magna Carta.
• Part II.: Feudal Grievances and Magna Carta.
• Part III.: Magna Carta: Its Form and Contents.
• Part IV.: Historical Sequel to Magna Carta.
• Part V.: Magna Carta: Original Versions, Printed Editions and Commentaries.
• Text, Translation, and Commentary
• Preamble.1
• Chapter One.
• Chapter Two.
• Chapter Three.
• Chapter Four.
• Chapter Five.
• Chapter Six.
• Chapter Seven.
• Chapter Eight.
• Chapter Nine.
• Chapter Ten.
• Chapter Eleven.
• Chapter Twelve.
• Chapter Thirteen.
• Chapter Fourteen.
• Chapter Fifteen.
• Chapter Sixteen.
• Chapter Seventeen.
• Chapter Eighteen.
• Chapter Nineteen.
• Chapter Twenty.
• Chapter Twenty–one.
• Chapter Twenty–two.
• Chapter Twenty–three.
• Chapter Twenty–four.
• Chapter Twenty–five.
• Chapter Twenty–six.
• Chapter Twenty–seven.
• Chapter Twenty–eight.
• Chapter Twenty–nine.
• Chapter Thirty.
• Chapter Thirty–one.
• Chapter Thirty–two.
• Chapter Thirty–three.
• Chapter Thirty–four.
• Chapter Thirty–five.
• Chapter Thirty–six.
• Chapter Thirty–seven.
• Chapter Thirty–eight.
• Chapter Thirty–nine.
• Chapter Forty.
• Chapter Forty–one.
• Chapter Forty–two.
• Chapter Forty–three.
• Chapter Forty–four.
• Chapter Forty–five.
• Chapter Forty–six.
• Chapter Forty–seven.
• Chapter Forty–eight.
• Chapter Forty–nine.
• Chapter Fifty.
• Chapter Fifty–one.
• Chapter Fifty–two.
• Chapter Fifty–three.
• Chapter Fifty–four.
• Chapter Fifty–five.
• Chapter Fifty–six.
• Chapter Fifty–seven.
• Chapter Fifty–eight.
• Chapter Fifty–nine.
• Chapter Sixty.
• Chapter Sixty–one.
• Chapter Sixty–two.
• Chapter Sixty–three.
• Appendix. Documents Relative To, Or Illustrative Of, Magna Carta.
• I.: The Charter of Liberties of Henry I.1 (1100.)
• II.: The Second Or Oxford Charter of Stephen.1 (1136.)
• III.: Charter of Henry II.1 (circa 1154.)
• IV.: The So–called “unknown Charter of Liberties” of John.2 (circa 1214–1215.)
• V.: The Articles of the Barons.1 (1215.)
• VI.: Writs Supplementary of John’s Great Charter.
• VII.: The Great Charter of Henry III.2 (third Reissue, 11th February, 1225.)
• VIII.: Carta De Foresta.1 (6 November, 1217.)

VII.

THE GREAT CHARTER OF HENRY III.2 (third reissue, 11th february, 1225.)

Henricus Dei gratia rex Anglie, dominus Hibernie, dux Normannie, Aquitanie, et comes Andegavie, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, comitibus, baronibus,1 vicecomitibus, prepositis, ministris et omnibus ballivis et fidelibus suis presentem cartam inspecturis, salutem. Sciatis2 quod nos, intuitu Dei et pro salute anime nostre et animarum antecessorum et successorum nostrorum, ad exaltationem sancte ecclesie et emendationem regni nostri, spontanea et bona voluntate nostra, dedimus et concessimus archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, comitibus, baronibus et omnibus de regno nostro has libertates subscriptas tenendas in regno nostro Anglie in perpetuum.

1 (1). In primis concessimus3 Deo et hac presenti carta nostra confirmavimus4 pro nobis et heredibus nostris in perpetuum quod anglicana ecclesia libera sit, et habeat omnia5 jura sua integra et libertates suas illesas.1 Concessimus etiam omnibus liberis hominibus regni nostri pro nobis et heredibus nostris in perpetuum omnes libertates subscriptas, habendas et tenendas eis et heredibus suis de nobis et heredibus nostris in perpetuum.2

2 (2). Si quis comitum vel baronum nostrorum sive aliorum tenencium de nobis in capite per servicium militare mortuus fuerit, et, cum decesserit, heres ejus3 plene etatis fuerit et relevium debeat, habeat hereditatem suam per antiquum relevium, scilicet heres vel heredes comitis de baronia comitis integra per centum libras, heres vel heredes baronis de baronia integra per centum libras,4 heres vel heredes militis de feodo militis integro per centum solidos ad plus; et qui minus debuerit minus det secundum antiquam consuetudinem feodorum.

3 (3). Si autem heres alicujus talium fuerit infra etatem,5dominus ejus non habeat custodiam ejus nec terre sue antequam homagium ejus ceperit; et, postquam talis heres fuerit in custodia, cum ad etatem pervenerit, scilicet viginti et unius anni, habeat hereditatem suam sine relevio et sine fine, ita tamen quod, si ipse, dum infra etatem fuerit, fiat miles, nichilominus terra remaneat in custodia dominorum suorum usque ad terminum predictum.

4 (4). Custos terre hujusmodi heredis qui infra etatem fuerit non capiat de terra heredis nisi rationabiles exitus et rationabiles consuetudines et rationabilia servicia, et hoc sine destructione et vasto hominum vel rerum; et si nos commiserimus custodiam alicujus talis terre vicecomiti vel alicui alii qui de exitibus terre illius nobis debeat respondere, et ille destructionem de custodia fecerit vel vastum, nos ab illo capiemus emendam, et terra committetur6 duobus legalibus et discretis hominibus de feodo illo qui de exitibus nobis respondeant vel ei cui eos assignaverimus; et si dederimus vel vendiderimus alicui custodiam alicujus talis terre, et ille destructionem inde fecerit vel vastum, amittat ipsam custodiam et tradatur duobus legalibus et discretis hominibus de feodo illo qui similiter nobis respondeant, sicut predictum est.

5 (5). Custos autem, quamdiu custodiam terre habuerit, sustentet domos, parcos, vivaria, stagna, molendina et cetera ad terram illam pertinencia de exitibus terre ejusdem, et reddat heredi, cum ad plenam etatem pervenerit, terram suam totam instauratam de carucis1et omnibus aliis rebus, ad minus secundum quod illam recepit. Hec omnia observentur de custodiis archiepiscopatuum, episcopatuum, abbatiarum, prioratuum, ecclesiarum et dignitatum vacancium que ad nos pertinent, excepto quod hujusmodi custodie vendi non debent.

6 (6). Heredes maritentur absque disparagatione.2

7 (7). Vidua post mortem mariti sui statim et sine difficultate aliqua habeat maritagium suum et hereditatem suam, nec aliquid det pro dote sua vel pro maritagio suo vel pro hereditate sua, quam hereditatum maritus suus et ipsa tenuerunt3 die obitus ipsius mariti, et maneat in capitali mesagio mariti sui4 per quadraginta dies post obitum ipsius mariti sui, infra quos assignetur ei dos sua, nisi prius ei fuerit assignata, vel nisi domus illa sit castrum; et si de castro recesserit, statim provideatur ei domus competens in qua possit honeste morari, quousque dos sua ei assignetur secundum quod predictum est,5et habeat rationabile estoverium suum interim de communi. Assignetur autem ei pro dote sua tercia pars tocius terre mariti sui que sua fuit in vita sua, nisi de minori dotata fuerit ad hostium ecclesic.

(8). Nulla vidua distringatur ad se maritandam,6 dum vivere voluerit sine marito, ita tamen quod securitatem faciet quod se non maritabit sine assensu nostro, si de nobis tenuerit, vel sine assensu domini sui,7 si de alio tenuerit.

8 (9). Nos vero vel ballivi8 nostri non seisiemus terram aliquam nec redditum pro debito aliquo quamdiu catalla debitoris presencia sufficiant9 ad debitum reddendum et ipse debitor paratussit inde satisfacere; nec plegii ipsius debitoris distringantur quamdiu ipse capitalis debitor sufficiat1 ad solutionem debiti; et, si capitalis debitor defecerit in solutione debiti, non habens unde reddat aut reddere nolit cum possit, plegii respondeant pro2 debito; et, si voluerint, habeant terras et redditus debitoris quousque3 sit eis satisfactum de debito quod ante pro eo solverunt,4 nisi capitalis debitor monstraverit se inde esse quietum versus eosdem plegios.

95 (13). Civitas6 Londonie habeat omnes antiquas libertates et liberas consuetudines suas.7 Preterea volumus et concedimus quod omnes alie civitates, et burgi, et ville, et barones de quinque portubus, et omnes portus, habeant omnes libertates et liberas consuetudines suas.

108 (16). Nullus distringatur ad faciendum majus servicium de feodo militis nec de alio libero tenemento quam inde debetur.

11 (17). Communia placita non sequantur curiam nostram, set teneantur in aliquo loco certo.

12 (18). Recognitiones de nova disseisina et de morte antecessoris9 non capiantur nisi in suis comitatibus, et hoc modo: nos, vel si extra regnum fuerimus, capitalis justiciarius noster, mittemus10 justiciarios per unumquemque comitatum semel in anno,11 qui cum militibus comitatuum capiant in comitatibus assisas predictas. Et ea que in illo adventu suo in comitatu per justiciarios predictos ad dictas assisas capiendas missos terminari non possunt, per eosdem terminentur alibi in itinere suo; et ea que per eosdem propter difficultatem aliquorum articulorum terminari non possunt, referantur ad justiciarios nostros de banco, et ibi terminentur.

13. Assise de ultima presentatione semper capiantur coram justiciariis nostris de banco et ibi terminentur.

1412 (20). Liber homo non amercietur pro parvo delicto nisi secundum modum ipsius delicti, et pro magno delicto, secundum magnitudinem delicti, salvo contenemento suo; et mercator eodem modo salva mercandisa sua; et villanus alterius quam noster1 eodem modo amercietur salvo wainagio suo, si inciderit2 in misericordiam nostram: et nulla predictarum misericordiarum ponatur nisi per sacramentum3 proborum et legalium hominum de visneto.

(21). Comites et barones non amercientur nisi per pares suos, et non nisi secundum modum delicti.

(22).4Nulla ecclesiastica persona amercietur secundum quantitatem beneficii sui ecclesiastici, set secundum laicum tenementum suum, et secundum quantitatem delicti.

15 (23). Nec villa, nec homo, distringatur facere pontes ad riparias nisi qui ex antiquo et de jure facere debet.5

16.6Nulla riparia decetero defendatur, nisi ille que fuerunt in defenso tempore regis Henrici avi nostri, per eadem loca et eosdem terminos sicut esse consueverunt tempore suo.

17 (24). Nullus vicecomes, constabularius, coronatores vel alii ballivi nostri teneant placita corone nostre.

187 (26). Si aliquis tenens de nobis laicum feodum moriatur, et vicecomes vel ballivus noster ostendat litteras nostras patentes de summonitione nostra de debito quod defunctus nobis debuit, liceat vicecomiti vel ballivo nostro attachiare et inbreviare catalla defuncti inventa in laico feodo ad valenciam illius debiti per visum legalium hominum, ita tamen quod nichil inde amoveatur donec persolvatur nobis debitum quod clarum fuerit, et residuum relinquatur executoribus ad faciendum testamentum defuncti; et si nichil nobis debeatur ab ipso, omnia catalla cedant defuncto, salvis uxori ipsius et pueris suis8 rationabilibus partibus suis.

191 (23). Nullus constabularius vel ejus ballivus2 capiat blada vel alia catalla alicujus qui non sit de villa ubi castrum situm est, nisi statim inde reddat denarios aut respectum inde habere possit de voluntate venditoris; si autem de villa ipsa fuerit, infra quadraginta dies precium reddat.3

20 (29). Nullus constabularius distringat aliquem militem ad dandum denarios pro custodia castri, si ipse eam facere voluerit4 in propria persona sua, vel per alium probum hominem, si ipse eam facere non possit propter rationabilem causam, et, si nos duxerimus eum5 vel miserimus in exercitum, erit quietus de custodia secundum quantitatem temporis quo per nos fuerit in exercitu de feodo pro quo fecit servicium in exercitu.6

21 (30). Nullus vicecomes, vel ballivus noster, vel alius7 capiat equos vel carettas alicujus8 pro cariagio faciendo, nisi9reddat liberationem antiquitus statutam, scilicet pro caretta ad duos equos decem denarios per diem, et pro caretta ad tres equos quatuordecim denarios per diem.10Nulla caretta dominica alicujus ecclesiastice persone vel militis vel alicujus domine capiatur per ballivos predictos.

(31). Nec nos nec ballivi nostri nec alii11 capiemus alienum boscum ad castra vel alia agenda nostra, nisi per voluntatem illius12 cujus boscus ille fuerit.

22 (32). Nos non tenebimus terras eorum13 qui convicti fuerint de felonia, nisi per unum annum et unum diem; et tunc reddantur terre dominis feodorum.

23 (33). Omnes kidelli decetero deponantur penitus per Tamisiam et Medeweiam14 et per totam Angliam, nisi per costeram maris.

24 (34). Breve quod vocatur Precipe decetero non fiat alicui de aliquo1 tenemento, unde liber homo perdat2 curiam suam.

25 (35). Una mensura vini sit per totum regnum nostrum, et una mensura cervisie, et una mensura bladi, scilicet quarterium London., et una latitudo pannorum tinctorum et russettorum et haubergettorum, scilicet due ulne infra listas; de ponderibus vero3 sit ut de mensuris.

26 (36). Nichil detur4 de cetero pro brevi inquisitionis ab eo qui inquisitionem petit5 de vita vel membris, set gratis concedatur et non negetur.

27 (37). Si aliquis teneat de nobis per feodifirmam vel soccagium, vel per burgagium, et de alio terram teneat per servicium militare, nos non habebimus custodiam heredis nec terre sue que est de feodo alterius, occasione illius feodifirme, vel soccagii, vel burgagii, nec habebimus custodiam illius feodifirme vel soccagii vel burgagii, nisi ipsa feodifirma debeat servicium militare. Nos non habebimus custodiam heredis nec6 terre alicujus quam tenet de alio per servicium militare, occasione alicujus parve serjanterie quam tenet de nobis per servicium reddendi nobis cultellos, vel sagittas, vel hujusmodi.

28 (38). Nullus ballivus ponat decetero aliquem ad legem manifestam vel ad juramentum simplici loquela sua, sine testibus fidelibus ad hoc inductis.

29 (39). Nullus liber homo decetero capiatur vel inprisonetur aut disseisiatur de aliquo libero tenemento suo vel libertatibus vel liberis consuetudinibus suis,7 aut utlagetur, aut exuletur aut aliquo alio modo destruatur, nec super eum ibimus, nec super eum mittemus, nisi per legale judicium parium suorum, vel per legem terre.

(40). Nulli vendemus, nulli negabimus aut differemus rectum vel8 justiciam.

30 (41). Omnes mercatores, nisi publice antea prohibiti fuerint, habeant salvum et securum exire de Anglia, et venire in Angliam, et morari, et ire per Angliam tam per terram quam per aquam9 ad emendum vel10 vendendum sine omnibus toltis malis1 per antiquas et rectas consuetudines, preterquam in tempore gwerre, et si sint de terra contra nos gwerrina; et si tales inveniantur in terra nostra in principio gwerre, attachientur sine dampno corporum vel rerum, donec sciatur a nobis vel a capitali justiciario nostro quomodo mercatores terre nostre tractentur, qui tunc invenientur in terra contra nos gwerrina; et, si nostri salvi sint ibi, alii salvi sint in terra nostra.

312 (43). Si quis tenuerit de aliqua escaeta, sicut de honore Wallingefordie, Bolonie, Notingeham, Lancastrie, vel de aliis3 que sunt in manu nostra, et sint baronie, et obierit, heres ejus non det aliud relevium nec fiat4 nobis aliud servicium quam faceret baroni, si ipsa5 esset in manu baronis; et nos eodem modo eam tenebimus quo baro eam tenuit; nec nos, occasione talis baronie vel escaete, habebimus aliquam escaetam vel custodiam aliquorum hominum nostrorum, nisi alibi tenuerit de nobis in capite ille qui tenuit baroniam vel escaetam.6

32.7Nullus liber homo decetero det amplius alicui vel vendat de terra sua quam ut de residuo terre sue possit sufficienter fieri domino feodi servicium ei debitum quod pertinet ad feodum illud.

338 (46). Omnes patroni abbatiarum qui habent cartas regum Anglie de advocatione, vel antiquam tenuram vel possessionem, habeant earum custodiam cum vacaverint, sicut habere debent, et sicut supra declaratum est.

349 (54). Nullus capiatur vel imprisonetur propter appellum femine de morte alterius quam viri sui.

35.1Nullus comitatus decetero teneatur, nisi de mense in mensem; et, ubi major terminus esse solebat, major sit. Nec aliquis vicecomes vel ballivus faciat turnum suum per hundredum nisi bis in anno et non nisi in loco debito et consueto, videlicet semel post Pascha et iterum post festum sancti Michaelis. Et visus de franco plegio tunc fiat ad illum terminum sancti Michaelis sine occasione, ita scilicet quod quilibet habeat libertates suas quas habuit et habere consuevit tempore regis Henrici avi nostri, vol quas postea perquisivit. Fiat autem visus de franco plegio sic, videlicet quod pax nostra teneatur, et quod tethinga integra sit sicut esse consuevit, et quod vicecomes non querat occasiones, et quod contentus sit eo quod vicecomes habere consuevit de visu suo faciendo tempore regis Henrici avi nostri.

36. Non liceat alicui decetero dare terram suam alicui domui religiose, ita quod eam resumat tenendam de eadem domo, nec liceat alicui domui religiose terram alicujus sic accipere quod tradat illam ei2a quo ipsam recepit3tenendam. Si quis autem de cetero terram suam alicui domui religiose sic dederit, et super hoc convincatur, donum suum penitus cassetur, et terra illa domino suo illius feodi incurratur.

37. Scutagium decetero capiatur sicut capi solebat4tempore regis Henrici avi nostri. Et salve5sint archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, templariis, hospitalariis, comitibus, baronibus et omnibus aliis tam ecclesiasticis quam secularibus personis libertates et libere consuetudines quas prius habuerunt.

(60). Omnes autem istas consuetudines predictas et libertates quas concessimus in regno nostro tenendas quantum ad nos pertinet erga nostros, omnes de regno nostro tam clerici quam laici observent quantum ad se pertinet erga suos.6Pro hacautem concessione et donatione libertatum istarum et aliarum libertatum contentarum in carta nostra de libertatibus foreste, archiepiscopi, episcopi, abbates, priores, comites, barones, milites, libere tenentes, et omnes de regno nostro dederunt nobis quintam decimam partem omnium mobilium suorum. Concessimus etiam eisdem pro nobis et heredibus nostris quod nec nos nec heredes nostri aliquid perquiremus per quod libertates in hac carta contente infringantur vel infirmentur; et, si de aliquo aliquid contra hoc perquisitum fuerit, nichil valeat et pro nullo habeatur.

Hiis testibus domino Stephano Cantuariensi archiepiscopo, Eustachio Lundoniensi, Jocelino Bathoniensi, Petro Wintoniensi, Hugoni Lincolniensi, Ricardo Sarrisberiensi, Benedicto Roffensi, Willelmo Wigorniensi, Johanne Eliensi, Hugone Herefordiensi, Radulpho Cicestriensi, Willelmo Exoniensi episcopis, abbate sancti Albani, abbate sancti Edmundi, abbate de Bello, abbate sancti Augustini Cantuariensis, abbate de Eveshamia, abbate de Westmonasterio, abbate de Burgo sancti Petri, abbate Radingensi, abbate Abbendoniensi, abbate de Maumeburia, abbate de Winchecomba, abbate de Hida, abbate de Certeseia, abbate de Sireburnia, abbate de Cerne, abbate de Abbotebiria, abbate de Middletonia, abbate de Seleby, abbate de Wyteby, abbate de Cirencestria, Huberto de Burgo justiciario, Ranulfo comite Cestrie et Lincolnie, Willelmo comite Sarrisberie, Willelmo comite Warennie, Gilberto de Clara comite Gloucestrie et Hertfordie, Willelmo de Ferrariis comite Derbeie, Willelmo de Mandevilla comite Essexie, Hugone Le Bigod comite Norfolcie, Willelmo comite Aubemarle, Hunfrido comite Herefordie, Johanne constabulario Cestrie, Roberto de Ros, Roberto filio Walteri, Roberto de Veteri ponte, Willielmo Brigwerre, Ricardo de Munfichet, Petro filio Herberti, Matheo filio Herberti, Willielmo de Albiniaco, Roberto Gresley, Reginaldo de Brahus, Johanne de Munemutha, Johanne filio Alani, Hugone de Mortuomari, Waltero de Bellocampo, Willielmo de sancto Johanne, Petro de Malalacu, Briano de Insula, Thoma de Muletonia, Ricardo de Argentein., Gaufrido de Nevilla, Willielmo Mauduit, Johanne de Baalun.

Datum apud Westmonasterium undecimo die februarii anno regni nostri nono.

[2 ]This is the definitive form of the Great Charter, as confirmed by Edward I. in 1297 and many times thereafter. See supra, p. 154. The text is taken from Statutes of the Realm, I. 22–25. Words not found in the Charter of 1215 are here printed in italics. The footnotes (in preparing which frequent reference has been made to Bémont’s Chartes) give the principal variants occurring in the Charters of 1215, 1216, and 1217, as compared with that of 1225. The numbers commonly used (and here adopted) for the chapters of the issue of 1225 do not agree with those used for similar chapters of the issue of 1217. The numbers in brackets are those of corresponding chapters of 1215.

[1 ]Justiciariis, forestariis follow baronibus in the issues of 1215 and 1216, both of which omit prioribus.

[2 ]The sentence following “sciatis” differs in each preamble. For that of 1215, see supra, pp. 185–6.

The Charter of 1216 reads: Sciatis nos, intuitu Dei et pro salute anime nostre et omnium antecessorum et successorum nostrorum, ad honorem Dei et exaltationem sancte ecclesie et emendationem regni nostri, per consilium venerabilium patrum nostrorum domini Gualonis titulo sancti Martini presbiteri cardinalis, apostolici sedis legati, Petri Wintoniensis, Reineri de Sancto Asapho, Jocelini Batthoniensis et Glastoniensis, Simonis Exoniensis, Ricardi Cicestriensis, Willelmi Coventriensis, Benedicti Roffensis, Henrici Landavensis, Menevensis, Bangorensis et Sylvestri Wygorniensis episcoporum, et nobilium virorum Willelmi Mariscalli, comitis Penbrocie, Ranulfi comitis Cestrie, Willelmi de Ferrariis comitis Derebie, Willelmi comitis Albemarle, Huberti de Burgo justiciarii nostri, Savarici de Maloleone, Willelmi Brigwerre patris, Willelmi Brigwerre filii, Roberti de Crutenay, Falkesii de Breaute, Reginaldi de Vautort, Walteri de Lascy, Hugonis de Mortuomari, Johannis de Monemute, Walteri de Bellocampo, Walteri de Clifford, Roberti de Mortuomari, Willelmi de Cantilupo, Mathei filii Hereberti, Johannis Mariscalli, Alani Bassett, Philippi de Albiniaco, Johannis Extranei et aliorum fidelium nostrorum: (i) Imprimis concessisse Deo et hac presenti carta confirmasse . . . .

The Charter of 1217 reads: Sciatis quod, intuitu Dei et pro salute anime nostre et animarum antecessorum et successorum nostrorum, ad exaltationem sancte ecclesie et emendationem regni nostri, concessimus et hac presenti carta confirmavimus pro nobis et heredibus nostris in perpetuum, de consilio venerabilis patris nostri domini Gualonis titulo Sancti Martini presbiteri cardinalis et apostolice sedis legati, domini Walteri Eboracensis archiepiscopi, Willelmi Londoniensis episcopi et aliorum episcoporum Anglie, et Willelmi Mariscalli comitis Pembrocie, rectoris nostri et regni nostri, et aliorum fidelium, comitum et baronum nostrorum Anglie, has libertates subscriptas tenendas in regno nostro Anglie in perpetuum.

[3 ]Concessisse, in 1215 and 1216.

[4 ]Confirmasse, in 1215 and 1216.

[5 ]Omnia, omitted also in 1216 and 1217.

[1 ]For the important clause occurring in 1215 between illesas and Concessimus, see supra, p. 190.

[2 ]In perpetuum, omitted also in 1216 and 1217.

[3 ]Suus, in 1215.

[4 ]The Inspeximus of 1297 reads “marcas” in place of “libras.” See supra, p. 201. Cf. Bracton, II. c. 36, and other authorities cited by Bémont, Chartes, 47 n.

[5 ]Et connects etatem and fuerit in custodia in 1215, the intervening words being omitted.

[6 ]Committatur, in 1215, 1216 and 1217.

[1 ]Different ending in 1215; see supra, p. 210.

[2 ]An additional clause occurs in 1215; see supra, p. 212.

[3 ]Tenuerint, in 1216 and 1217.

[4 ]In domo mariti sui, in 1215 and 1216; in capitali mesuagio mariti sui, in 1217.

[5 ]The words et habeat to ad hostium ecclesie are omitted also in 1216.

[6 ]Maritandum, in 1216; a contraction occurs in 1217, which may stand for either termination.

[7 ]De quo tenuerit, in 1215.

[8 ]Nec nos nec ballivi, in 1215.

[9 ]Sufficiunt, in 1215, 1216 and 1217.

[1 ]Sufficit, in 1215.

[2 ]De, in 1215.

[3 ]Donec, in 1215.

[4 ]Solverint, in 1215, 1216 and 1217.

[5 ]Three additional chapters (10, 11 and 12) occur in 1215.

[6 ]Et civitas, in 1215.

[7 ]Tam per terras, quam per aquas, in 1215.

[8 ]Two additional chapters (14 and 15) occur in 1215.

[9 ]Et de ultima presentacione, added in 1215.

[10 ]Duos justiciarios, in 1215.

[11 ]Per quatuor vices in anno, in 1215, which concludes somewhat differently, see supra, p. 296. The charter of 1216 is practically the same, here, as that of 1215; while that of 1225 reproduces that of 1217.

[12 ]An additional chapter (19) occurs in 1215.

[1 ]Alterius quam noster, omitted also in 1216; first inserted in 1217.

[2 ]Inciderint, in 1215.

[3 ]Sacramenta, in 1217.

[4 ]This reads in 1215: Nullus clericus amercietur de laico tenemento suo, nisi secundum modum aliorum predictorum, et non secundum beneficii sui ecclesiastici.

In 1216: Nullus clericus amercietur, nisi secundum formam predictorum, et non secundum quantitatem beneficii sui ecclesiastici.

The Charter of 1217 is here identical with that of 1225, except that sed takes the place of set.

[5 ]Debent, in 1215.

[6 ]Compare with last clause of c. 47 of 1215, which was omitted in 1216. The Charter of 1217 here resembles that of 1225.

[7 ]An additional chapter (25) occurs in 1215; see supra, p. 317, which should be compared with c. 35 of 1225.

[8 ]Omitted in 1216.

[1 ]An additional chapter (27) occurs in 1215; see supra, p. 326.

[2 ]Alius ballivus noster, in 1215, which omits ejus.

[3 ]In 1216 the last phrase reads: si autem de villa fuerit, teneatur infra tres septimanas precium reddere.

[4 ]Si facere voluerit custodiam illam, in 1215.

[5 ]Eum comes after miserimus in 1215.

[6 ]The words in italics here are omitted also in 1216.

[7 ]Aliquis alius, in 1215.

[8 ]Alicujus liberi hominis, in 1215.

[9 ]Nisi de voluntate ipsius liberi hominis, in 1215.

[10 ]This chapter is not in 1216, but first occurs in 1217.

[11 ]Nec alii, omitted also in 1216.

[12 ]Ipsius, in place of illius, in 1215.

[13 ]Illorum, in place of eorum, in 1215.

[14 ]De Tamisia, et de Medewaye, in 1215.

[1 ]Libero follows aliquo, in 1297.

[2 ]Amittere possit, in 1215; omittere possit, in 1216.

[3 ]Autem, in 1215.

[4 ]Vel capiatur, after detur, in 1215.

[5 ]The words in italics are omitted also in 1216.

[6 ]Et for nec, in 1216; vel in 1217.

[7 ]The words in italics are omitted also in 1216.

[8 ]Aut, in 1215.

[9 ]Aquas, in 1216.

[10 ]Et, in 1215 and 1217.

[1 ]Malis toltis, in 1215.

[2 ]An additional chapter (42) occurs in 1215.

[3 ]Eskaetis, after aliis, in 1215.

[4 ]Faciat, for fiat, in 1215.

[5 ]Si baronia illa esset, in 1215; si terra illa esset, in 1216; si illa esset, in 1217.

[6 ]The words in italics are omitted also in 1216.

[7 ]Two additional chapters (44 and 45) occur in 1215.

[8 ]The charter of 1215 reads: omnes barones qui fundaverunt abbatias, unde habent cartas regum Anglie, vel antiquam tenuram, habeant earum custodiam cum vacaverint, sicut habere debent.

[9 ]Seven additional chapters (47 to 53) occur in 1215. The charter of 1216 omits cc. 32 and 33 of 1225, but has instead of them three chapters of which c. 36 is the same as c. 44 of 1215, except that sunt appears for sint; c. 37 is the same as c. 46 of 1215, as quoted in last note, except that the words et sicut supra declaratum est are added at the end; c. 38 is of the same tenor as c. 47 of 1215, except that John’s tempore nostro is changed to meet the altered circumstances.

[1 ]The charter of 1216 (like that of 1215) omits cc. 35, 36, and 37 of 1225 (all of which occur in 1217). C. 35 of 1225, however, should be compared with c. 25 of 1215, and c. 37 of 1225 with c. 12 of 1215.

The charter of 1215 has five additional chapters here (55 to 59), of which c. 56 appears in 1216 as c. 40, with the alteration made necessary by the new reign.

[2 ]Eam illi (in place of illam ei), in 1217.

[3 ]Receperit (in place of recepit), in 1217.

[4 ]Consuevit (in place of solebat), in 1217.

[5 ]The last sentence, from Et salve onwards, is omitted in 1217.

[6 ]After erga suos, each charter proceeds differently. The charter of 1215 has three additional chapters (61, 62, and 63, q.v.).

The charter of 1216 has one additional chapter: Quia vero quedam capitula in priori (sic) carta continebantur que gravia et dubitabilia videbantur, scilicet de scutagiis et auxiliis assidendis, de debitis Judeorum et aliorum et de libertate exeundi de regno nostro, vel redeundi in regnum, et de forestis et forestariis, warrenis et warrenariis, et de consuetudinis comitatum, et de ripariis et earum custodibus, placuit supradictis prelatis et magnatibus ea esse in respectu quousque plenius consilium habuerimus; et tunc faciemus plenissime tam de hiis quam de aliis que occurrerint emendenda, que ad communem omnium utilitatem pertinuerint et pacem et statum nostrum et regni nostri. Quia vero sigillum nondum habuimus, presentem cartam sigillis venerabilis patris nostri domini Gualonis tituli sancti Martini presbiteri cardinalis, apostolice sedis legati, et Willelmi Mariscalli comitis Penbrocie, rectoris nostri et regni nostri, fecimus sigillari, Testibus omnibus prenominatis et aliis multis, Datum per manus predictorum domini legati et Willelmi Mariscalli, comitis Penbrocie apud Bristollum duodecimo die novembris anno regni nostri primo.

The charter of 1217 has two additional chapters (46 and 47):

C. 46: Salvis archiepiscopis, episcopis, abbatibus, prioribus, templariis, hospitalariis, comitibus, baronibus, et omnibus aliis, tam ecclesiasticis personis, quam secularibus, libertatibus et liberis consuetudinibus quas prius habuerunt—(which may be compared with the last clause of c. 37 of 1225, supra).

C. 47: Statuimus etiam, de communi consilio tocius regni nostri, quod omnia castra adulterina, videlicet ea que a principio guerre mote inter dominum Johannem patrem nostrum et barones suos Anglie constructa fuerint vel reedificata, statim deruantur. Quia vero nondum habuimus sigillum, hanc sigillis domini legati predicti et comitis Willelmi Mariscalli rectoris et regni nostri fecimus sigillari.