The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• History of the Conquest of England By the Normans.
• Book VIII.: From the Battle of the Standard to the Insurrection of the Poitevins and Bretons Against Henry II. 1137—1189.
• Book IX.: From the Origin of the Quarrel Between King Henry II. And Archbishop Thomas Beket, to the Murder of the Archbishop. 1160—1171.
• Book X.: From the Invasion of Ireland By the Normans Established In England to the Death of Henry II. 1171—1189.
• Book XI.: From the Accession of King Richard I. To the Execution of the Saxon, William Longbeard. 1190—1196.
• Conclusion.
• I.: The Continental Normans and Bretons; the Angevins and the Populations of Southern Gaul.
• II.: The Inhabitants of Wales.
• III.: The Scots.
• IV.: The Native Irish and the Anglo-norman Irish.
• V.: The Anglo-normans and the English By Race.
• Magna Charta.
• Charta Forestæ. Made At Westminster, 10 Th Feb., Anno 9 Hen. III. Ad 1225, and Confirmed Anno 28 Edw. I. Ad 1299.
• Appendix.
• No. I.: Cruelties Exercised By the Norman-lords In Their Castles. 1
• No. II. (page 51.): War Song of the Troubadour Bertrand De Born, Seigneur De Hautefort. 1
• No. III. (page 139.): History of the Marriage of Gilbert Beket, Father of Archbishop Thomas; Fragment of a Life of the Archbishop, By a Contemporary. 3
• No. IV. (page 139.): Old Ballad On the Captivity and Marriage of Gilbert Beket. 1
• No. V. (page 139.): Particulars of the Worldly Life of Thomas Becket, Before His Elevation to the Bishopric, From William Fitzstephen, His Secretary. 1
• No. VI. (page 139.): Letter of John of Salisbury to Becket, Respecting the Views of the King of France, the Earl of Flanders, and the Court of Rome, Concerning Him.
• No. VII. (page 139.): Letter Relative to the Intrigues of Henry II. At the Court of Rome, and the Mission of Two Legates Into France. 1 ( Ad 1169.)
• No. VIII. (page 139.): Letter Op Thomas Beket to Cardinal Albert, On the Conduct of the Court of Rome Towards Him. 1 ( Ad 1170.)
• No. IX. (page 139.): Letter From Thomas Beket’s Companions In Exile to Cardinal Albert, On the Injustice of the Court of Rome, and the Conduct of the Cardinals Towards Them. 1 ( Ad 1170.)
• No. X. (page 139.): Letter of John of Salisbury On the Landing of Thomas Beket, and His Reception In England. 1 ( Ad 1170.)
• No. XI. (page 139.): Extract From a Letter of John of Salisbury, Relative to the Murder of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XII. (page 139.): Narrative of the Murder of Thomas Beket, By Edward Grim, Who Was Wounded While Endeavouring to Defend Him. 1
• No. XIII. (page 139.): Letter From King Louis VII. To Pope Alexander III., Demanding Vengeance Against the Murderers of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XIV. (page 139.): Letter From Thibault, Earl of Blois, to Pope Alexander III., On the Murder of Thomas Beket. 2 ( Ad 1171.)
• No. XV. (page 139.): Letter In Which the Bishop of Lisieux, On the Part of All the Prelates of Normandy, Relates to the Pope the Conduct of Henry II. After the Murder of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XVI. (page 139.): Letter From Henry II. To the Pope, On the Subject of the Murder of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XVII. (page 139.): Letter From Henry II. To the Pope, On the Subject of the Rebellion of His Sons. 1 ( Ad 1173.)
• No. XVIII. (page 167.): Political Poems of Bertrand De Born, Preceded By the Historical Notices Given In the Manuscripts At the Head of Each of the Productions of This Troubadour.
• No. XIX. (page 220.): Sirvente of Richard Cœur-de-lion On His Captivity. 1
• No. XX. (page 223.): The King’s Disguise, and Friendship With Robin Hood. 2
• No. XXI. (page 224.): The Birth of Robin Hood. 1
• No. XXII. (page 237.): Sirvente of Bertrand De Born to Induce the Kings of France and England to Go to War. 1
• No. XXIII. (page 237.): Another Sirvente of Bertrand De Born, to the Same Purpose. 1
• No. XXIV. (page 240.): Sirvente of the Dauphin of Auvergne On His Quarrel With the King of England. 1
• No. XXV. (page 280.): Treaty of Alliance Between Lewellyn Ap-griffith, King of North Wales, With the King of France, Philip-le-hardi. 1
• No. XXVI. (page 282.): List of the Company of Yvain of Wales. 1
• No. XXVII. (page 282.): List of the Company of John Wynn. 1
• No. XXVIII. (page 282.): Receipt Given By Robin-ap-llwydin, and List of His Company. 1
• No. XXIX. (page 282.): List of the Company of Edward-ap-owen. 1
• No. XXX. (page 282.): List of the Company of Owen-ap Griffith, and Receipt Given Him. 1
• No. XXXI. (page 283.): Agreement of Yvain De Galles With King Charles V. For a Sum of 300,000 Francs D’or, and Alliance Made Between Them and Their Subjects. 2
• No. XXXII. (page 287.): Letter From Owen Glendowr, Prince of Wales, to the King of France, Charles VI. 1
• No. XXXIII. (page 303.): The Souters of Selkirk At the Battle of Flodden Field, a Scottish Ballad of the Sixteenth Century.
• No. XXXIV. (page 316.): The Battle of Bothwell Bridge—a Scottish

No. VI. (page 139.)

Letter of John of Salisbury to Becket, respecting the Views of the king of France, the earl of Flanders, and the court of Rome, concerning him.

1Venerabili domino et pairi carissimo Thomæ, Dei gratia Cantuariensi archiepiscopo et Anglorum primati, suus Joannes Saresberiensis, salutem et felices ad vota successus. Ex quo partes attigi cismarinas, visus sum mihi sensisse lenioris auræ temperiem, et detumescentibus procellis tempestatum, cum gaudio miratus sum rerum ubique copiam, quietemque et lætitiam populorum. Egredientem vero de navi, servientes comitis Gisnensis ex mandato ejus, procurante Arnulpho, nepote ipsius, honorifice susceperunt; et mihi et meis domum et terram comitis pro vestra reverentia exponentes, liberum ab omni consuetudinis onere, perduxerunt fere ad Sanctum-Audomarum. Quo cum venissem, procurante quodam Marsilio monacho, qui apud Thilleham et Irulege morari consuevit, in domo Sancti-Bertini honestissime receptus sum, et patenter intellexi quod ecclesia illa ad honorem Cantuariensis ecclesiæ et vestrum exposita est; et si placet, tam comiti quam monachis, oblata vobis opportunitate, gratias referatis. Exinde cum venissem Atrebatum, comitem Philippum apud Exclusam castrum, a quo tyrannus Iprensis tam longa obsidione exclusus est, esse audivi. Illuc itaque divertens, Domino misericorditer iter meum in omnibus prosperante, non longe a strata publica obvium habui quem quærebam. Ut enim, more divitum, quos oblectat hoc nugandi genus, in avibus cœli luderet, fluvios, stagna, paludes et scaturigines fontium peragrans circuibat. Gavisus est se invenisse hominem a quo fideliter audiret Angliæ statum, et ego magis, quia eum mihi Deus obtulerat, ita ut sine multo viæ dispendio mandatum vestrum exsequerer. De rege et proceribus multa percunctatus est; sed ego temperavi responsum, ut me nec de mendacio conscientia reprehendat, nec temeritatem meam in his quæ ad regein spectant quisquam possit arguere. Vestias vero angustias audrens vobis compassus est, auxiliumque promittit, naves etenim procurabit, si hoc necessitas vestia exegerit, et ipse ante, ut opoitet, admoneatur. Si vero ad hoc vos tempestas impulerit, præmittite aut Philippum emptorem vestrum, qui et comitis auctoritate utatui, et cum nautis et vectoribus, prout expedierit, contiahat. Sic a comite recedens, die sequenti Noviomum veni.

Et nescio quo præpetis et inquietæ famæ præcomo calamitas Anglorum ecclesiarumque vexatio, quocumque veniebam, fuerat divulgata, ut ubi multa audirem gesta in conventu londoniensi et wintoniensi, quæ in Anglia nunquam audieram. Et quidem pleraque, ut fit, majora et pejora veris referebantur: ego autem hæc omnia quæ per ora populi volitabant studiosissime dissimulabam; sed nec simulanti prospera plene credebatur, nec adversa dissimulanti. Quodque miremini, comes suessionensis, ea die qua Noviomi eram, omnes articulos londoniensis, nescio conciliabuli aut dissiliabuli dicam, decano ita seriatim exposuit ac si interfuisset omnibus præsens, non modo his quæ in palatio gesta sunt, sed quæ secretissime ab his vel ab illis dicta sunt in conclavi. Nec facile crediderim quin ibi, sive de suis, sive de nostratibus, cautos exploratores habuerint Galli. Decanus autem noviomensis. vir integerrimæ fidei, concussionem vestram non sine multo dolore audierat; et se ad vos recipiendum præparat, non modo sua omnia expositurus pro vobis, sed pro cantuariensi ecclesia, si oportuerit, se ipsuin positurus. Decreverat autem transire ad curiam; sed quia de statu vestro mœstus est et sollicitus, donec certioretur, domi exspectat. Ibi a quibusdam pro certo accepi regem Francorum esse Lauduni, et prope eum dominum remensem ejus exspectare colloquium. Eos ergo adire proposui, sed, propter guerras quas comes de Roceio et alii quidam proceres, adversus dominum remensem exercebant, a proposito revocatus, iter Parisius deflexi. Ubi cum viderem victualium copiam, lætitiam populi, reverentiam cleri, et totius ecclesiæ majestatem et gloriam, et varias occupationes philosophantium admiratus, velut illam scalam Jacob, cujus summitas cœlum tangebat, eratque via ascendentium et descendentium angelorum, lætæ peregrinationis urgente stimulo, coactus sum profiteri quod Vere Dominus est in loco isto, et ego nesciebam. Illud quoque poeticum ad mentem rediit:

Evolutis autem paucis diebus in conducendo hospitio et sarcinulis componendis, regem Francorum adii eique ex ordine exposur causam vestiam. Quid multa? Compatitur, promittit auxilium, et pro vobis se domino Papæ scripsisse asseruit, et iterum, si oportuerit, scripturum et acturum quod poterit, viva voce. Cum vero eum ex parte filiæ suæ, quam nuper sanam videram, quando a domina regina licentiam accepi, salutassem, respondit sibi gratissimum esse; si illa jam ab angelis accepta esset in paradiso. Cui cum ego subjungerem quia istud per misericordiam Dei quandoque eveniet, sed ante multis gentibus lætitiam dabit, respondit rex: “Hoc quidem Deo possibile est; sed longe verisimilius quod multorum futura sit causa malorum. Sed absit ab illa quod paternus præsagit animus! quia vix, inquit, spero ut ab ea possit aliquid boni esse.” Regem nostrum Franci timent pariter et oderunt; sed tamen quoad illos quieto et alto somno dormire potest.

Et quia Remensem adire non potui, literas meas ad abbatem S. Remigii amicissimum mihi direxi, ut in hac parte suppleat vices meas. Cæterum mihi videtur esse consilium, ut per aliquem monachum Boxleïæ, aut alium nuncium fidelem, literas vestias cum aliquo munusculo transmittatis ad dominum remensem, contrahatisque cum eo familiaritatem, quia ille, quisquis sit in persona, magnus est in regno Francorum, et in ecclesia romana multum potest, tum pro rege, tum pro eminentia ecclesiæ suæ. Ad ecclesiam romanam nondum descendi, declinans quantum possum, ne suspicio probabilis contra me concipi debeat; et hoc ipsum, sicut ex literis domini pictaviensis accepi, domino Papæ et curiæ satis innotuit Receptis autem literis vestris, illico scripsi domino Henrico et Willelmo Papiensi, et satis explanavi in quantam perniciem ecclesiæ romanæ tendant hæc, si processum habuerint, quæ contra vos præsumantur. Distuli autem illuc ire, quia de transitu abbatis S. Augustini aut episcopi lexoviensis nihil certum erat: et si ad curiam venerint, nobis per magistrum Henricum, qui ibi moratur, cito poterit innotescere. Verum quid ibi tunc possimus non clare video. Contra vos enim faciunt multa, pauca pro vobis. Venient enim magni viri, divites in effusione pecuniæ, quam nunquam Roma contempsit, eruntque non modo sua, sed domini regis, quem curia in nullo audebit offendere, auctoritate fieti. Ad hæc muniti erunt privilegiis ecclesiæ romanæ, quæ in hujusmodi causis nunquam cuicumque episcopo detulit aut raro. Deinde dominus Papa in causa hac nobis semper est adversatus, et adhuc non cessat reprehendere quod fecit pro nobis cantuariensis ecclesiæ amator Adrianus, cujus mater apud vos algore torquetur et media. Nos humiles, inopes, immuniti, numquid poterimus verba dare Romanis? At illi pridem suum comicum audierunt, ut non emant spera pretio.

Sed scribitis ut tandem, si alia via non patuerit, promittamus ducentas marcas. At certe pars adversa, antequam frustretur, tracentas dabit aut quadringentas.

Et ego respondeo pro Romanis, quod pro amore domini regis et reverentia nunciorum mallent plus recipere, quam sperare minus. Stant autem pro vobis, quod pro libertate ecclesiæ tribulamini; sed, honestatem causæ nostræ extenuantes, excusatores regis et æmuli vestri hoc temeritati quam libertati magis adscribere conabuntui. Et ut eis citius credatur, ipsi domino Papæ (quia venas hujus susurri jam audiit auris mea) dabunt spem veniendi in Angliam, dicentque regii filii dilatom coronationem, ut manu apostolica consecretur. Et sciatis ad hoc promptos esse Romanos. Jam enim quidam nobis insultant, dicentes dominum Papam ad cantuariensem ecclesiam accessurum, ut moveat candelabrum vestrum, ibique aliquandiu sedeat. Nec tamen credo quod dominus Papa istud adhuc conceperit; nam, ut audio, multam ejus pro constantia vestra habetis gratiam. Sed unum procul dubio scio, quia lexoviensis, si venerit, nihil asserere verebitur. Notus enim mihi est, et in talibus expertus sum ejus fallacias. De abbate quis dubitat? Postremo scripsit mihi episcopus pictavensis, quod adversus abbatem S. Augustim nihil potucrat impetrare, etsi plurimani dedisset operam. Ibimus tamen illuc auctore Deo, quoniam ita præcipitis, et quid possimus experiemur. Sed si frustra, nobis imputari non debet; quoniam, ut ait ethicus,

• Non est in medico semper reveletur ut æger.
• Interdum docta plus valet arte malum.

Cæterum an recte mecum agatis prudentia vestra dijudicet. Nostis enim, si placet reminisci, quoniam, quando recessi à vobis, hoc mihi dedistis consilium, ut Parisius morarer omnino scholasticus, nec ad ecclesiam romanam diverterem, ut vel sic declinarem suspiciones; nec approbastis etiam quod ducebam fratrem meum, eo quod sumptus magnos nos facere oporteret, possetque tolerabilius Exomæ morari. Ad quod cum ego responderem ea quæ fiatris mei occasione comes Reginaldus episcopo exoniensi objecerat, meum consilium approbastis. Sic ergo discessi, instructus a vobis ut Parisius sedem figerem, et me studerem omnino scholaribus conformare. Deus mihi testis est quod, quando recessi à vobis, duodecim denarios in toto mundo non habebam, nec aliquid, quod ego scirem ad usum meum. Vascula quidem habebam pauca fere quinque marcarum omnibus hospitii nostri sociis satis nota; et eram quidem, quod multi sciunt, alreno ære, sed meo onere, graviter pressus. Accepi ergo decem marcas mutuas; sed, antequam egrederer Cantuaria, in sarcinulis et instructione clientum tres earum expendi. Deinde per manum Willelmi, filii Pagani, liberalitatis vestræ septem marcas accepi, tres adhuc, ut jusseratis, accepturus: quod enim minus factum est, vobis nequaquam imputandum est.

Vemens ergo Parisius, juxta instructionem vestram, pro tempore, ut videtur, commodum conduxi hospitium et antequam illud ingrederer, duodecim fere libras expendi; neque enim introitum potui obtinere, nisi in annum totum pretio prærogato. Equos itaque distraxi, et me disposui ad residendum potius quam ad peregrinandum. Unde et imparatior sum ad circuitus quos præscribitis faciendos, qui non possunt sine sumptibus fieri, præsertim ab homine ecclesiasticum habente officium notitiamque multorum. Præterea regis indignationem gratis, conscientia teste, sustineo; et, si me nunciis ejus opposuero, gravius sustinebo. Unde milii, si placet, in talibus quæ æque commode possent per alios exerceri, magis parcere debetis. Et tamen, quantum expensæ permiserint undecumque quæsitæ, quod jusseritis exsequar: vos autem videritis quid jubeatis. Et quia ecclesia romana est in ea conditione quam nostis, nihil mihi videretur consultius in mundanis, quam duabus rebus operam dare. Altera quidem est, ut eximatis vos utcumque a laqueis creditorum: altera, ut domini regis, quatenus secundum Deum fieri potest, quæratis gratiam. Deus mederi potest; sed ecclesia romana non feret opem, et, ut timeo, rex Francorum baculus arundineus est. Præterea, si placet, cum Gaufrido, nepote vestro, misericordiam faciatis. Tempus est enim: nam ex quo hospitium meum ingressus est, quantum perpendere potui, honeste se habet et literis operam dat et diligentiam; exhibuit eum dominus pictavensis antequam veniret, et primo dedit ei quinque marcas, deinde centum solidos Andegavensium. Unde, si placet, cum amicis episcopi pictavensis debetis benignius agere, et in collocanda filia Willelmi, filii Pagani, non debetis, si placet, aliquam exercuisse duritiam, saltem pro episcopi reverentia. Valete.

[1 ] Recueil des Hist. de la France, xvi. 505.