The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introductory Note
• Translator’s Preface
• Ad Principes Popvlosqve Liberos Orbis Christiani
• Capvt I: Iure Gentium Quibusvis Ad Quosvis Liberam Esse Navigationem
• Capvt II: Lusitanos Nullum Habere Ius Dominii In Eos Indos Ad Quos Batavi Navigant Titulo Inventionis
• Capvt III: Lusitanos In Indos Non Habere Ius Dominii Titulo Donationis Pontificiae
• Capvt IV: Lusitanos In Indos Non Habere Ius Dominii Titulo Belli
• Capvt V: Mare Ad Indos Aut Ius Eo Navigandi Non Esse Proprium Lusitanorum Titulo Occupationis
• Capvt VI: Mare Aut Ius Navigandi Proprium Non Esse Lusitanorum Titulo Donationis Pontificiae
• Capvt VII: Mare Aut Ius Navigandi Proprium Non Esse Lusitanorum Titulo Praescriptionis Aut Consuetudinis
• Capvt VIII: Iure Gentium Inter Quosvis Liberam Esse Mercaturam
• Capvt IX: Mercaturam Cum Indis Propriam Non Esse Lusitanorum Titulo Occupationis
• Capvt X: Mercaturam Cum Indis Propriam Non Esse Lusitanorum Titulo Donationis Pontificiae
• Capvt XI: Mercaturam Cum Indis Non Esse Lusitanorum Propriam Iure Praescriptionis Aut Consuetudinis
• Capvt XII: Nulla Aequitate Niti Lusitanos In Prohibendo Commercio
• Capvt XIII: Batavis Ius Commercii Indicani Qua Pace, Qua Indutiis, Qua Bello Retinendum
• Cvm Svb Hoc Tempvs Plvrimae Regis Hispaniarvm Litterae In Manvs Nostras Venissent, Qvibvs Ipsivs Et Lvsitanorvm Institvtvm Manifeste Detegitvr, Operae Pretivm Visvm Est Ex Iis, Qvae Pleraeqve Eodem Erant Argvmento, Binas In Latinvm Sermonem Translatas Exh
• To the Rulers and to the Free and Independent Nations of Christendom
• Chapter I: By the Law of Nations Navigation Is Free to All Persons Whatsoever
• Chapter II: The Portuguese Have No Right By Title of Discovery to Sovereignty Over the East Indies to Which the Dutch Make Voyages
• Chapter III: The Portuguese Have No Right of Sovereignty Over the East Indies By Virtue of Title Based On the Papal Donation
• Chapter IV: The Portuguese Have No Right of Sovereignty Over the East Indies By Title of War
• Chapter V: Neither the Indian Ocean Nor the Right of Navigation Thereon Belongs to the Portuguese By Title of Occupation
• Chapter VI: Neither the Sea Nor the Right of Navigation Thereon Belongs to the Portuguese By Virtue of Title Based On the Papal Donation
• Chapter VII: Neither the Sea Nor the Right of Navigation Thereon Belongs to the Portuguese By Title of Prescription Or Custom
• Chapter VIII: By the Law of Nations Trade Is Free to All Persons Whatsoever
• Chapter IX: Trade With the East Indies Does Not Belong to the Portuguese By Title of Occupation
• Chapter X: Trade With the East Indies Does Not Belong to the Portuguese By Virtue of Title Based On the Papal Donation
• Chapter XI: Trade With the East Indies Does Not Belong to the Portuguese By Title of Prescription Or Custom
• Chapter XII: The Portuguese Prohibition of Trade Has No Foundation In Equity
• Chapter XIII: The Dutch Must Maintain Their Right of Trade With the East Indies By Peace, By Treaty, Or By War
• Appendix Two Letters of Philip Iii, King of Spain
• Letter I
• Letter Ii

CAPVT XII

Nulla aequitate niti Lusitanos in prohibendo commercio

Ex his quae dicta sunt satis perspicitur eorum caeca aviditas, qui, ne quemquam in partem lucri admittant, illis rationibus conscientiam suam placare student, quas ipsi magistri Hispanorum qui in eadem sunt causa manifestae vanitatis convincunt. 1 Omnes enim qui in rebus Indicis usurpantur colores iniuste captari quantum ipsis licet, satis innuunt, adduntque numquam eam rem serio Theologorum examine probatam. Illa vero querela quid est iniquius, quod dicunt Lusitani quaestus suos exhauriri copia contra licentiam? Inter certissima enim Iuris enuntiata est, nec in dolo eum versari, nec fraudem facere, ne damnum quidem alteri dare videri, qui iure suo utitur; quod maxime verum est, si non ut alteri noceatur, sed rem suam augendi animo quippiam fiat. 2 Inspici enim debet id quod principaliter agitur, non quod extrinsecus in consequentiam venit. Immo si proprie loquimur cum Vlpiano, non ille damum dat, sed lucro quo adhuc alter utebatur eum prohibet.

Naturale autem est et summo iuri atque etiam aequitati conveniens, ut lucrum in medio positum suum quisque malit quam alterius, etiam qui ante perceperat. 1 Quis ferat querentem opificem quod alter eiusdem artis exercitio ipsius commoda evertat? Batavorum autem causa eo est iustior, quia ipsorum hac in parte utilitas cum totius humani generis utilitate coniuncta est, quam Lusitani eversum eunt. 2 Neque hoc recte dicetur ad aemulationem fieri, ut in re simili ostendit Vasquius: aut enim plane hoc negandum est, aut asseverandum non ad bonam modo, verum etiam ad optimam aemulationem fieri, iuxta Hesiodum: 3 ἀγαθὴ δ’ Ἔρις ηδε βροτοῖσι ‘bona lis mortalibus haec est’. Nam etiam si quis pietate motus, inquit ille, frumentum in summa penuria vilius venderet, impediretur improba duritie eorum hominum, qui saeviente penuria suum carius fuerant vendituri. Verum est talibus modis minui aliorum reditus: nec id negamus, ait, ‘sed minuuntur cum universorum hominum commodo: ET VTINAM omnium PRINCIPVM et TYRRANORVM ORBIS reditus ita minuerentur’.

Quid ergo tam iniquum videri potest, quam Hispanos vectigalem habere Terrarum Orbem, ut nisi ad illorum nutum nec emere liceat nec vendere? 4 In cunctis civitatibus dardanarios odio atque etiam poenis prosequimur; nec ullum tam nefarium vitae genus videtur, quam ista annonae flagellatio. 5 Merito quidem. Naturae enim faciunt iniuriam, quae in commune fecunda est: 1 neque vero censeri debet in usus paucorum reperta negotiatio, sed ut quod alteri deest alterius copia pensaretur, iusto tamen compendio omnibus proposito, qui laborem ac periculum transferendi in se suscipiunt.

Hoc ipsum igitur quod in republica, id est, minore hominum conventu, grave et perniciosum iudicatur, in magna illa humani generis societate ferendumne est? ut scilicet totius mundi monopolium faciant populi Hispani? Invehitur Ambrosius in eos qui maria claudunt, 2 Augustinus in eos qui itinera obstruunt; Nazianzenus in 3 coemptores suppressoresque mercium, qui ex inopia aliorum soli quaestum faciunt, et ut ipse facundissime loquitur ϰαταπραγματεύονται τῆς ενδείας. Quin et divini sapientis sententia publicis diris devovetur sacerque habetur, qui alimenta supprimendo vexat annonam: ὅ συνέχων σῖτον δημοϰαταρατος.

Clament igitur Lusitani quantum, et quam diu libebit: ‘Lucra nostra deciditis’. Respondebunt Batavi: ‘Immo nostris invigilamus. Hocne indignamini in partem nos venire ventorum et maris? Et quis illa vobis lucra mansura promiserat? Salvum est vobis, quo nos contenti sumus’.

[1 ]Vasquius, Controversiae illustres c, 10, n. 10; Victoria, De Indis I, 1, n. 3; Digest VI, 1, 27 (De rei vindicatione, L. Sin autem, § penult.) L, 17, 55 et 151 (De diversis regulis, L. Nullus videtur, et L. Nemo damnum); XLII, 8, 13 (Quae in fraudem creditorum, L. Illud constat); XXXIX, 2, 24 (De damno infecto, L. Fluminum, § ult.); Bartolus on Digest XLIII, 12, 1 (De fluminibus, L, 1, § 5); Castrensis on Code III, 34, 10 (De servitutibus, L. Si tibi); Digest XXXIX, 3, 1 (De aqua, L. Si cui, § Denique).

[2 ]Vasquius, Controversiae illustres c. 4, n. 3 et seq.; Digest XXXIX, 2, 26 (De damno infecto, L. Proculus).

[1 ]Vasquius, l. c.

[2 ]Vasquius, l. c. n. 5.

[3 ]Ἒργα καὶ Ἡμέραι 24.

[4 ]Code IV, 59 (De monopoliis, L. 1).

[5 ]Caietanus on Thomas Aquinas, Summa II. II, q. 77, a. 1, ad 3.

[1 ]Aristotle, Politica I, 9.

[2 ]Hexameron V, 10, 4, q. 44.

[3 ]In funere Basilii.