The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introduction
• Acknowledgments
• Abbreviations
• General Note
• Advertisement By the Translator.
• Juventuti Academicae Salutem.
• To the Students In Universities.
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria With a Short Introduction to Moral Philosophy
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria
• Liber I: Ethices Elementa.
• Caput I: De Hominis Natura Ejusque Partibus.
• Caput II: De Summo Bono Et Virtute.
• Caput III: De Variis Virtutum Divisionibus.
• Caput IV: De Virtutibus Et Officiis Erga Deum.
• Caput V: De Officiis Erga Alios Homines Exercendis.
• Caput VI: De Officiis Cujusque Erga Se, Et De Animi Cultura.
• 1 {caput VII: De Virtutis Studio Excitando Et Retinendo.
• Liber II: Jurisprudentiae Naturalis Elementa.
• Caput I: De Lege Naturali.
• Caput II: De Juris Natura Et Divisionibus.
• Caput III: De Virtutum Et Vitiorum Gradibus, Inter Se Comparatis{; Iisque Quae Speciem Moralem Afficiunt}.
• Caput IV: De Jure Privato Naturali.
• Caput V: De Jure Adventitio Reali, Et Rerum Dominio.
• Caput VI: De Dominii Acquirendi Rationibus.
• Caput VII: De Jure Derivato, Ejusque Causis.
• Caput VIII: De Dominii Transferendi Rationibus, Per Contractus, Successiones, Aut Testamenta.
• Caput IX: De Contractibus.
• Caput X: De Sermocinantium Officiis.
• Caput XI: De Jurejurando Et Votis.
• Caput XII: De Rerum Pretio.
• Caput XIII: De Variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum Constituta.
• Caput XIV: De Obligationibus Quasi Ex Contractu Ortis.
• Caput XV: Jura Ex Damno Dato, Atque Ex Aliorum Injuriis Orta. Jura Belli.
• Caput XVI: De Jure Extraordinario Ex Necessitate, Omniumque Jure Communi.
• Caput XVII: De Juris Interitu. De Litibus In Libertate Dirimendis, Et Interpretatione.
• Liber III: Oeconomices Et Politices Elementa.
• Caput I: De Conjugio.
• Caput II: De Parentum Et Liberorum Officiis.
• Caput III: De Herorum Et Servorum Jure.
• Caput IV: De Civitatum Origine Et Causis.
• Caput V: De Interna Civitatum Structura, Et Summi Imperii Partibus.
• Caput VI: De Variis Rerumpublicarum Formis.
• Caput VII: De Summi Imperii Jure, Ejusque Acquirendi Rationibus.
• Caput VIII: De Legibus Condendis, Et De Jurisdictione.
• Caput IX: De Jure Belli.
• Caput X: De Foederibus, Legatis, Et Civitatum Interitu [deletione].
• A Short Introduction to Moral Philosophy.
• Book I: The Elements of Ethicks.
• Chapter I: Of Human Nature and Its Parts.
• Chapter II: Concerning the Supreme Good.
• Chapter III: Concerning the Chief Divisions of Virtue.
• Chapter IV: Our Duties Toward God.
• Chapter V: Our Duties Toward Mankind.
• Chapter VI: Concerning Our Duties Toward Ourselves, and the Improvement of the Mind.
• Chapter VII: Some Practical Considerations to Excite and Preserve the Study of Virtue.
• Book II: Elements of the Law of Nature.
• Chapter I: Of the Law of Nature.
• Chapter II: Of the Nature of Rights, and Their Several Divisions.
• Chapter III: Concerning the Various Degrees of Virtue and Vice, and the Circumstances On Which They Depend.
• Chapter IV: Concerning the Natural Rights of Individuals.
• Chapter V: Of Real Adventitious Rights and Property.
• Chapter VI: The Methods of Acquiring Property.
• Chapter VII: Of Derived Property.
• Chapter VIII: The Methods of Transferring Property, Contracts, Succession, Testaments.
• Chapter IX: Of Contracts In General.
• Chapter X: Our Obligations In Speech.
• Chapter XI: Of Oaths and Vows.
• Chapter XII: Concerning the Values Or Prices of Goods.
• Chapter XIII: Of the Several Sorts of Contracts.
• Chapter XIV: * Obligations Resembling Those From Contracts.
• Chapter XV: Of Rights Arising From Damage Done, and the Rights of War.
• Chapter XVI: Extraordinary Rights In Cases of Necessity, and the Common Rights of Mankind.
• Chapter XVII: How Rights and Obligations Cease: How Controversies Are to Be Decided In Natural Liberty: and the Rules of Interpretation.
• Book III: The Principles of Oeconomicks and Politicks.
• Chapter I: Concerning Marriage.
• Chapter II: The Duties of Parents and Children.
• Chapter III: The Rights of Masters and Servants.
• Chapter IV: The Original of Civil Government.
• Chapter V: The Internal Structure of States: and the Several Parts of Supreme Power.
• Chapter VI: Of the Various Plans of Government.
• Chapter VII: The Rights of the Supreme Power: and the Methods of Acquiring It.
• Chapter VIII: Of Civil Laws and Their Execution.
• Chapter IX: The Laws of War.
• Chapter X: Of Treaties and Ambassadors, and the Entire Dissolution of States.
• Bibliography of Modern Literature

CAPUT XVII

De Juris <abolitione sive> interitu. De Litibus in Libertate dirimendis, et Interpretatione.

I. Tribus modis tolluntur obligationes: solutione illius quod debebatur; cessione in debitoris gratiam, idque vel gratis, vel ex causa onerosa; et conditionis defectu.

Rectè solvit vel ipse debitor, vel alius quilibet ipsius mandato, ipsiusve nomine, ita ut ipsius manifestè intersit, dummodo loco et tempore constituto fiat. Ubi {quidem} debitoris non interest; creditor alteri cuiquam, fortè inhumano, solvere volenti, actionem suam adversus debitorem cedere neutiquam tenetur. Haec tenenda [obtinent] ubi vel res certa, vel pecunia numeranda, vel opera quaevis vulgaris debebatur: quippe in quibus creditoris haud interest quis solvat. In iis autem, quae honoris causa praestantur operis, aut in quibus ingenii spectatur elegantia, secus se res habet.

In rebus item fungibilibus, iisve quarum pretia ad certam rei istiusmodi mensuram rediguntur, si [quidem utriusque] [modo] solutionis dies adest aut praeteriit, compensatio admittenda, ubi ad aequalem summam duo sibi mutuo creditores sunt{: immo pro concurrentis summae ratione, ex majore deducendum; ut tantum id quod reliquum est deberi censeatur}.

2. Ad cessiones pertinent transactiones omnes, et obligationes quibus lites tolluntur: delegationes item, ubi vice sua debitor alium dat reum creditori consentienti, aut cui is jusserit: Condonationes etiam expressae vel tacitae; acceptilationes itidem; dissensus que mutuus.

3. Ob conditionis defectum, tollitur obligatio alterius partis perfidiâ; si modo pactum irritum fieri mallet altera, quam perfidum cogere ut promissis maneat. Mutato item statu, quae in eo fundata erat obligatio tollitur. Tempore dein exacto [elapso], dissolvuntur obligationes ad certum temporis terminum constitutae. Morte denique solvuntur obligationes, quae certos quosdam homines aut personas solùm respicientes, neque ad haeredes erant transmittendae, neque adversus haeredes valiturae. De quibus omnibus ex rei natura, aut ipso contractu, facilè constabit.

II. In libertate lites amica litigantium disceptatione optime dirimuntur; amicorum deinde communium, aut vicinorum officiis; puro denique sive absoluto compromisso, quo res viri probati arbitrio permittitur; idque vel secundum partium jura perfecta; vel ex aequo et bono, ut inter bonos benè agier.1 Hac posteriore via vir bonus suas cum vicinis controversias dirimi volet.

Viri cordati, nulla necessitudine arctiore contendentium alterutri devincti, quibusque nihil lucri accessurum est, quoquo modo lis dirimatur, arbitri eligendi. Qui, quum nulla ipsorum utilitate, neque gratiâ aut odio, ab aequo et bono abripiantur, quamvis ipsis contendentibus neque prudentiores sint neque aequiores, facilius tamen quae vera et aequa perspicere poterunt. Eorum arbitrio litigantibus standum, nisi doli {fortè} comperta sint indicia; pactum nempe aliquod de lite in alterutrius gratiam dirimendâ; aut adeo manifesta arbitrii iniquitas, ut dolum plane prodat: qualis arbitrii Romani inter Nolanos et Neapolitanos.{* } Levior enim iniquitas [si quae existat] [quaeque], probabili juris specie sussulta, compromissi obligationem neutiquam solvit.

Quod si arbitri neque ex litigantium [partium] confessione, syngraphis, aliisve istiusmodi documentis, verum eruere valeant; citandi testes, et jurisjurandi religione astringendi. De testibus primo videndum Cassianum illud, cui bono; et duo minimùm exigendi. Quamvis enim pro testium numero non augeatur fides, uniusque probi et spectati multum valeat testimonium; unus tamen, modo malitiosus, versutus, animique fidens, narrationem falsam ita callidè contexere poterit, ut nulla judicis arbitrive solertia adduci possit, ut secum discrepet, dolumque prodat. Duo vero aut plures, de iis omnibus rei judicandae adjunctis, quae neminem qui interfuit latere solent, (qualium ingens judici solertiori occurret numerus,) seorsum interrogati, si vel contraria plura testentur; vel eadem omnia aut recordari, aut oblivisci, prae se ferant; manifesta dabunt fraudis fallaciaeque indicia.

III. In vera promissorum, contractuum, testamentorum, legumque scriptarum sententia eruenda, interpretandi regulis opus est, ex arte grammatica, aut critica praecipuè depromendis.

Imprimis monendum; qui paciscentis speciem prae se ferens, ea dedit signa, quae dare solent qui quicquam promittunt, eum ad id praestandum teneri, quamvis alia secretò secum tunc temporis agitantem. Neque aliter ulla esset commerciorum fides.

2. Verborum popularium et usitatorum ea est significatio quam usus confirmat, omissis causis aut vocum originibus; nisi adsint insuetae significationis [acceptionis] indicia.

3. Artium vocabula et nomina signata, ex peritorum definitionibus interpretanda.

4. Ubi orationis, aut scripti ejusdem, partes diversae sibi invicem lucem praeferre possunt, obscuriora [et dubia perspicuis aperienda] [per magis perspicua sunt explicanda].

5. Ubi absurdi aliquid aut secum pugnantis, verba sensu simplici et figura nudato [continere videntur] [continerent], [neutiquam verò si figurata habeantur] [quod tamen tolleretur, si figurat haberentur]: figurata omnino habenda.

6. In scripto istiusmodi, cujus partes priores nullum jus transferunt, in illum qui non et posterioribus consenserit, “posteriora prioribus derogant”: quod in testamentis, pactisque, quae cum eodem contrahuntur, obtinetur.

7. Ex materia, adjunctis, effectibus, et consequentibus, ad veram verborum sententiam dijudicandam indicia promuntur. Verus enim est sensus qui cum materia et adjunctis convenit, quique nihil absurdi secum trahit.

8. Ex paciscentium fine aut scopo cognito, atque ex legum ratione unicâ aut integra, optima petuntur ad pacta legesque interpretandas adjumenta [criteria].

9. Perinde etiam ut est materia favorabilis aut odiosa, porrigitur vel coarctatur verborum interpretatio.

IV. Ubi vero contendentium alter, aut uterque, suis fretus viribus, aut adversarii apud vicinos gratiam, aut astutiam metuens malitiosam, litem arbitris dirimendam permittere recusat; non aliud restat perfugium, quam ut jura sua [uterque cum amicorum auxilio] [quisque] per vim tueatur aut persequatur. Unde crebra in libertatis statu oriri bella necesse est, cum magno vicinorum incommodo et periculo saepe conjuncta. Quae ut praecaverentur mala, [utque] [hominum coetus] multi sub prudentiorum imperio, ad lites dirimendas, et exterorum vim ingruentem efficacius repellendam conjungerentur, credibile est homines ad civitates et imperia civilia constituenda confugisse.

LIBER III

Oeconomices et Politices Elementa.

[1. ]Legal form used, e.g., by Cicero (De officiis 3.61.9 and 12, 3.70.3).

[* ]{Cic. de offic. I. 10.}