The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Advertisement.
• Biographical Notice of M. Augustin Thierry.
• Introduction.
• History of the Conquest of England By the Normans.
• Book I.: From the Establishment of the Britons to the Ninth Century. Bc 55—ad 787
• Book II.: From the First Landing of the Danes In England to the End of Their Domination. 787—1048.
• Book III.: From the Insurrection of the English People Against the Norman Favourites of King Edward, to the Battle of Hastings. 1048—1066.
• Book IV.: From the Battle of Hastings to the Taking of Chester, the Last City Conquered By the Normans. 1066—1070.
• Book V.: From the Formation of the Camp of Refuge In the Isle of Ely, to the Execution of the Last Saxon Chief. 1070—1076.
• Book VI.: From the Quarrel Between King William and His Eldest Son Robert, to the Last Visit of William to the Continent. 1077—1087.
• Book VII.: From the Death of William the Conqueror, to the Last General Conspiracy of the English Against the Normans. 1087—1137.
• Appendix.
• No. I. (page 10.): Arymes Prydyn Vawr.
• No. II. (page 18.): Decree of the Emperors Theodosius and Valentinian, Relative to the Subjection of the Bishops of Gaul to the Pope of Rome. ( Ad 445.)
• No. III. (page 22.): Conference of the Catholic and Arian Bishops For the Conversion of the King of the Burgundians.
• No. IV. (page 44.): Speech of a Northumbrain Chief.
• No. V. (page 75.): National Song of the Anglo-saxons, On the Victory of Brunanburgh.
• No. VI. (page 164.): ‘song Composed In Brittany On the Departure of a Young’ Breton Follower of the Normans, and On His Shipwreck. 1
• No. VII. (page 175.): Poetical Narrative of the Battle of Hastings.
• No. VIII. (page 179.): Letter From M. Augustin Thierry to M. De La Fontenelle De Vaudore, Corresponding Member of the Institute.
• No. IX. (page 182.): The Valiant Courage and Policy of the Kentishmen Which Overcame William the Conqueror, Who Sought to Take From Them Their Ancient Laws and Customs, Which They Retain to This Day. 1
• No. X. (p. 185.): Details of the Surrender of London, Extracted From a Contemporary Poem, Attributed to Guy, Bishop of Amiens. 1
• No. XI. (page 190.): Names of the Provinces and Principal Towns of England As Given In the Saxon Chronicles.
• No. XII. (page 197.): Ancient List of the Conquerors of England.
• Note From the Abbe De La Rue’s Work, Recherches Sur La Tapisserie De Bayeux. Caen, 1824.
• No. XIII. (page 205.): Enumeration of the Lands of Brihtrik, Possessed By Queen Matilda. 1
• No. XIV. (page 206.): Narrative of the Imprisonment of the Saxon Brihtrik. 1
• No. XV. (page 227.): Extract From Domesday-book Relative to the State of the Towns Immediately After the Conquest. 1
• No. XVI. (page 263.): Narrative of the Exploits and Death of Hereward. 1

No. III. (page 22.)

Conference of the Catholic and Arian Bishops for the Conversion of the King of the Burgundians.

Collatio episcoporum, præsertim Aviti Viennensis coram Gundebaldo Burgundionum rege, adversus Arianos.

Providente Domino ecclesiæ suæ, et inspirante pro salute totius gentis cor domni Remigii, qui ubique altaria destruebat idolorum, et veram fidem potenter cum multitudine signorum amplificabat, factum est ut episcopi plures non contradicente rege congregarentur, si fieri posset, ut Ariani, qui religionem christianam scindebant, ad unitatem possent reverti. Quod ut melius fieret videreturque id non consilio accidisse sed occasione, domnus Stephanus scripsit ad episcopos multos, et invitavit illos ad festivitatem sancti Justi quæ instabat, in qua ob frequentiam miraculorum fiebat concursus plurimus populorum. Venerunt itaque de Vienna Avitus, de Arelate Æonius, de Valentia...de Massilia...jus, et plures alii, omnes catholicæ professionis et laudabilis vitæ in Domino. Qui omnes ad salutationem regis cum domno Stephano ad Sarbiniacum, ubi tunc erat, profecti sunt. Erant quidam inibi de potentioribus arianis cum eo, qui si potuissent, prohibuissent nostrorum accessum ad regem, sed, Domino cooperante, nihil profecerunt.

Post salutationem factam, domnus Avitus, cui, licet non esset senior nec dignitate nec ætate, tamen plurimum deferebatur, dixit ad regem: “Si Excellentia vestra vellet procurare pacem ecclesiæ, parati sumus fidem nostram tam clare demonstrare esse secundum Evangelium et apostolos quod nulli dubium erit, quam retinetis non esse secundum Deum et ecclesiam. Habetis hie de vestris qui sunt instructi in omnibus scientiis, jubeatis ut nobiscum alloquantur, et videant si possint respondere rationibus nostris, ut parati sumus respondere rationibus eorum. Ad quæ rex respondit: Si vestra fides est vera, quare episcopi vestri non impediunt regem Francorum, qui mihi bellum indixit, et se cum inimicis meis sociavit, ut me destruerent? Nam non est fides ubi est appetentia alieni, sitis sanguinis populorum; ostendat fidem per opera sua.”

Tune humiliter respondit domnus Avitus, faciem habens angelicam ut et sermonem: “Ignoramus, o rex, quo consilio, et qua de causa rex Francorum facit quod dicitis; sed Scriptura nos docet quod propter derelictionem legis Dei sæpe subvertuntur regna, et suscitantur inimici omni ex parte illis, qui se inimicos adversus Deum constituunt. Sed redite cum populo vestro ad legem Dei, et ipse dabit pacem in finibus vestris. Nam si habetis pacem cum illo, habebitis et cum ceteris, et non prævalebunt inimici vestri.” Cur rex: “Nonne legem Dei profiteor? Sed quia nolo tres Deos, dicitis quia non profiteor legem Dei; in scriptura sancta non legi plures esse Deos, sed unum.” Ad quæ domnus Avitus...et cum videret regem pacifice audientem, protelavit sermonem, et dixit: “O si vellet sagacitas vestra cognoscere quam bene fundata sit nostra fides, quantum boni vobis et populo vestio inde proveniret! Nam et cœlestis gloria vobis non deesset, et pax et abundantia in turribus vestris. Sed vestri cum sint inimici Christi, super regnum vestrum et super populum iram desuper accendunt, quod, ut speramus, non esset, si velletis audire monita nostra, et jubere ut vestri sacerdotes de his nobiscum colloquantur coram sublimitate vestra et populo vestro; ut sciatis quia Dominus Jesus est æterni Patris æternus Filius, et utrique coæternus Spiritus Sanctus, unus Deus benedictus in sæcula, simulque ante tempora, et absque ullo initio.”

Cum hæc dixisset, procidit ad pedes regis, et amplectens eos, flebat amare; procubuerunt et omnes episcopi cum eo. Unde rex valde commotus est, et inchnans se usque ad eos, erexit domnum Avitum cum ceteris, quibus amicabiliter dicit se responsum daturum illis super petitionibus illorum. Quod est crastina die factum. Nam rex per Sagonam rediens ad urbem, misit ad domnos Stephanum et Avitum, ut venirent apud illum. Qui cum venissent, rex dixit ad illos: “Habetis quod postulatis, nam sacerdotes mei parati sunt vobis ostendere, quod nullus potest esse coæternus et consubstantialis Deo. Sed nolo ut id fiat coram omni populo, ne turbæ excitentur, sed tantum coram senatoribus meis, et aliis quos eligam, sicut vos eligetis ex vestris quos volueritis, sed non in magno numero, et id fiet die crastina in hoc loco.” Quo dicto episcopi salutato rege discesserunt, et reversi sunt ut omnia intimarent aliis episcopis. Erat autem vigilia sollemnitatis sancti Justi: et licet optavissent quod hoc fieret die sollemnitatem sequenti, noluerunt tamen propter tantum bonum amphus procrastinare. Sed unanimiter decreverunt apud S. Justi sepulcrum pernoctare, ut illo intercedente obtinerent a Domino petitiones cordis sui. Evenit autem ut ea nocte cum lector secundum morem inciperet lectionem a Moyse, inciderit in illa verba Domini: Sed ego indurabo cor ejus, et multiplicabo signa et ostenta mea in terra Ægypti, et non audiet vos. Deinde cum post psalmos decantatos recitaret ex prophetis, occurrerunt verba Domini ad Esaiam dicentis: Vade et dices populo huic: Audite audientes, et nolite intelligere, et videte visionem, et nolite cognoscere. Excæca cor populi ejus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude, ne forte videat oculis suis, et auribus audiat, et intelligat suo corde, et convertatur, et sanem eum. Cumque adhuc psalmi fuissent decantati, et legeret ex evangelio, incidit in verba quibus Salvator exprobrat Judæis incredulitatem: Væ tibi Corrazaim, væ tibi Betzaida, quia, si in Tyro et in Sidone virtutes factæ fuissent quæ sunt factæ in vobis, jam dudum in cilicio et cinere pœnitentiam egissent. Denique cum lectio fieret ex apestolo, pronuntiata sunt verba illa: An divitias bonitatis ejus et patientiæ et longanimitatis contemnis? Ignoras quoniam sustinentia Dei ad pœnitentiam te adducit? Secundum autem duritiam tuam et impœnitens cor thesaurizas tibi iram in tempore iræ. Quod cum ab omnibus episcopis observatum fuisset, cognoverunt lectiones illas sic occurrisse volente Domino, ut scirent induratum esse cor regis, Deumque illum in sua impœnitentia relinquere, ad ostendendum divitias justitiæ suæ; unde valde tristes effecti, noctem in lacrymis transegerunt. Non destiterunt tamen veritatem nostræ religionis contra arianos asserere.

Igitur tempore que rex jusserat conveniunt omnes episcopi, et simul ad regiam vadunt cum multis sacerdotibus et diaconibus, et quibusdam de catholicis, inter quos erant Placidus et Lucanus, qui erant de præcipuis militiæ regis. Venerunt etiam ariani cum suis. Cum ergo sedissent coram rege, domnus Avitus pro catholicis, Bonifacius pro arianis, sermonem habuerunt. Sed postquam domnus Avitus proposuit fidem nostram cum testimoniis sacræ Scripturæ, ut erat alter Tullius, et Dominus inspirabat gratiam omnibus quæ dicebat; tanta consternatio cecidit super arianos, et qui satis amicabiliter audientiam præbuerat Bonifacius, nihil omnino respondere posset ad rationes domni Aviti, sed tantum quæstiones difficiles proponeret, quibus videbatur velle regem fugitare. Sed cum ab Avito urgeretur ut responderet ad antedicta, promittens se etiam responsurum ad ea quæ proposuerat, non potuit respondere ad unam de rationibus quæ fuerant a domno Avito propositæ, neque ullam pro defensione suæ partis allegare; sed tantum os suum in conviciis aperiebat, et dicebat catholicos esse præstigiatores, et colere multitudinem deorum. Quod solum cum diceret, videretque rex confusionem suæ sectæ, surrexit de sua sede, dicens quod in crastinum responderet Bonifacius. Discesserunt ergo omnes episcopi: et quia adhuc dies non erat inclinata, iverunt simul cum ceteris catholicis ad basilicam domni Justi, confitentes Dominum quoniam bonus, et laudantes eum, qui dederat illis talem victoriam de inimicis suis.

Sequenti vero die iterum ad regiam profecti cum his qui in præcedenti aderant. Cumque ingrederentur, invenerunt Aredium, qui eis persuadere volebat ut regrederentur: dicebat enim quod tales rixæ exasperabant animos multitudinis, et quod non poterat aliquid boni ex eis provenire. Sed domnus Stephanus, qui sciebat illum favere arianis, ut gratiam regis consequeretur, licet fidem nostram profiteretur, respondit ei quod non timendum erat ne rixæ procederent ex inquisitione veritatis, et amore salutis fratrum suorum; imo nihil esse utilius ad jungendos animos in sancta amicitia, quam cognoscere apud quos esset veritas, quia ubicumque est amabilis est, et professores ejus reddit amabiles. Addidit insuper omnes huc venisse secundum jussionem regis: contra quod responsum non est ausus Aredius amplius resilire. Ingressi sunt ergo; et cum rex eos vidisset, surrexit in occursum eorum, mediusque inter domnum Stephanum et domnum Avitum, adhuc multa locutus est contra Francorum regem, quem dicebat sollicitare fratrem suum contra se. Sed cum responderent præfati episcopi quod non esset melior via ineundi pacem, quam concordare in fide, et operam suam, si gratam haberet, pollicerentur pro tam sancto fœdere conciliando, nihil amplius locutus est: sed unusquisque locum, quem præcedenti die tenuerat, occupavit.

Cum itaque sedissent, domnus Avitus tam lucide probavit quod catholici non plures deos adorabant, ut sapientiam ejus tam catholici quam adversarii cum stupore mirarentur. Id autem fecit, ut responderet conviciis quæ Bonifacius in nostram fidem jecerat. Postquam ergo conticuit, ut locum daret responsionibus Bonifacii, nihil aliud potuit ille dicere, quam quod præcedenti die fecerat: et conviciis addens convicia, tanto impetu clamabat, ut præ raucitate non posset amplius loqui, et quasi suffocaretur. Quod cum rex vidisset, et satis diu exspectasset, tandem surrexit vultu indignationem prætendens contra Bonifacium. Tunc domnus Avitus dixit ad regem: “Si sublimitas vestra vellet jubere, ut hi responderent propositionibus nostris, ut posset judicare quænam fides esset retinenda.” Sed nihil respondit, neque ceteri ariani qui erant cum illo. adeo stupefacti erant de doctrina et sapientia domni Aviti. Qui cum videret eorum silentium, subjunxit: “Si vestri non possunt respondere rationibus nostris, quid obstat cur non omnes simul conveniamus in eadem fide?” Tunc murmurantibus illis, de sua fide securus in Domino, addidit: “Si rationes nostræ non possunt illos convincere, non dubito quin Deus fidem nostram miraculo confirmet. Jubeat sublimitas vestra ut tam illiquam nos eamus ad sepulcrum hominis Dei Justi, et interrogemus illum de nostra fide, similiter et Bonifacius de sua: et Dominus pronuntiabit per os servi sui in quibus complaceat.” Rex attonitus annuere videbatur: sed inclamare cœperunt ariani, et dicere se pro fide sua manifestanda facere nolle, ut fecerat Saul, et ideo maledictus fuerat; aut recurrere ad incantationes et illicita, sufficere sibi et habere Scripturam, quæ sit fortior omnibus præstigiis; et hæc semper repetentes et boantes potius quam vociferantes. Rex qui jam surrexerat, accipiens per manus domnum Stephanum et domnum Avitum, duxit eos usque ad cubiculum suum; et cum intraret, amplexus est eos, dicens ut orarent pro eo. Cognoverunt quidem illis perplexitatem et angustias cordis ejus; sed quia Pater eum non traxerat, non potuit venire ad Filium, ut veritas impleretur: Non est volentis, neque festinantis, sed miserentis Dei.—(Script. rer. Gallic. et Francic. iv. 99-101.)