The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introduction
• Acknowledgments
• Abbreviations
• General Note
• Advertisement By the Translator.
• Juventuti Academicae Salutem.
• To the Students In Universities.
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria With a Short Introduction to Moral Philosophy
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria
• Liber I: Ethices Elementa.
• Caput I: De Hominis Natura Ejusque Partibus.
• Caput II: De Summo Bono Et Virtute.
• Caput III: De Variis Virtutum Divisionibus.
• Caput IV: De Virtutibus Et Officiis Erga Deum.
• Caput V: De Officiis Erga Alios Homines Exercendis.
• Caput VI: De Officiis Cujusque Erga Se, Et De Animi Cultura.
• 1 {caput VII: De Virtutis Studio Excitando Et Retinendo.
• Liber II: Jurisprudentiae Naturalis Elementa.
• Caput I: De Lege Naturali.
• Caput II: De Juris Natura Et Divisionibus.
• Caput III: De Virtutum Et Vitiorum Gradibus, Inter Se Comparatis{; Iisque Quae Speciem Moralem Afficiunt}.
• Caput IV: De Jure Privato Naturali.
• Caput V: De Jure Adventitio Reali, Et Rerum Dominio.
• Caput VI: De Dominii Acquirendi Rationibus.
• Caput VII: De Jure Derivato, Ejusque Causis.
• Caput VIII: De Dominii Transferendi Rationibus, Per Contractus, Successiones, Aut Testamenta.
• Caput IX: De Contractibus.
• Caput X: De Sermocinantium Officiis.
• Caput XI: De Jurejurando Et Votis.
• Caput XII: De Rerum Pretio.
• Caput XIII: De Variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum Constituta.
• Caput XIV: De Obligationibus Quasi Ex Contractu Ortis.
• Caput XV: Jura Ex Damno Dato, Atque Ex Aliorum Injuriis Orta. Jura Belli.
• Caput XVI: De Jure Extraordinario Ex Necessitate, Omniumque Jure Communi.
• Caput XVII: De Juris Interitu. De Litibus In Libertate Dirimendis, Et Interpretatione.
• Liber III: Oeconomices Et Politices Elementa.
• Caput I: De Conjugio.
• Caput II: De Parentum Et Liberorum Officiis.
• Caput III: De Herorum Et Servorum Jure.
• Caput IV: De Civitatum Origine Et Causis.
• Caput V: De Interna Civitatum Structura, Et Summi Imperii Partibus.
• Caput VI: De Variis Rerumpublicarum Formis.
• Caput VII: De Summi Imperii Jure, Ejusque Acquirendi Rationibus.
• Caput VIII: De Legibus Condendis, Et De Jurisdictione.
• Caput IX: De Jure Belli.
• Caput X: De Foederibus, Legatis, Et Civitatum Interitu [deletione].
• A Short Introduction to Moral Philosophy.
• Book I: The Elements of Ethicks.
• Chapter I: Of Human Nature and Its Parts.
• Chapter II: Concerning the Supreme Good.
• Chapter III: Concerning the Chief Divisions of Virtue.
• Chapter IV: Our Duties Toward God.
• Chapter V: Our Duties Toward Mankind.
• Chapter VI: Concerning Our Duties Toward Ourselves, and the Improvement of the Mind.
• Chapter VII: Some Practical Considerations to Excite and Preserve the Study of Virtue.
• Book II: Elements of the Law of Nature.
• Chapter I: Of the Law of Nature.
• Chapter II: Of the Nature of Rights, and Their Several Divisions.
• Chapter III: Concerning the Various Degrees of Virtue and Vice, and the Circumstances On Which They Depend.
• Chapter IV: Concerning the Natural Rights of Individuals.
• Chapter V: Of Real Adventitious Rights and Property.
• Chapter VI: The Methods of Acquiring Property.
• Chapter VII: Of Derived Property.
• Chapter VIII: The Methods of Transferring Property, Contracts, Succession, Testaments.
• Chapter IX: Of Contracts In General.
• Chapter X: Our Obligations In Speech.
• Chapter XI: Of Oaths and Vows.
• Chapter XII: Concerning the Values Or Prices of Goods.
• Chapter XIII: Of the Several Sorts of Contracts.
• Chapter XIV: * Obligations Resembling Those From Contracts.
• Chapter XV: Of Rights Arising From Damage Done, and the Rights of War.
• Chapter XVI: Extraordinary Rights In Cases of Necessity, and the Common Rights of Mankind.
• Chapter XVII: How Rights and Obligations Cease: How Controversies Are to Be Decided In Natural Liberty: and the Rules of Interpretation.
• Book III: The Principles of Oeconomicks and Politicks.
• Chapter I: Concerning Marriage.
• Chapter II: The Duties of Parents and Children.
• Chapter III: The Rights of Masters and Servants.
• Chapter IV: The Original of Civil Government.
• Chapter V: The Internal Structure of States: and the Several Parts of Supreme Power.
• Chapter VI: Of the Various Plans of Government.
• Chapter VII: The Rights of the Supreme Power: and the Methods of Acquiring It.
• Chapter VIII: Of Civil Laws and Their Execution.
• Chapter IX: The Laws of War.
• Chapter X: Of Treaties and Ambassadors, and the Entire Dissolution of States.
• Bibliography of Modern Literature

CAPUT VIII

De Legibus condendis, et de Jurisdictione.

I. Inter imperii jura immanentia, est legum jubendarum et administrandarum potestas. Omnis lex aliquam civitatis utilitatem spectare debet, legibusque ea omnia sancienda quae communi inserviunt prosperitati, quantum penes homines est eam procurare aut augere. Si quidem in ipsa imperii constitutione, ea tantummodo potestas rectoribus permissa fuerit, quae in rebus externis tuendis versatur; illi de civium animis virtute colendis, aut de cultu religioso, nihil pro imperio statuere poterunt. Verum ubi eorum arbitratui conceduntur certi reditus, in communem utilitatem impendendi, aut ubi totius [plena] reipublicae administratio ipsis est permissa; quum ex hominum virtute pendeat praecipuè eorum foelicitas, hoc illis qui reipub. praesunt imprimis curae esse debet, ut per disciplinam et institutionem, primis ab annis, imbuantur civium animi iis sententiis et moribus, quibus ad omnia virtutis officia reddantur paratiores.

Cuique tamen conservandum jus illud sanctissimum suo utendi judicio; cui aperte repugnant leges omnes poenaeque latae de hominum sententiis, sive celatis, sive palam factis, si modo civium moribus non sint pestiferae. Immo, etsi istiusmodi dogmata ab iis divulgentur qui ad ea divulganda religione se putant adstrictos, satius est plerumque, cautione, de non laedendo, officiisque civilibus praestandis, a caeteris exactâ, in ea tantum facinora gravius animadvertere, quae religione malesuadâ perciti admiserunt, quam poenas ob ipsas sententias divulgatas irrogare. Istiusmodi dogmata pleraque melius saniorum hominum prudentiae et ingenio explodenda permittuntur.

Quum tamen in civitate omni, civium pars longe maxima suo judicio strenue uti nolit; [plurimique] [ast plurimi], speciosa decepti pietatis aut acrioris judicii ostentatione, quae prae se ferre solent homines quidam astuti et vafri, his se temerè tradant ducendos; eorum est qui reipub. praesunt cavere, ut constituantur viri graves et docti, qui sententias omnes saniores, et de religione et officiis civilibus, populum doceant, easque uberius et fusius illustrent, rationibusque et argumentis confirment, ne malis aliorum artibus ab officiis honestis detorqueatur. Et, si modo vel mediocris adsit principibus viris prudentia, neque absurda plane aut inhumana foveant dogmata, populum, ejusve saltem partem longe maximam, habebunt flexibilem, ut quocunque duxerint sequutura sit: ita ut nihil a diversis paucorum sententiis sit metuendum.

Ubi exigitur ut populus sacrorum ritibus, aut dogmatis, vanis, falsis et stolidis, aut inutilibus quantumvis veris, assentiantur, et dissentientibus irrogantur poenae; gravis plerumque pernicies civitati oritur: quum, ut diversa sunt hominum ingenia, in his praecipuè rebus, ad sententias longissimè diversas semper sunt proclives. Cives vel optimi his de causis vexati civitatem deserent; seditionibus discordiisque permiscebuntur omnia; atque ab officiis civilibus, artibusque reipub. profuturis, ad nugas saepe ineptiasque civium animi avocabuntur. Ob sententias igitur de religione, quantumvis falsas, aut sacrorum ritus quoslibet, dummodo nemini noceant, cives boni haud vexandi, ullove civium jure excludendi.

II. Ad virtutem omnem in civitate fovendam praecipuè conducunt imperatorum exempla; a quibus si probi soli, morumque integritate spectati, ad honores evehantur, ardentiora accendentur omnis honestatis studia. Virtutis speciem populus favore nunquam non prosequitur. A populo verè libero soli ferè morum probitate insignes, ad honores provehentur; [neque honores et imperia eorum mores immutabunt, si, legum annalium praescripto, ea brevi] [praecipue si, secundum leges annales, brevi ipsis numera] sint deponenda. Qualis est ipse rex, qui a rege creantur sunt futuri.

Post pietatem erga Deum, in qua sita est summa cujusque foelicitas, quaeque ad alias omnes virtutes fovendas plurimum confert, virtutes in civitate praecipuè colendae sunt temperantia, justitia, fortitudo, et diligentia.

Temperantiam, qua non solum libidines corporis voluptatem respicientes cohibentur, verum omnis luxuria, sumptusque nimii in vitae ornatum et splendorem erogandi, civitati necessariam esse fatebuntur omnes, quibus ipsius natura est perspecta. Certus est voluptatis modus, et gratus et innocuus, a Deo et natura concessus, cui fruendae plurima benignissime ipsa machinata est. Neque damnandus est voluptatum usus, si modo nulli officio adversentur, neque ad hominum mentes ita effoeminandas aut depravandas pertineant, ut absentium voluptatum desiderio crucientur, aut vitae officia deserant, iisve voluptates anteponant. Luxuria igitur est “voluptatum appetitio nimia, quae officio adversatur.” Neque voluptatum modus definiri potest, nisi et facultatum, et necessitudinum, et officiorum, et valetudinis ratio habeatur. Luxuria autem, quum facultatum sit prodiga, hominesque faciat rerum plurimarum indigentes et avidos, atque ad officia quae patriae aut amicis debentur <relinquendae>, quum voluptati repugnant, relinquenda [reddat] proclives; cives etiam ad patriam vel tyranno vel hosti prodendam incitabit; si quando ea ratione opes in luxum profundendas [impendendas] sibi comparare possint. Luxuriosis enim omnia venalia.

Neque dixeris luxuriam ad artes et opificia fovenda vel necessariam vel utilem. Etenim sine ulla luxurie foveri possunt artes omnes aut necessariae aut elegantiores. Opulentioribus sine crimine coëmere licet opera quaevis artificiosa et elegantiora, quatenus sinit officiorum et necessitudinum ratio. Quique, pro sua benignitate, plurimas sibi negant voluptates, iidem eas ipsas, aut alias saltem civitati pariter profuturas, soboli, cognatis, amicis, fruendas plerumque largiuntur. Hi igitur una cum amicis, magis opificibus prosunt quam luxuriosi.

Quid, quod et sobrius quisque et providus, diuturna in vita et copiosâ, plura fere consumat quam prodigus, qui plurium annorum morbis et inedia, brevis luxuriae poenas pendit. Quumque mores superiorum imitari soleant inferiores, cito ad infimos, ipsosque opifices, descendet haec pestis; quorum operae idcirco cariùs erunt emundae: merces igitur {nostratium}, pretio aucto, exteri non sunt coëmpturi, quum vilius veneant quae in civitatibus aliis, ubi viget sobrietas et temperantia, conficiuntur.

III. De diligentia et industria fovenda vix dicere attinet, quum ab ea ferè sola civitatis cujusque opes pendeant et potentia. Fovenda est agricultura, ne quid, ad populum alendum, de civitatis opibus decedat; utque fruges suppetant et frumentum exteris vendendum, nostratibusque materies omnis, in qua elaborent opifices; quae, alioqùi ab exteris esset emenda. Fovendae pariter omnes artes et simpliciores et elegantiores, ne exterorum operis et opificiis emendis civitatis opes dilabantur. Exercenda etiam mereatura, et piscatus, ubi ejusdem est copia. Quin et mercibus, sive nostris sive alienis, vehendis, construendae sunt naves; artesque nauticae addiscendae, quae et divitiis augendis inserviunt, et civitati in bello protegendae. Neque artibus hisce suus deesse debet honos, ne honestiore loco natis <non> prorsus indignae censeantur.

IV. Justitiam civitati necessariam esse nemo negat. Ubi enim non vigent leges et judicia, (sine quibus, quae vel natura tribuit vel industria, nemini sunt tuta,) omnes ab industria deterrentur. Quin etiam quum mercium omnium, pro mercatorum periculis, augeantur pretia; ubi non viget justitia, quae damna {mercatoribus} dant emptores fraudulenti, ea mercium pretio sunt reparanda; eisque onerabuntur emptores probi et candidi. Quaevis igitur gens vicina, ubi conservatur rerum contractarum fides, similes merces viliùs vendere poterit. Civitas igitur ubi impunitae sunt fraudes fallaciaeque, praecipua ex commerciis et opificiis emolumenta est amissura.

De judiciis legibusque interpretandis longum esset dicere. Hoc tantum monemus, legibus paucis et simplicioribus cives satis protegi posse, si modo ita constituantur judicia, ut solis probis et aequis, fideique spectatae judicibus, lites dijudicandae permittantur. Multum etiam profuerit si calumniatoribus et temerè litigantibus poenae graviores irrogentur[: quarum exempla] [Antiquiores] Romanorum leges exhibent aliis civitatibus imitanda.{* }

V. Virtutes artesque bellicae civibus quibuslibet honestioribus sunt dignissimae. Nulli igitur militiae munus perpetuum esse debet; omnibus vero per vices obeundum. [Atque licet ubi mos invaluit, ut] [Quamvis autem ubi] in perpetuam militiam conscribantur hi fere soli, qui aliis muneribus sunt inutiles, nebulones, civitatis purgamenta, {usu veniat, ut} quicunque aliquot stipendia meruit, pacis artibus exercendis parum idoneus reddatur; aliter se res haberet, si per vices haec munera civibus optimis essent obeunda. Quae res maximas praeterea haberet opportunitates: rerum militarium scientiam haberent omnes: deleto uno exercitu, non deficeret alter: deletis imperatoribus, plures praestò essent ei muneri aptissimi: populi denique armati armisque assueti jura, non facile pessundaret vel civis ambitiosus et audax, vel hostis.

VI. Legibus atque ipsa reipub. formâ cavendum est, ne qui cives vel inter se, vel cum exteris, sive regibus sive sacerdotibus, arctius quam cum patria conjungantur; neve aliunde spes habeant majores. Civesque ab eorum errore abducendi, qui pacta, a majoribus scelerata fraude deceptis inita, contra patriae salutem et prosperitatem valere credunt. Ad veram enim religionem conservandam, neque necessarium est neque utile, {ut} sacerdotibus imperia civilia qualiacunque permittantur; multo minus ut omnes ubique gentium sacerdotes, una regantur potestate, quae in pluribus civitatibus honores et dignitates, immo opes ingentes, et proventus fere regios, largiri possit; et cui in plurimis rebus gravioribus, ad opes potentiamque pertinentibus, ultimum permittatur judicium.

VII. Legibus civilibus sancienda et confirmanda praecipuè juris naturalis praecepta; et de negotiis et actionibus formulae constituendae, ad fraudes praecavendas aptissimae. In rebus suis gerendis, ipsisque opificiis, docendus est populus; eaque omnia definienda quae lege naturali non satis definiuntur.

Ex legum civilium systemate vel optimo, quibusdam nasci solent jura quaedam externa, quae impunè, licet parum honestè, persequi possunt: neque iis vim, aut actionem in foro, opponere licebit: sanctissima etiam officia plurima cujusque pudori permittenda. Sunt et legum beneficia quaedam ejusmodi, ut quamvis iis uti nollet vir bonus, petenti tamen haud recte negari poterunt. Quae quidem pactiones aut testamenta legibus civilibus non confirmantur, quoniam absunt praescriptae formulae, ea vir bonus saepe rata habebit, si modo neque testatoris aut paciscentis potestatem excesserint, neque quicquam iniqui aut inhumani contineant.{* } Si vero in horum alterutro erratum fuerit, legum beneficio jure uti poterit.

VIII. Leges praemiis et poenis sanciuntur. Omni civium jure et beneficiis frui, legum civilium commune est praemium; quibusdam propria sunt praemia, honores, dignitates, divitiae. Honor naturalis est “aliorum bona de nobis ob praestantiam nostram opinio.” Honores civiles sunt “ea cultus et observantiae indicia, quae viris claris ex legum praescripto exhibentur.”

Existimatio simplex, sive “viri innocui et hominum societate non indigni, fama,” nemini a reipub. rectoribus causa indictâ est eripienda. Existimatio eximia, quae a quibusdam intensiva dicitur, a nemine jure pleno exigi potest. Nemo enim ad alterius voluntatem judicare, aut magni eos aestimare potest, in quibus non cernit virtutes eximias. De externis vero honoris indiciis, ut de omni jure quod res externas spectat, eorum est definire qui reipub. praesunt: qui si justis tantum de causis honores {civiles} largiantur, magni apud omnes sapientes erunt <honores civiles>: sin saepius aliter fiat, viles erunt et despiciendi, solâque simulatione aut sannis excipiendi. Quales saepe conspiciuntur honores haereditarii, ubi nulla est potestas censoria.

IX. Proprie vereque huc spectant omnes poenae, ut improbis earum metu ab injuriis absterritis, caeteri tuto vitam degant: castigatio, ipsius qui delictum admiserat utilitatem spectat; et damni reparatio, laesi; quae etiam nullo antecedente delicto, jure nonnunquam exigitur.

Non ex odio aut ira, neque ex ea indignatione quam in proborum animis excitat delicti turpitudo, poenae praecipue irrogandae; sed ex communis potius utilitatis conservandae studio, et innocuorum curâ. Unica igitur poenarum mensura non est ipsa delicti turpitudo, sed communis potius omnium utilitas ex poenis oritura. Impunita igitur et inulta recte manent delicta quaedam turpissima. Contra ea, si aliter salva nequit esse civitas, gravioribus rectè coërcentur suppliciis, quae non adeo magnam ingenii pravitatem produnt. Ingratis, aut inhumanis, nulla irrogatur poena: severius puniuntur qui majestatis crimen, licet sub fallaci juris specie, admiserunt. Ob utrumque severius animadvertendum in eos qui potestate civili sibi permissa perfidiose abutentes, cives suos vexant et spoliant.

Quamvis necesse non sit {(nec quidem saepè fieri potest,) ut ipsa agendi consilia turpia, aut} primi voluntatis motus improbi poenis coërceantur; quales nonnunquam in bonorum animis subitò existunt, quosque ipsi ultro mox sunt repressuri: qui tamen in externos proruperunt actus istiusmodi, qui casu tantummodo, aut per aliorum vim et solertiam, irriti fuerunt, quibusque capitale ostenditur odium, et laedendi consilium, summis illi sunt coërcendi suppliciis. Exigit quidem nonnunquam communis utilitas, ut facinoribus parum honestis praemia decernantur [sit praemium], utque nefariis ignoscatur.

Damnanda in judiciis est ea προσωποληψία quae <eas> respicit sontium necessitudines, aut facinorum adjuncta et qualitates eas, quae neque delicti turpitudinem, neque poenae sensum, communemve utilitatem afficiunt [respiciunt]. Quae enim vel hominum vel facinorum adjuncta aut qualitates, horum quodvis afficiunt, ea omnino spectanda. Unde, caeteris paribus, pro reorum censu, augendae sunt poenae pecuniariae; et pro corporis robore, poenae quae corpore luuntur: poenae, contra, cum infamia conjunctae, pro majore reorum dignitate sunt minuendae.

Non tamen, pro majore delictorum atrocitate, sine fine augenda <sunt> supplicia et cruciatus. Ex crebris enim cruciatuum saeviorum spectaculis, imminui solet apud cives morum mansuetudo, saeviusque nascitur ingenium.

X. Ob delictum alienum nemo poenis est obnoxius: neque ob patris familias delictum recte publicatur tota res familiaris: ex ea prius praestanda omnia, quae jure suo, naturâ pactove constituto, postulare possunt conjux, et liberi, aut alii innoxii. Neque ob ullum delictum poena universitati recte irrogatur. Puniendi soli qui deliquerunt, sive privati, sive universitatis rectores. Ipsi quidem universitati aliquando recte adimuntur ea, sive jura, sive propugnacula aut arma, quibus ad nocendum fuerat instructa, si aliter de non laedendo cautum esse nequeat. Ad damnum ex bonis {suis} publicis praestandum nonnunquam tenebitur universitas, aut, ubi illa desunt, ex privatorum bonis; quum quae singuli suae utilitatis causa adsciverant sibi praesidia, aliis evadunt damnosa.

XI. Leges per quas imponuntur tributa, nisi majora sint quam sumptus quos civitatis tutela exigit, justissimo innituntur fundamento; quum populi totius negotiis expediundis erogentur. Eae igitur leges non sine furti crimine a civibus violantur. Neque haec injuria tam rectoribus ipsis obest, quam civibus aliis magis probis, qui quod defuerit supplere adiguntur, aliisque, ea de causa, damnis premuntur et oneribus. Tributa autem, nisi instituto civium censu, aequa ratione imperari nequeunt.

XII. Civium adversum rectores suos haec sunt officia: imprimis, rectorum justis et legibus et imperiis parere tenentur, idque sanctissimè.

2. Deinde, quum quod imperatum est in imperantis continebatur potestate, civibus plerumque parendum, quamvis non satis honestè et prudenter imperatum judicent: quod in bellicis praecipuè patet imperiis. Si enim civibus permittatur de imperiis judicium, neque ipsis parendum foret, quoties mandata civitati parum commoda videntur; tolleretur omnis disciplina militaris, et in multitudinem solutam et inconditam exercitus converteretur.

3. Hinc etiam efficitur, quod in iis rebus quae imperantium arbitrio permittuntur, cives rectè, immo honestè, ea imperia exsequi possunt quae imperatoribus foedo vertenda sunt vitio; quum, ruptis disciplinae vinculis, mala multo graviora plerumque sint metuenda, quam quae ex imperatis peractis essent oritura.

4. Sin autem adeo nefaria et pestifera videantur imperia, ut gravior inde civitati oritura sit pernicies, quam si penitus evertatur istorum imperatorum potestas; rectè imperia detrectabunt cives: {sedulo} cavendum tamen ne temere iis de rebus judicent.

5. Ubi aliquid imperatur quo divini Numinis majestas impiè laeditur, quove violantur hominum immerentium jura perfecta, aut quod imperantis potestati non erat permissum; imperium istud neminem obligat: immo saepe honestissimum est, quaevis potius perferre supplicia, quam, exemplo perniciem in totam civitatem trahente, istiusmodi parere imperiis. Quo jure imperantibus vim aliquando opponere possunt cives, satis antea dictum.{* }

Communia civium officia, ex conjunctionis civilis indole et causis; singulorum propria, ex ipsorum statu, conditione, et muneribus susceptis, satis innotescunt.

[* ]Inst. Lib. IV. tit. 16. cum Comment. Vinnii.

[* ]Vid. Barbeyracii orationes De legum Permissione et Beneficiis.

[* ]Lib. III.c.vii.2.