The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introduction
• Acknowledgments
• Abbreviations
• General Note
• Advertisement By the Translator.
• Juventuti Academicae Salutem.
• To the Students In Universities.
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria With a Short Introduction to Moral Philosophy
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria
• Liber I: Ethices Elementa.
• Caput I: De Hominis Natura Ejusque Partibus.
• Caput II: De Summo Bono Et Virtute.
• Caput III: De Variis Virtutum Divisionibus.
• Caput IV: De Virtutibus Et Officiis Erga Deum.
• Caput V: De Officiis Erga Alios Homines Exercendis.
• Caput VI: De Officiis Cujusque Erga Se, Et De Animi Cultura.
• 1 {caput VII: De Virtutis Studio Excitando Et Retinendo.
• Liber II: Jurisprudentiae Naturalis Elementa.
• Caput I: De Lege Naturali.
• Caput II: De Juris Natura Et Divisionibus.
• Caput III: De Virtutum Et Vitiorum Gradibus, Inter Se Comparatis{; Iisque Quae Speciem Moralem Afficiunt}.
• Caput IV: De Jure Privato Naturali.
• Caput V: De Jure Adventitio Reali, Et Rerum Dominio.
• Caput VI: De Dominii Acquirendi Rationibus.
• Caput VII: De Jure Derivato, Ejusque Causis.
• Caput VIII: De Dominii Transferendi Rationibus, Per Contractus, Successiones, Aut Testamenta.
• Caput IX: De Contractibus.
• Caput X: De Sermocinantium Officiis.
• Caput XI: De Jurejurando Et Votis.
• Caput XII: De Rerum Pretio.
• Caput XIII: De Variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum Constituta.
• Caput XIV: De Obligationibus Quasi Ex Contractu Ortis.
• Caput XV: Jura Ex Damno Dato, Atque Ex Aliorum Injuriis Orta. Jura Belli.
• Caput XVI: De Jure Extraordinario Ex Necessitate, Omniumque Jure Communi.
• Caput XVII: De Juris Interitu. De Litibus In Libertate Dirimendis, Et Interpretatione.
• Liber III: Oeconomices Et Politices Elementa.
• Caput I: De Conjugio.
• Caput II: De Parentum Et Liberorum Officiis.
• Caput III: De Herorum Et Servorum Jure.
• Caput IV: De Civitatum Origine Et Causis.
• Caput V: De Interna Civitatum Structura, Et Summi Imperii Partibus.
• Caput VI: De Variis Rerumpublicarum Formis.
• Caput VII: De Summi Imperii Jure, Ejusque Acquirendi Rationibus.
• Caput VIII: De Legibus Condendis, Et De Jurisdictione.
• Caput IX: De Jure Belli.
• Caput X: De Foederibus, Legatis, Et Civitatum Interitu [deletione].
• A Short Introduction to Moral Philosophy.
• Book I: The Elements of Ethicks.
• Chapter I: Of Human Nature and Its Parts.
• Chapter II: Concerning the Supreme Good.
• Chapter III: Concerning the Chief Divisions of Virtue.
• Chapter IV: Our Duties Toward God.
• Chapter V: Our Duties Toward Mankind.
• Chapter VI: Concerning Our Duties Toward Ourselves, and the Improvement of the Mind.
• Chapter VII: Some Practical Considerations to Excite and Preserve the Study of Virtue.
• Book II: Elements of the Law of Nature.
• Chapter I: Of the Law of Nature.
• Chapter II: Of the Nature of Rights, and Their Several Divisions.
• Chapter III: Concerning the Various Degrees of Virtue and Vice, and the Circumstances On Which They Depend.
• Chapter IV: Concerning the Natural Rights of Individuals.
• Chapter V: Of Real Adventitious Rights and Property.
• Chapter VI: The Methods of Acquiring Property.
• Chapter VII: Of Derived Property.
• Chapter VIII: The Methods of Transferring Property, Contracts, Succession, Testaments.
• Chapter IX: Of Contracts In General.
• Chapter X: Our Obligations In Speech.
• Chapter XI: Of Oaths and Vows.
• Chapter XII: Concerning the Values Or Prices of Goods.
• Chapter XIII: Of the Several Sorts of Contracts.
• Chapter XIV: * Obligations Resembling Those From Contracts.
• Chapter XV: Of Rights Arising From Damage Done, and the Rights of War.
• Chapter XVI: Extraordinary Rights In Cases of Necessity, and the Common Rights of Mankind.
• Chapter XVII: How Rights and Obligations Cease: How Controversies Are to Be Decided In Natural Liberty: and the Rules of Interpretation.
• Book III: The Principles of Oeconomicks and Politicks.
• Chapter I: Concerning Marriage.
• Chapter II: The Duties of Parents and Children.
• Chapter III: The Rights of Masters and Servants.
• Chapter IV: The Original of Civil Government.
• Chapter V: The Internal Structure of States: and the Several Parts of Supreme Power.
• Chapter VI: Of the Various Plans of Government.
• Chapter VII: The Rights of the Supreme Power: and the Methods of Acquiring It.
• Chapter VIII: Of Civil Laws and Their Execution.
• Chapter IX: The Laws of War.
• Chapter X: Of Treaties and Ambassadors, and the Entire Dissolution of States.
• Bibliography of Modern Literature

CAPUT XVI

De Jure extraordinario ex Necessitate, omniumque Jure communi.

I. Officia ferè omnia sensu proximè, cuique monstrari et commendari, saepius jam dictum: inter varias item honesti species, naturalem esse ordinem; aliasque, quamvis per se pulchras, aliis pulchrioribus, et ad communem utilitatem momentum majus afferentibus, in contentione cedere: honestique praecipuam venustatem, in iis animi affectionibus et consiliis, quae maximae omnium utilitati inserviunt, elucere. Hinc efficitur, omnia privatorum jura, omnesque leges speciales, majori plurium utilitati, aut omnium communi, posthabendas. Quam vis igitur rationis {rectae} dictata, leges speciales appellatae, quasque libero quovis tempore migrare turpissimum, officia viro bono fere semper digna jubeant; tempore tamen mutato, nonnunquam commutatur officium; casusque quidam rariores, in ipsis legibus excepti intelliguntur.

Non igitur, premente necessitate, violandae leges naturales, aut iniqua et improba facienda. Immo qui exceptione utitur legitima, sibique concessa, aut legi paret sanctiori quae minus sanctae aliquid derogat, is eo ipso legi paret. Legum aut socialium ea sanctissima, quae singulorum, aut pauciorum saluti et utilitati, omnium communem anteponit.

II. Quum vero hominis cujusque probi sensus, legum specialium vim et majestatem conservandam moneat; ab iis levi de causa minimè discedendum: neque levis est necessitas quae iis quicquam derogare [putanda est] [debet]. Non solum igitur, quae incommoda ex iis servatis continuò sequerentur, quaeque commoda praesentia ab iisdem deflectere suadeant, cautissimè circumspiciendum; verum praecipuè, sintne quaedam incommoda graviora, ex ea in causis similibus licentia omnibus permissa, <forent> in posterum metuenda. Ponamus, exempli gratia, aliquid quod latius pateat: quum tanta sit fidei et veritatis, sive in sermone, sive in commerciis rebusque contractis, religiosè observatae utilitas; et tanta pariter, ex conservato dominii jure, liberâque rerum suarum possessione et administratione cuique permissâ, oriatur vitae securitas et mutua fiducia; oportet gravissimae sint causae, ingentia mala avertenda, aut bona consequenda, quae justitiae regulis hisce quicquam derogabunt. Neque ad causas leviores extendi debet necessitatis favor: {etenim} prospicienda {etiam} graviora longê incommoda, quamvis remota, quae ex earum legum auctoritate de causa quavis leviore imminuta, sunt tandem nascitura. Excipiendi igitur casus tantùm gravissimi, ubi mala his omnibus incommodis graviora sunt avertenda; quibus casibus, qui leviores et magis consuetos annumeraret, improbus planè sit oportet et sceleratus.

Frustra dixeris, nullius utilitatis causâ facienda turpia et inhonesta. Nemo negat. Sed quaerimus, num casu quodam rariore, haec turpia sint et inhonesta? [Neque deliberandum,] [Non] an propter utilitatem deserenda sit honestas; sed, an non magnam utilitatem honestas nonnunquam sequatur? Neque magis attinet dicere, legi divinae semper adhaerendum; caetera, {rerum} eventus nempe, casusque futuros, judicii nostri non esse, eaque Deo permittenda. Haec {Philosophi} quidam minime mali, sed non satis acuti. Quaerimus enim, an in ipsa Dei lege hi casus excipiantur? et numnam exceptiones, eadem ratione, qua ipsae leges innotescant? Si nostri judicii non sint rerum eventus; neque sunt ipsae leges; quippe quas rerum eventus vitae hominum amicos aut inimicos prospiciendo indagamus. Primos enim animi impetus quosque, non esse solos vitae duces, inter omnes constat.

Hoc {quidèm} necessitatis obtentu, <forte> abutentur homines improbi, utilitati inhiantes, aut voluptatibus unicè dediti: non tamen sine ea morum pravitate et nequitia, quae nulla legum religione contineri posset. Homines itidem iracundi, ultionisque cupidiores, omni de violenta sui defensione doctrina abutentur. Non tamen idcirco vituperanda est omnis violenta sui defensio; neque magis vituperanda {igitur} omnis, a legum{, quibus plerumque parendum,} normâ, {in casibus rarioribus} declinatio. Temporibus saepius cedunt dominii privati jura: re alienâ, domino inconsulto, aut invito, uti licet, vel abuti, quum id exigit plurium conservatio; ut in jacturis faciendis, aedibusque incendii sistendi causa diruendis. Temporibus etiam nonnunquam cedunt jura sanctiora. Civibus fortissimis rectè imperatur ut, ad patriam tutandam, certae morti se objiciant. Ponte dejecto, aut portâ clausâ, quibus plerumque defendendi sunt omnes cives, hosti vel saevissimo objiciendi cives hectoridae. Splendido reique Romanae salutari mendacio nobilis est rex Hostilius. At plurimas habet lubrica haec doctrina cautiones.

III. {1.} In legibus duabus primariis de Deo colendo, et communi omnium utilitate promovenda, nullae sunt exceptiones. Immo quae in legibus specialibus valent exceptiones, in hac altera generali fundantur. Dei quidem cultus externus, nulli certo tempori necessariò alligatur.

2. Quo honestius est cujusque ingenium, eo minus ad exceptiones in leviore quavis causa sua admittendas, aut necessitatis veniam sibi arrogandam, erit proclivis.

3. Omnium quae ex juris hujusmodi insoliti usu, sive consecutione naturali, sive ex hominum pravitate et temeritate nascuntur, ratio habenda. Non tamen ut hominibus denegentur omnia jura, quorum speciem fallacem opponent improbi. Verum haec ipsa mala, ab hominum improbitate metuenda, ad calculos sunt vocanda: causisque tantum gravissimis exceptiones dandae; quibus, in rebus levioribus abutetur nemo, nisi ea sit pravitate et nequitia, ut legem quamvis notissimam violaturus esset.

4. Quo sanctior, vitaeque hominum utilior est lex, eo graviores oportet esse causas, ob quas danda exceptio.

5. Causae quae ex aliorum utilitate, aut omnium {communi} petuntur, iis quas quisquam ex sua aut suorum utilitate petit, longe sunt honestiores. De sua utilitate suoque jure aliquid remittere, viro bono saepe licet, saepe honestum est: communem vero utilitatem deserere non licet. “Temporibus igitur prudenter parendum.”

6. Nulla necessitas tanta est, ut cuivis, mala sibi imminentia, in alios immeritos conjicere, iisve avertendis, alios paribus aut gravioribus malis implicare liceat: huic enim adversatur utilitas communis.

7. Quaecunque damna, ad mala graviora a nobis nostrisque avertenda, in alios non consentientes conjicimus [damus], ea omnia praestare sanctissimè tenemur. Juri huic {mala nostra graviora aliorum levioribus redimendi} in libertate, extra ordinem singulis competenti, respondet in vita civili, imperii jus eminens; de quo aliàs.

IV. Ex communi hominum cognatione et caritate, jura quaedam communia nascuntur, quae non unius aut paucorum, sed omnium communi utilitati inserviunt [prospiciunt]: haec igitur, occasione datâ, cuique tuenda sunt et persequenda. {Ante} juris publici [explicationem haec ideo exponenda] [explicationi, horum explicatio ideo praemittenda], quod haec in libertate, ante civitates constitutas, {aequè} vigeant. Eorum pauca ponemus exempla quae latius pateant.

1. Cuique, occasione oblata, totique adeò humano generi, jus est prohibendi ne quisquam, sine justa causa e vita excedens, officia, humano generi, ejusve parti cuivis, debita defugiat. Prohibendum igitur [item], ne quis se ipse interimat; aut corpus mutilando vitae muneribus ineptum reddat.

2. Jus {omnium commune} est, perniciosos pessimique exempli mores coercendi [prohibendi], quamvis nemo quisquam, prae aliis, iis laedatur. Coercenda venus naturae repugnans et nefanda; partuum etiam abactiones, artesque omnes humano generi inimicae.

3. Impediendum {item}, ne quis res suas, quae vitae hominum plurimum prodesse possunt maligno perdat animo, aut inutiles perire sinat.

4. Omnibus et singulis jus est, injuriam alii cuivis inferendam propulsandi, illatamque vindicandi: poenas item in eos qui injuriam intentarunt irrogandi, quarum terrore isti, caeterique omnes, ad injurias tardiores reddantur.

5. Humano generi jus est prohibendi, ne, qui arcanum aliquod hominibus salutare invenerit, ejus notitiam secum interire sinat; eumque vel poenâ proposita cogendi, ut aequis legibus id cum aliis communicet, cunctisque quibus sit opus ejusdem usum impertiat.

6. Hoc etiam abs quovis hominum, cui vires suppetunt, jure exigit humanum genus, nisi ipsi suppetat etiam rerum copia; ne se ignaviae dedat, liberalium et munificorum eleemosynam, iis qui se alere nequeunt, in suos usus iniquè praerepturus. Ad victum et amictum, arte aliqua licita, aut laboribus, parandum, istiusmodi fuci cogendi.

Perfecta videntur haec {quae diximus} jura, quae humano generi tanquam populo aut universitati competunt. Alia sunt imperfecta; quibus quae respondent officia, pudori cujusque et honestati permittenda; quae satis intelligi poterunt, ex iis quae de virtutibus diximus.*

[* ]{Vid. Lib. I. Cap. III et V.}