Econlib

The Library

Other Sites

 Front Page arrow Titles (by Subject) arrow CAPUT XV: Jura ex Damno dato, atque ex aliorum Injuriis orta. Jura Belli. - Philosophiae moralis institutio compendiaria with a Short Introduction to Moral Philosophy

Return to Title Page for Philosophiae moralis institutio compendiaria with a Short Introduction to Moral Philosophy

Search this Title:

CAPUT XV: Jura ex Damno dato, atque ex aliorum Injuriis orta. Jura Belli. - Francis Hutcheson, Philosophiae moralis institutio compendiaria with a Short Introduction to Moral Philosophy [1747]

Edition used:

Philosophiae moralis institutio compendiaria with a Short Introduction to Moral Philosophy, edited and with an Introduction by Luigi Turco (Indianapolis: Liberty Fund, 2007).

About Liberty Fund:

Liberty Fund, Inc. is a private, educational foundation established to encourage the study of the ideal of a society of free and responsible individuals.


CAPUT XV

Jura ex Damno dato, atque ex aliorum Injuriis orta. Jura Belli.

I. Ex iis quae saepius sunt dicta constabit, teneri quemque damnum, alteri non consentienti, a se datum praestare. Incidunt autem [Incidere possunt] causae, in quibus vir optimus ea agere possit, et debeat, quae aliis damno erunt: ubi scil. aut res suae longe pretiosiores conservari, aut mala graviora, sibi suisque imminentia, aliter averti nequeant, quam ea agendo quae aliis levia quaedam damna sunt allatura. Suo forte jure ea aget vir bonus, suscepto tamen hoc onere, damni omnis, sui aut suorum causa aliis dati, pensandi: quum et communis utilitatis et juris aequi ratio hoc exigat, ne quis ob suam utilitatem aliorum immerentium imminuat utilitates; aut si quid istiusmodi necessario factum fuerit, ut ubi primum fieri potest damnum resarciatur.

Quod et de damno injuriâ magis est manifestum. Conservari enim nequiret hominum conjunctio et societas, nisi necessaria cuique foret damni abs se injuriâ dati praestatio; quae igitur per vim recte exigetur. Frustra ferrentur leges, vim omnem vetantes et injurias, si tamen iis violatis, lucrum injustum improbi obtinere possint.

Quin et societatis humanae salus hoc exigit, ut malorum graviorum metu ab injuriis improbi coerceantur, ne perpetuam iis praedam et ludibrium se praebeant omnes probi. Quamvis igitur benevolentiam omnem, clementiam et mansuetudinem, etiam erga improbos, nobis commendet Deus et natura; majorem tamen innocuorum et proborum commendant curam et commiserationem. Citra odia etiam et malevolentiam, improbi ab injuriis per vim et poenas coerceri, atque ab iis damni pensatio, cautioque ne in posterum laedant, exigi poterint{: quae potius in beneficiis habenda}.

II. Damni nomine intelliguntur, non solum rerum nostrarum direptiones, corruptiones, detentiones injustae; verum et fructuum sive naturalium sive civilium interceptiones; atque omnia etiam incommoda quae ex primo damno promanarunt; lucrum scil. omne cessans, non minus quam damnum emergens.

Qui vel per se, vel per alios, vel faciendo vel non faciendo, secus quam obligatione perfecta tenebatur, damno causam dedit, aut occasionem citra quam non evenisset, is damnum intulisse censetur. Qui malis laetantur alienis, qui injurias laudant, aut ad eas hortantur, improbum quidem produnt animum: quum tamen citra ea, saepe eaedem illatae fuissent injuriae; ea, ut poenis coercenda sunt, rarò tamen homines, per se, [ad damna pensanda obstringunt] [damno praestando obnoxios reddunt]. Ubi plures communi consilio, injuriam intulerunt; singuli pro omnibus, et omnes pro singulis, ad damnum pensandum [compensandum] tenentur. Ubi vero unus aliquis totum compensaverit; nihil amplius eo nomine laesus a caeteris exigere potest. Is tamen, qui totum pensavit [compensavit], recte divisionis contra socios postulabit beneficium. Poenarum causa est diversa {: quippe quae communis utilitatis causa irrogandae sunt.} Inter damni auctores praecipuus habetur qui caeteros imperio adegerat. Hic igitur, ubi fieri potest, primo est appellandus: ubi non potest, a patratoribus rectè exigitur damni praestatio; quandoquidem nullam hic ab ea obligatione immunitatem, iis dare poterat. Et quantumvis patratores, {qui} ad graviora, quae ipsis imminebant, mala declinanda, damna aliis dederant tantummodò leviora, necessitatis favore ab omni [culpa sint] [vitio] excusandi; non tamen cessabit damni sarciendi obligatio; quum non teneantur vicini immerentes, mala illis imminentia, suo damno redimere.

III. Qui citra culpam, damnum casu dedit fortuito; ad id sarciendum non pleno tenetur jure. Immo ex officio communis utilitatis causa honeste suscepto, praecipue in rebus trepidis, ubi difficile est satis cavere, quamvis viri strenui incuriâ leviore damnum acceptum sit, id publicè sarciendum.

Damna data a mercenariis, sine heri mandato, ipsos solos onerant. A mancipiis data, dominum obligant, ad mancipium ea lege distrahendum, qua hominis obaerati facultates; quae cum omni aeri alieno solvendo non sufficiunt, inter creditores pro rata dividendae sunt. Hinc, mancipii pretium, quod domini jus est; et illinc, damnum datum est aestimandum, quod laesi jus est; et pro eorum ratione, mancipii pretium est dividendum, aut pensatio a domino praestanda. Quod et de pauperie a quadrupede facta, tenendum. Si quid aliter in laesorum gratiam definiverunt [determinarunt] leges* civiles, hoc secutae sunt, ut domini, in servis suis et animalibus coercendis, fiant diligentiores.

Qui sine dolo damnum dedit, se paratum ostendere tenetur ad ea danda facienda, quae viro probo videbuntur aequa; et laeso sponte testari, dolum <a se> nocendique animum abfuisse. Quem damni malo animo dati vere poenitet, hic damnum ultro sarcire, et veniam petere debet, et cautionem offerre, ad viri probi arbitrium, de non in posterum laedendo. Injuriae enim neminem verè poenitet, immo in ea perstat, qui non ad haec praestanda paratus est, aut qui lucrum injuria partum detinet. His autem oblatis, laesus veniam petenti dare, et in gratiam cum eo redire tenetur. Quod eo alacrios praestandum, quod saepius sibi quisque, si non hominum vicinorum, Dei saltem opt. max. clementiâ eget et veniâ.

IV. Quum vero animo obstinato vicinus injuriam intentat, neque monitus a proposito dimoveri potest; aut damnum a se injuriâ datum sarcire negat; aut denique quae jure nostro postulamus, praestare pertinaciter renuit: exigit non solum nostra, verum et omnium communis utilitas et salus, ut per vim depellatur injuria intentata; damnique pensatio, et quicquid nobis debetur, extorqueatur; eaque etiam {ut} improbo irrogentur mala, quorum terrore et ipse in posterum, et caeteri, ad injurias tardiores reddantur.

Haec juris violenta defensio aut vindicatio, est bellum: quod “status est per vim certantium juris tuendi causâ.” Quum autem in civitatibus constituendis praecipuè spectatum fuit, quod omnibus notum, ut civium lites ab arbitris aequis dirimantur, et praecaveantur mala ab hominum infensorum iracundia metuenda; apparebit, longe aliter juris nostri defensionem et vindicationem, in vita civili, ac in libertate naturali esse instituendam.

Bella sunt vel publica vel privata. Publica, quae a civitate aut populo suscipiuntur: privata, quae apprivatis. Publica sunt vel solemnia, vel minus solemnia. Solemnia (quae et justa vocant Romani, qualicunque de causa, nisi planè nefaria suscepta fuerint,) “quae populi nomine, eorumque jussu qui [reip. Praesunt] [summo sunt in imperio] utrinque, sub aliqua juris specie geruntur.” Publica quae minus solemnia, ab altera tantum parte, aut populi, aut rectorum jussu geruntur. Qualia praedonibus, aut civibus seditiosis et turbulentis inferuntur; vel quae civilia dicuntur, ubi de populi, aut de regni jure aliquo, inter diversas civium factiones decertatur.

De singulorum in libertate degentium privatis bellis nunc dicendum: quae tamen de his statuuntur, simili de causa, tenent in bellis publicis; quum in pari libertatis statu, inter se constituantur ipsae [diversae] civitates liberae, earumque rectores summi.

V. Bella et publica et privata nonnunquam esse licita, immo communi saluti saepe necessaria, ex dictis fatis constat: neque omnia prohibent sacrae literae; quippe quae imperii civilis jura confirmant, magistratibus jus gladii tribuunt,{* } et bellatores quosdam egregios laudant {et celebrant}.

In utroque belli genere, tria spectanda; {quaenam scil.} causae justae; quodnam belli inchoandi tempus, et {qui} petendi fines; (quae, terminus a quo, et terminus ad quem, dicuntur:) quae omnia, ubi de singulorum bellis agitur, variè definienda, prout bellantes vel in vita degunt civili, vel in libertate naturali.

Ante omnia monendum; injuriam quamvis atrocem, ab altero nobis illatam [non obstare, quo] [nihilo tamen] minus, adversus eundem colenda sit benevolentia: quinetiam ejusdem foelicitas expetenda est, quantum patitur hominum meliorum, omniumque communis utilitas. Quam haec patitur clementiam, erga vel pessimos, boni cujusque sensus comprobabit. Intentatâ igitur, aut illatâ injuriâ, ad eam avertendam, damnive pensationem, cautionemque in posterum consequendam, cuncta leniora prius tentanda. Neque omne jus suum amittit hostis quamvis injustus; neque contra eum datur licentia infinita; sed ea sola, quae vel injuriae repellendae, vel damno sarciendo, vel melioribus in posterum protegendis est necessaria. Quae horum nulli commodè inservit saevitia, turpis est et detestanda{: quum sine necessitate, hominibus quibusdam gravia invehat mala, caeteris inutilia, et saepe exemplo cunctis nocitura}.

VI. {Belli} in libertate naturali {suscipiendi} causa justa, est juris perfecti quaevis violatio. Nullum enim erit jus tutum, nulla vitae securitas, nisi contra injurias inferentem ad vim confugere liceat, ne quis injurias a se illatas impunè ferat. Levioribus injuriis nobis saepius illatis maximae collabentur opes: neque innocuis tolerabilis foret vitae conditio, improborum petulantiae inultae semper obnoxia. Injurias leviores ferendas suadebit humanitas, si modo damna reparari possint, et a viris caetera probis, per brevem iram, cujus mox eos poenitebit, inferantur: hanc tamen patientiam, ab altero nemo suo jure postulare poterit. Quae rariores et insolitae sint bellorum causae haud improbandae, nondum {aut} illatâ aut intentatâ injuriâ,* alias docebitur.

Ubi igitur violatum est jus, sive rebus nostris ereptis aut laesis, sive quae nostro petimus jure denegatis; aut ubi vicino cuivis par sit injuria; licet, immo saepe honestum est, eos quoscunque, qui juri nostro, aut vicini cujusvis, tuendo aut vindicando se opponunt, per vim cogere, ut ab injuriis desistant, nobisque et vicinis quae debentur, praestent. Res in specie debitas per vim occupare licet: aut si harum non sit copia, res quaslibet hostiles, quae iis omnibus quae debentur praestandis sufficient. In jure nostro aestimando, labores omnes et damna, quibus causam dederat injuria hostilis, sunt computanda. Immo poenae nomine, aut cautionis de non laedendo, res hostiles jure occupantur, quantum arbitro prudenti necessarium videbitur.

In statu quidem civili ea injuria sola, a cive qui in jus vocari potest, intentata, vi privata recte propulsatur, quae damnum minitatur irreparabile. Aliarum depulsionem, damnique pensationem, tutius magistratui permittimus. Quae nullo ejusdem auxilio praecaveri possunt aut reparari, illas vi omni necessaria aut commoda jure propulsamus. Si quis etiam [civium] [jure civis], civilem exuerit, conditionem, aut ita occultè injurias inferat, ut vix in jus vocari possit; contra eum* vigent omnia quae in libertate jura: quales sunt praedones furesque nocturni. Contra alios cives, juris vindicatio judicibus permittenda.

VII. Terminus a quo {in libertate} inchoanda est juris violenta defensio aut vindicatio, est, ubi alter vel denuntiatione, vel actione hostili, aliove indicio certo, nosmetipsos, aliumve innocuum laedendi consilium declaraverit, nec monitus desistat. Neque enim primus ictus est excipiendus; quippe qui lethalis esse potest: neque expectandum donec inferatur injuria, quae forté reparari nequiret; cujusve illatae pensationem infoelicius exegeris, quam nondum illatam propuleris. Injurias igitur tardius molientem maturè opprimere licebit.

In statu civili, vim cum graviore aliorum periculo conjunctam, haud recte prius adhibemus, quam aggressor nos ad eas redegerit angustias, ut neque sine periculo fugere liceat, neque a civibus, aut magistratibus auxilii sit copia.

VIII. Terminus sive finis, ultra quem in statu libero non recte producitur bellum, hic est; quum aggressor, aut injuriae auctor, vel poenitentia ultro permotus, vel vi coactus, a laedendo abstinuerit, omnisque damni a se dati pensationem, cautionemque in posterum, ad viri probi arbitrium, obtulerit. Haec si pertinaciter detrectaverit, per vim jure extorquentur. Quin et humani generis interest, ut ei qui atrocius sine ulla juris specie deliquerit, aliisque exemplo suo injuriarum et scelerum auctor fuerit, ejusmodi supplicia irrogentur, quibus non solum ipse, sed et alii omnes ab ejusmodi delictis deterreantur.

Quae causae ostendunt poenas in vita civili jure irrogari, eaedem omnes statui libero conveniunt: quamvis in eo neque adeo facilè irrogari, aut prudenter temperari possint. Neque vel poenarum causae, easve expetendi rationes, imperium civile exigunt in eo qui irrogat, neque ut is qui punitur imperio sit subditus.

In statu civili, periculo praesente depulso, non producendum est bellum. Damni enim pensatio, omnisque in posterum cautio, in judiciis, non hominum infensorum vi, est exigenda. Omnis quae jure adhibetur vis, vel jus nostrum tuendum, vel utilitatem aliquam communem, spectare debet. Quae horum neutrum spectat, quaeque cum odio et malevolentia est conjuncta, ea est vindicta, quae et lege naturali damnatur et Christiana.

Quum porro jura nostra non solum rem aliquam habendam, quam recte vi defendimus, verum et quaedam ab aliis consequenda spectent; in libertate, quae ab aliis jure sed frustra flagitavimus, per vim vindicare aut persequi licet. In vita civili {contra}, ea vindicatio omnis, actione intentata, sive de debito, sive de damno, etiam infecto, magistratuum prudentiae et judiciis est permittenda. De jure nostro in statu libero persequendo, {ubi} de belli causis agebatur [agentes] satis {ante} diximus.

IX. Hinc etiam [Ex dictis] patet, condicta privatorum certamina, quae nunc duella vocantur, ubi provocans et provocatus se ultro in loco sistunt condicto, extrema omnia invicem inferre parati, nulla {satis probabili} juris specie, vel inter homines liberos, vel cives, defendi posse. Juris nostri defendendi aut persequendi modum longe commodiorem, ostendet recta ratio; ut nempè vel arbitris compromisso <constitutis> permittatur litem dirimere; vel, ubi hoc alter detrectaverit, ut cum eorum auxiliis, quos nobis causae nostrae aequitas, aut rei communis cura, socios adjunxerit, bello aperto jus nostrum persequamur. Quod ad opprobria attinet [verbaque contumeliosa] [& calumnias], {et falsa crimina;} ea per duellum refellere, et ineptissimum est, et saepe saevissimum. Quum caeca omnino sit martis hujusmodi alea; et poena saepe major quam delictum. Si quis alterius famam falsis laeserit criminibus, aut etiam arcana ejus vitia inhumaniter divulgando, nullo hoc exigente officio: in statu libero, quo dignus est supplicium, ad viri prudentis arbitrium, ei est irrogandum; qua in re ab humanioribus vicinis auxilia petenda. Si quis in eo statu, nullâ injuria lacessitus, animum erga nos declaraverit hostilem, is quidem tutissima {potius} ratione improvisò videretur [est] opprimendus; aut, quantum exigit nostra aliorumque incolumitas, poenis {palàm} coercendus. Neque vel in vita civili, si hostilem civis contra me ostendat animum; hominum fugere congressus, aut omissis officiis quae sunt foris peragenda, intra aedes me continere teneor, nisi quatenus humanitas, aut salutis meae cura, id moneat. Atque si quis in me versantem in rebus licitis, injuste impetum fecerit; recte me cum istius caede defendero. Immo, procaces istiusmodi et petulantes occidere, officium est hominum vitae amicissimum. Haec omnia sine condicto certamine fieri possunt.

Sin autem tanta rectores civitatum ceperit rei maximae incuria, ut ad civium famam, contra opprobria aut falsa crimina, defendendam, nullae sint idoneae leges, nulla judicia; atque si invaluerit mos, a barbaris et superstitiosis deductus seculis, ut infamis, novisque semper injuriis dignus habeatur, iisque sit obnoxius, qui propter opprobria quaedam [aut maledicta in se conjecta] [accepta], auctorem ad certamen condictum non provocaverit, aut ab altero qui se laesum putat provocatus, certamen detrectaverit: Certaminum ejusmodi crimen, in civitatis rectores praecipuè est conferendum; quamvis non prorsus immunes sint ipsi qui decertant; is praecipuè qui alterum provocavit. Alia enim plerumque ratione vir bonus famam tueri, et fortitudinem {etiam} ostendere poterit, [si qua aut bellum publicum ingruerit, aut] [ubi scil.] alter ipsum per vim aggressus fuerit.

Unica forte de causa* justum esse potest, ab altera saltem parte, certamen sponte susceptum; ubi scil. hostis publicus potentior, προμαχοῦ cujusdam virtute fidens, foedus de pace conditionibus aequis reducenda, ea solum lege, nobiscum inire velit, si hic a nostrae gentis πρόμαχῳ in certamine victus fuerit. Res quidem graviores, quae solae bellorum justae sunt causae, duelli istiusmodi aleae committere dirimendas, saevum est et stolidum: quippe quae per arbitros melius dirimi poterant. Si vero hostis potentior in istiusmodi praelii eventum controversiam conjicere, neque eam leniore ratione dirimere velit; {is} maxime laudandus, qui ad majorem innocentium stragem praecavendam, patriam suo periculo defendere ea ratione conatur, quae spem ostendit maxime probabilem.

[* ]Exod. XXI.28–30. Institut. IV.t.8.9.

[* ]{Vid. Epist. ad Roman. XIII.I. &c. et ad Hebraeos. XI.32, 33, 34. I. Petri II.13, 14.}

[* ]Vid. Lib. III.9.2.

[* ]Exod. XXII.2, 3. Leg. XII. Tab.

[* ]Grot. de J. B. III.20.43.