The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• History of the Conquest of England By the Normans.
• Book VIII.: From the Battle of the Standard to the Insurrection of the Poitevins and Bretons Against Henry II. 1137—1189.
• Book IX.: From the Origin of the Quarrel Between King Henry II. And Archbishop Thomas Beket, to the Murder of the Archbishop. 1160—1171.
• Book X.: From the Invasion of Ireland By the Normans Established In England to the Death of Henry II. 1171—1189.
• Book XI.: From the Accession of King Richard I. To the Execution of the Saxon, William Longbeard. 1190—1196.
• Conclusion.
• I.: The Continental Normans and Bretons; the Angevins and the Populations of Southern Gaul.
• II.: The Inhabitants of Wales.
• III.: The Scots.
• IV.: The Native Irish and the Anglo-norman Irish.
• V.: The Anglo-normans and the English By Race.
• Magna Charta.
• Charta Forestæ. Made At Westminster, 10 Th Feb., Anno 9 Hen. III. Ad 1225, and Confirmed Anno 28 Edw. I. Ad 1299.
• Appendix.
• No. I.: Cruelties Exercised By the Norman-lords In Their Castles. 1
• No. II. (page 51.): War Song of the Troubadour Bertrand De Born, Seigneur De Hautefort. 1
• No. III. (page 139.): History of the Marriage of Gilbert Beket, Father of Archbishop Thomas; Fragment of a Life of the Archbishop, By a Contemporary. 3
• No. IV. (page 139.): Old Ballad On the Captivity and Marriage of Gilbert Beket. 1
• No. V. (page 139.): Particulars of the Worldly Life of Thomas Becket, Before His Elevation to the Bishopric, From William Fitzstephen, His Secretary. 1
• No. VI. (page 139.): Letter of John of Salisbury to Becket, Respecting the Views of the King of France, the Earl of Flanders, and the Court of Rome, Concerning Him.
• No. VII. (page 139.): Letter Relative to the Intrigues of Henry II. At the Court of Rome, and the Mission of Two Legates Into France. 1 ( Ad 1169.)
• No. VIII. (page 139.): Letter Op Thomas Beket to Cardinal Albert, On the Conduct of the Court of Rome Towards Him. 1 ( Ad 1170.)
• No. IX. (page 139.): Letter From Thomas Beket’s Companions In Exile to Cardinal Albert, On the Injustice of the Court of Rome, and the Conduct of the Cardinals Towards Them. 1 ( Ad 1170.)
• No. X. (page 139.): Letter of John of Salisbury On the Landing of Thomas Beket, and His Reception In England. 1 ( Ad 1170.)
• No. XI. (page 139.): Extract From a Letter of John of Salisbury, Relative to the Murder of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XII. (page 139.): Narrative of the Murder of Thomas Beket, By Edward Grim, Who Was Wounded While Endeavouring to Defend Him. 1
• No. XIII. (page 139.): Letter From King Louis VII. To Pope Alexander III., Demanding Vengeance Against the Murderers of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XIV. (page 139.): Letter From Thibault, Earl of Blois, to Pope Alexander III., On the Murder of Thomas Beket. 2 ( Ad 1171.)
• No. XV. (page 139.): Letter In Which the Bishop of Lisieux, On the Part of All the Prelates of Normandy, Relates to the Pope the Conduct of Henry II. After the Murder of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XVI. (page 139.): Letter From Henry II. To the Pope, On the Subject of the Murder of Thomas Beket. 1 ( Ad 1171.)
• No. XVII. (page 139.): Letter From Henry II. To the Pope, On the Subject of the Rebellion of His Sons. 1 ( Ad 1173.)
• No. XVIII. (page 167.): Political Poems of Bertrand De Born, Preceded By the Historical Notices Given In the Manuscripts At the Head of Each of the Productions of This Troubadour.
• No. XIX. (page 220.): Sirvente of Richard Cœur-de-lion On His Captivity. 1
• No. XX. (page 223.): The King’s Disguise, and Friendship With Robin Hood. 2
• No. XXI. (page 224.): The Birth of Robin Hood. 1
• No. XXII. (page 237.): Sirvente of Bertrand De Born to Induce the Kings of France and England to Go to War. 1
• No. XXIII. (page 237.): Another Sirvente of Bertrand De Born, to the Same Purpose. 1
• No. XXIV. (page 240.): Sirvente of the Dauphin of Auvergne On His Quarrel With the King of England. 1
• No. XXV. (page 280.): Treaty of Alliance Between Lewellyn Ap-griffith, King of North Wales, With the King of France, Philip-le-hardi. 1
• No. XXVI. (page 282.): List of the Company of Yvain of Wales. 1
• No. XXVII. (page 282.): List of the Company of John Wynn. 1
• No. XXVIII. (page 282.): Receipt Given By Robin-ap-llwydin, and List of His Company. 1
• No. XXIX. (page 282.): List of the Company of Edward-ap-owen. 1
• No. XXX. (page 282.): List of the Company of Owen-ap Griffith, and Receipt Given Him. 1
• No. XXXI. (page 283.): Agreement of Yvain De Galles With King Charles V. For a Sum of 300,000 Francs D’or, and Alliance Made Between Them and Their Subjects. 2
• No. XXXII. (page 287.): Letter From Owen Glendowr, Prince of Wales, to the King of France, Charles VI. 1
• No. XXXIII. (page 303.): The Souters of Selkirk At the Battle of Flodden Field, a Scottish Ballad of the Sixteenth Century.
• No. XXXIV. (page 316.): The Battle of Bothwell Bridge—a Scottish

No. V. (page 139.)

Particulars of the worldly Life of Thomas Becket, before his elevation to the Bishopric, from William Fitzstephen, his Secretary.1

Cancellarii domus et mensa communis erat omnibus cujuscunque ordinis indigentibus ad curiam vementibus, qui probi vel essent, vel esse viderentur. Nulla fere die comedebat absque comitibus et baronibus, quos ipsemet invitabat. Jusserat quaque die, novo stramine vel fœno in hieme, novis scirpis vel frondibus virentibus in æstate, sterni hospitium suum, ut militum multitudinem, quam scamna capere non poterant, area munda et læta reciperet; ne vestes eorum pretiosæ, vel pulcliræ eorum camisiæ, ex areæ sorde maculam contraherent. Vasis aureis et argenteis domus ejus renitebat, ferculis et potibus pretiosis abundabat, ut si quæ esculenta vel poculenta commendaret raritas, emptores ejus nulla eorum comparandorum repellere deberet caritas......

Cancellario, et regni Angliæ et regnorum vicinorum magnates liberos suos servituros mittebant, quos ipse honesta nutritura et doctrina instituit, et cingulo donatos militiæ, ad patres et propinquos cum honore remittebat, aliquos retinebat. Rex ipse dominus suus, filium suum, hæredem regni, ei nutriundum commendavit: quem ipse cum coætaneis sibi multis filns nobilium, et debita eorum omnium sequela, et magistris, et servitoribus propriis, quo dignum erat honore, secum habuit. . . .

Cancellario homagium infiniti nobiles et milites faciebant; quos ipse, salva fide domini regis, recipiebat, et ut suos patrocinio fovebat.

Transfretaturus interdum sex aut plures naves in sua habebat velificatione, nullumque qui transfretare vellet, remanere sinebat: appulsus gubernatores suos et nautas ad placitum eorum remunerabat. Nulla fere dies effluebat ei, qua non ipse aliqua magna largiretur donaria, equos, aves, vestimenta, auream vel argenteam supellectilem, vel monetam. Sic nimirum scriptum est: quidam erogant propria, et semper abundant: alii rapiunt aliena, et curtæ semper abest rei. Tantamque habebat cancellarius donandi gratiam, ut amor et deliciæ totius orbis latini reputaretur. Utcunque erat ætas, ita quemque facetus adoptabat......

Cancellarius regi clero, militiæ et populo erat acceptissimus, ob ipsius dotes virtutum, animi magnitudinem, meritorum insignia, quæ animo ejus inhæserant. Pertractatis seriis, colludebant rex et ipse, tanquam coætanei pueruli, in aula, in ecclesia, in concessu, in equitando. Una dierum coequitabant in strata Lundoniæ; stridebat deformis hiems: eminus aspexit rex venientem senem, pauperem, veste trita et tenui; et ait cancellario: Videsue illum?—Cancellarius: Video.—Rex. Quam pauper, quam debilis, quam nudus! Numquidne magna esset eleemosyna dare ei crassam et calidam capam?—Cancellarius: Ingens equidem; et ad hujusmodi animum et oculum, rex, habere deberes. Interea pauper adest; rex substitit, et cancellarius cum eo. Rex placide compellat pauperem, et quærit, si capam bonam vellet habere. Pauper, nesciens illos esse, putabat jocum non seria agi. Rex cancellario: Equidem tu hanc ingentem liabebis eleemosynam; et injectis ad capitiume jus manibus, capam, quam novam et optimam de scarlata et grysio indutus erat, rex cancellario auferre, ille retinere laborabat. Fit ibi motus et tumultus magnus: divites et milites, qui eos sequebantur, mirati accelerant scire quænam esset tam subita inter eos causa concertandi: non fuit, qui diceret: intentus erat uterque manibus suis, ut aliquando quasi casuri viderentur. Aliquandiu reluctatus cancellarius, sustinuit regem vincere, capam sibi inclinato detrahere, et pauperi donare. Tunc primum rex sociis suis acta narrat: risus omnium ingens: fuerunt, qui cancellario capas et pallia sua porrigerent. Cum capa cancellarii pauper senex abit, præter spem locupletatus, lætatus et Deo gratias agens.

Aliquotiensque ad hospitium cancellarii rex comedebat, tum ludendi causa, tum gratia videndi quæ de ejus domo et mensa narrabantur. Rex veniebat aliquando equo admisso in hospitium cancellarii sedentis ad mensam: aliquando sagitta in manu, rediens venatu, vel iturus in nemus; aliquando bibebat, et viso cancellario recedebat; aliquando saliens ultra mensam, assidebat et comedebat. Magis unanimes et amici nunquam duo alii fuerunt temporibus christianis.

Fuit aliquando gravi tentus infirmitate cancellarius Rothomagi apud sanctum Gervasium. Venerunt eum duo reges simul videre, rex Francorum et rex Anglorum, dominus suus. Tandem dispositus ad sanitatem, et convalescens, una dierum sedit ad ludum scaccorum, indutus capa manicata. Intravit eum visitare Aschetinus, prior Leghcestriæ, veniens a curia regis, qui tunc erat in Gasconia; qui liberius eum allocutus, ausu familiaritatis, ait: Quld est hoc quod capa manicata utimini? Hæc vestis magis illorum est, qui accipitres portant: vos vero estis persona ecclesiastica, una singularitate, sed plures dignitate: Cantuariæ archidiaconus, decanus Hastingæ, præpositus Buverlaci, canonicus ibi et ibi; procurator etiam archiepiscopatus; et sicut rumor in curia frequens est, archiepiscopus eritis. Cancellarius respondit, inter cætera, ad verbum illud: Equidem tres tales pauperes agnosco in Anglia sacerdotes, quorum cujuslibet ad archiepiscopatum promotionem magis optarem quam meam: nam ego, si forte promoverer, ita dominum meum regem intus et in cute novi, necesse haberem, aut ipsius gratiam amittere, aut Domini Dei, quod absit, servitium postponere: quod et post ita contigit...

Quinquaginta duos clericos cancellarius in obsequio suo habebat: quorum plurimi in suo erant comitatu, curabant episcopatus et abbatias vacantes, aut ejus proprios honores ecclesiasticos.

Deliberavit quandoque rex Anglorum cum cancellario et aliis quibusdam regni sui magnatibus, petere a rege Francorum filiam ejus Margaretam matrimonio copulandam filio suo Henrico. Placuit consilium Hæc siquidem regum et magnorum virorum magna est confœderatio. Ad tantam petitionem tanto principi faciendam quis mittendus erat, nisi cancellarius? Eligitur: assentitur. Igitur cancellarius rem, personas et officium suum attendens, et se tantæ rei commetiens, juxta illud poeticum:

• “Metire quod audes: nuptialiter se instruit
• Qui nuptias mittitur conciliare futuras.”

Parat ostendere et effundere luxus anglicani opulentiam, ut apud omnes et in omnibus honoretur persona mittentis in missi, et missi sua in se. Circiter ducentos in equis secum habuit de familia sua, milites, clericos, dapiferos, servientes, armigeros, nobilium filios, militantes ei, et armis omnes instructos. Omnes isti et omnis earum sequela, novo festivo fulgebant ornatu vestium, quisque pro modo suo. Habuit etiam viginti quatuor mutatori avestimentorum, omnia fere donanda, et in transmarinis relinquenda, et omnem elegantiam varii, grysii, et pellium peregrinarum, palliorum quoque et tapetum, quibus thalamus et lectus episcopi hospitio recepti ornabantur. Habuit secum canes, aves, omne genus quo reges utuntur et divites. Habuit in comitatu suo octo bigas curriles; unamquamque bigam quinque equi trahebant, dextrariis corpore et robore similes; quisque equus suum sibi deputatum habebat fortem juvenem nova tunica succinctum, euntem cum biga; ipsaque biga suum veredum et custodem. Duæ bigæ solam cervisiam trahebant, factam in aquæ decoctione ex adipe frumenti, in cadis ferratis, donandam Francis. Habebat cancellarii capella bigam suam; camera suam, expensa suam, coquina suam; portabant aliæ esculentorum et poculentorum aliquid; aliæ dorsalia tapeta, saccos cum vestibus nocturnis, sarcinas et impedimenta. Habuit duodecim summarios. Octo scrinia cancellarii continebant supellectilem, auream scilicet et argenteam, vasculos, cullulos, pateras, ciphos, cuppas, urceolas, pelves, salina, cochlearia. cultellas. parapsides. Aliæ coffræ et clitellæ cancellarii continebant monetam, æs plurimum cotidianis ejus impensis et donis sufficiens, et vestes ejus, et libros aliquot et hujusmodi. Unus summarius capellæ sacra vasa, et altaris ornamenta, et libros portabat, cæterorum præambulus. Quisque summariorum suum habebat agasonem, qualem et qualiter decuit instructum. Quæque etiam biga habebat canem alligatum vel supra vel subtus, magnum, fortem et terribilem, qui ursum vel leonem dormiturus videretur. Sed et supra quemque summarium erat vel simia caudata, vel humani simulator simius oris. In ingressu gallicanorum villarum et castrorum, primi veniebant garciones pedites quasi ducenti quinquagenta, gregatim euntes sex vel deni vel plures simul, aliquid lingua sua pro more patriæ suæ cantantes. Sequebantui aliquo intervallo canes copulati et leporarii in loris et laxis suis, cum concuratoribus et sequacibus suis. Post modicum stridebant ad lapides platearum illæ bigæ ferratæ, magnis coriis animalium consutis coopertæ. Sequebantur ad modicam distantiam summarii, agasonibus, positis genibus super clunes summariorum, equitantibus. Aliqui Franci, ab domibus sui segressi, ad tantum strepitum quærebant cujus esset familia. Aiunt illi, quod cancellarius regis Anglorum ad dominum regem Franciæ missus veniret. Dicunt Franci: Mirabilis est ipse rex Anglorum, cujus cancellarius talis et totus incedit. Sequuntur post summarios armigeri, militum portantes scuta, et trahentes dextrarios; inde alii armigeri; dehinc ephebi; deinde qui aves portabant; postea dapiferi, et magistri, et ministri domus cancellarii; deinde milites et clerici, omnes bini et bini equitantes, postremo, cancellarius, et aliqui familiares ejus circa eum.

Appulsus in transmarinis, statim præmiserat domino regi Francorum cancellarius mandans, quod ad eum veniret. Venit per castrum Medlenti. Rescripserat ei rex Francorum, quod occurreret ei Parisius, et qua die. Rex itaque volens cancellarium procurare; sicut nobilitatis et consuetudinis gallicanorum regum est, omnem mortalem ad curiam Franciæ venientem, quamdiu in curia fuerit, procurare, edicto Parisius dato prohibuerat, ne quis aliquid cancellario, vel suis emptoribus venderet. Quo præcognito, cancellarius præmiserat suos ad fora vicina, Lamaci, Corboili, Pontis Isarei, sancti Dionysn, qui sibi emerent panes, et carnes, et pisces, vina, et cibaria, in abundantia, mutato, suppressisque nominibus, habitu. Et cum Parisius domi Templi hospitium habitaturus ingrederetur, occurrerunt ei sui dicentes, quod hospitium omnibus bonis instructum ad moram triduanam inveniret, quaque die mille hominibus procurandis. Equidem in divitiis regis Salomonis legitur quot animalium carnes quotidianis ejus impensis sufficerent. Equidem una die, anguillarum unum solum ferculum cancellarii centum solidis sterlingorum emptum fuit. quod omni patriæ notum, etiam loco proverbii multo tempore multis in ore erat. De aliis ejus ferculis et impensis sileo. Ex hoc uno intelligi potest, quod mensa cancellarii sumptuosa et sufficiens fuit.

Qualiter eum dominus rex Francorum et nobiles illi Franci honoraverunt, qualiter ipse vicissim eos, et præterea qua comitate suscepit scholares Parisius et magistros scholarum et cives scholarium angligenarum creditores, dicere non sufficio. Legitur de Hannibale, quod, post interfectum Hasdrubalem, Romam nuncios miserit, dicens eis: Ite, et omnem mortalem explete pecunia. Idem forte legit et curavit cancellarius, omnem nobilem Francum, baronem militem, servitorem regis vel reginæ regis Francorum, magistros scholarum, scholares civium nobiliores, muneribus suis explebat. Omnia sua vasa aurea et argentea donavit, omnia mutatoria vestimentorum: illi pallium, illi capam griseam, illi pelliciam, illi pallefridum, illi dextrarium. Quid plura? Supra omnem hominem suam gratiam adeptus est, legatione sua feliciter functus est, propositum assecutus est; quod petiit ei concessum est. In reditu suo Wydonem de La Val, regis Angliæ impugnatorem, patriæ stratæque publicæ deprædatorem, cepit, et conjectum in vincula apud castrum Novi Fori incarceravit. Unde hoc modo se cancellarius Thomas in pacis studio et tempore habuit.

Quid de eo in bellicis negotiis occupato loquar? In exercitu et obsidione Tholosæ, ubi tota Anglia, Normannia, Aquitania, Andegavis, Britannia, Scotia, inpræsidium regis Angliæ, militarem manum et fortitudinem bellicam emisit, cancellarius de propria familia lectam manum militum septingentos milites habebat Et quidem si ejus paritum esset consilio, urbem Tholosam, et regem Franciæ, qui favore sororis comitissæ Constantiæ se immiserat, sed et improvide sine exercitu et manu forti, invasissent et cepissent, tantus erat regis Anglorum exercitus. Sed vana superstitione et reverentia rex tentus consilio aliorum, super urbem, in qua esset dominus suus rex Franciæ, irruere noluit: dicente in contrarium cancellario, quod personam domini rex Francorum ibi deposuisset, eo quod supra conventa hostem se ei opposuisset. Non multo post, vocata et congregata venit in urbem militia regis Francorum; et rex Angliæ cum rege Scotiæ et omni exercitu suo, inops voti et inefficax propositi, rediit, capta tamen prius urbe Cadurcio. et plurimis castris, in vicinia Tholosæ, quæ erant comitis Tholosæ, et suffraganeorum ejus, vel quæ comes Tholosæ regis Angliæ fautoribus prius abstulerat. Ad quæ omnia retinenda post reditum regis Angliæ, comitibus omnibus recusantibus, solus cancellarius cum sua familia, et solo Henrico de Essexia, constabullario et barone regis, remansit. Et postea tria castra munitissima, et quæ inexpugnabilia videbantur, ipsemet lorica indutus et galea, cum suis in manu forti cepit. Sed et Garunnam cum militari manu transiit supra hostes; confirmataque in regis obsequium tota illa provincia, gratiosus et honoratus rediit.

Postmodum autem in guerra regis Francorum et domini sui regis Anglorum in Marchia, ad communem terminum terrarum suarum inter Gisorcium et Triam et Curceles, cancellarius, præter propriæ familiæ septingentos equites, alios mille ducentos stipendarios milites, habebat quatuor millia servientium, per unam quadragenam. Et cuique militi, quaque die, dabantur ad equos et armigeros procuiandos tres solidi illius monetæ, ipsique milites omnes ad mensam cancellarii erant. Ipsemet clericus cum esset, cum valente milite Francorum Engelramno, de Triœ regione subditis equo calcaribus veniente armato, lancea demissa et equo admisso congressus, ipsum equo dejecit, et dextrarium lucrifecit. Et in toto regis Anglorum exercitu semper primi erant milites cancellarii, semper majora audebant, semper præclare faciebant, eo docente, ducente, eo hortante cavere eductui, canere receptui in lituis suis ductilibus, quos in exercitu suo proprios, sed universo hinc inde exercitur habebat notissimos. Undeipse hostis etiam et expugnator regis Francorum, et terræ ipsius in igne et gladio depopulator, in magnam pervenit gratiam ipsius regis Francorum et magnatum totius Galliæ, suffragantibus ei meritis fider præstantis et nobilitatis suæ notissimæ: quam gratiam postmodum tempore opportuno sibi rex exhibuit. Virtus quippe et in hoste laudatur.

[1 ] Willelmi filii Stephani, Vita S. Thomæ, p. 14-23, apud Hist. Anglic. Script., ed. Sparke.