The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introduction
• Acknowledgments
• Abbreviations
• General Note
• Advertisement By the Translator.
• Juventuti Academicae Salutem.
• To the Students In Universities.
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria With a Short Introduction to Moral Philosophy
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria
• Liber I: Ethices Elementa.
• Caput I: De Hominis Natura Ejusque Partibus.
• Caput II: De Summo Bono Et Virtute.
• Caput III: De Variis Virtutum Divisionibus.
• Caput IV: De Virtutibus Et Officiis Erga Deum.
• Caput V: De Officiis Erga Alios Homines Exercendis.
• Caput VI: De Officiis Cujusque Erga Se, Et De Animi Cultura.
• 1 {caput VII: De Virtutis Studio Excitando Et Retinendo.
• Liber II: Jurisprudentiae Naturalis Elementa.
• Caput I: De Lege Naturali.
• Caput II: De Juris Natura Et Divisionibus.
• Caput III: De Virtutum Et Vitiorum Gradibus, Inter Se Comparatis{; Iisque Quae Speciem Moralem Afficiunt}.
• Caput IV: De Jure Privato Naturali.
• Caput V: De Jure Adventitio Reali, Et Rerum Dominio.
• Caput VI: De Dominii Acquirendi Rationibus.
• Caput VII: De Jure Derivato, Ejusque Causis.
• Caput VIII: De Dominii Transferendi Rationibus, Per Contractus, Successiones, Aut Testamenta.
• Caput IX: De Contractibus.
• Caput X: De Sermocinantium Officiis.
• Caput XI: De Jurejurando Et Votis.
• Caput XII: De Rerum Pretio.
• Caput XIII: De Variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum Constituta.
• Caput XIV: De Obligationibus Quasi Ex Contractu Ortis.
• Caput XV: Jura Ex Damno Dato, Atque Ex Aliorum Injuriis Orta. Jura Belli.
• Caput XVI: De Jure Extraordinario Ex Necessitate, Omniumque Jure Communi.
• Caput XVII: De Juris Interitu. De Litibus In Libertate Dirimendis, Et Interpretatione.
• Liber III: Oeconomices Et Politices Elementa.
• Caput I: De Conjugio.
• Caput II: De Parentum Et Liberorum Officiis.
• Caput III: De Herorum Et Servorum Jure.
• Caput IV: De Civitatum Origine Et Causis.
• Caput V: De Interna Civitatum Structura, Et Summi Imperii Partibus.
• Caput VI: De Variis Rerumpublicarum Formis.
• Caput VII: De Summi Imperii Jure, Ejusque Acquirendi Rationibus.
• Caput VIII: De Legibus Condendis, Et De Jurisdictione.
• Caput IX: De Jure Belli.
• Caput X: De Foederibus, Legatis, Et Civitatum Interitu [deletione].
• A Short Introduction to Moral Philosophy.
• Book I: The Elements of Ethicks.
• Chapter I: Of Human Nature and Its Parts.
• Chapter II: Concerning the Supreme Good.
• Chapter III: Concerning the Chief Divisions of Virtue.
• Chapter IV: Our Duties Toward God.
• Chapter V: Our Duties Toward Mankind.
• Chapter VI: Concerning Our Duties Toward Ourselves, and the Improvement of the Mind.
• Chapter VII: Some Practical Considerations to Excite and Preserve the Study of Virtue.
• Book II: Elements of the Law of Nature.
• Chapter I: Of the Law of Nature.
• Chapter II: Of the Nature of Rights, and Their Several Divisions.
• Chapter III: Concerning the Various Degrees of Virtue and Vice, and the Circumstances On Which They Depend.
• Chapter IV: Concerning the Natural Rights of Individuals.
• Chapter V: Of Real Adventitious Rights and Property.
• Chapter VI: The Methods of Acquiring Property.
• Chapter VII: Of Derived Property.
• Chapter VIII: The Methods of Transferring Property, Contracts, Succession, Testaments.
• Chapter IX: Of Contracts In General.
• Chapter X: Our Obligations In Speech.
• Chapter XI: Of Oaths and Vows.
• Chapter XII: Concerning the Values Or Prices of Goods.
• Chapter XIII: Of the Several Sorts of Contracts.
• Chapter XIV: * Obligations Resembling Those From Contracts.
• Chapter XV: Of Rights Arising From Damage Done, and the Rights of War.
• Chapter XVI: Extraordinary Rights In Cases of Necessity, and the Common Rights of Mankind.
• Chapter XVII: How Rights and Obligations Cease: How Controversies Are to Be Decided In Natural Liberty: and the Rules of Interpretation.
• Book III: The Principles of Oeconomicks and Politicks.
• Chapter I: Concerning Marriage.
• Chapter II: The Duties of Parents and Children.
• Chapter III: The Rights of Masters and Servants.
• Chapter IV: The Original of Civil Government.
• Chapter V: The Internal Structure of States: and the Several Parts of Supreme Power.
• Chapter VI: Of the Various Plans of Government.
• Chapter VII: The Rights of the Supreme Power: and the Methods of Acquiring It.
• Chapter VIII: Of Civil Laws and Their Execution.
• Chapter IX: The Laws of War.
• Chapter X: Of Treaties and Ambassadors, and the Entire Dissolution of States.
• Bibliography of Modern Literature

CAPUT XIII

De variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum constituta.

I. Dividuntur contractus in beneficos et onerosos. Benefici, ubi intelligitur, contrahentium alteri commodum aliquod gratis afferri: onerosi, ubi {utriusque pariter spectatur utilitas, atque} hoc agere profitentur paciscentes, ut res vel operae pretio aequales mutuo transferantur.

Beneficorum tria sunt genera decantata, mandatum, commodatum, et depositum; quibus accenseri potest mutuum gratuitum.

Mandatum est “contractus ubi quis alterius negotia sibi commissa, gratis obeunda suscipit.” In quo si rei expediundae ratio fuerit praescripta, eam observare tenetur mandatarius; aut suo periculo ab [eadem discessum erit] [ea recesserit]. Si vero negotium ipsius prudentiae permissum fuit; non perfectae obligationi aut officio defuisse censebitur, si eam adhibuit diligentiam, quam istiusmodi negotiis, et suis, adhibere solent viri probi et diligentes. Neque ad damnum culpâ quavis levissima datum, praestandum tenebitur; nisi vel summam pollicitus fuerat diligentiam; eamve plane exigat negotii natura; aut ultro se obtruserat, ubi aptiorum aderat copia.

De omni verò contractu benefico tenendum, eum qui in alterum contulit beneficium, non graviorem subire obligationem, quam vel disertè suscepit, vel suscipiendam plane monuit ipsa res: Eum autem in quem confertur beneficium, pro gratiae referendae officio, ad summam adstringi diligentiam, atque ad omne damnum culpa datum praestandum; ne quem suae beneficientiae poeniteat.

II. Commodatum est “contractus quo quis rei suae usum alteri gratis concedit.” Tenetur Commodatarius. 1. Ad summam diligentiam, et damnum vel levissimâ culpa datum praestandum. 2. Ad omnem etiam casum, cui res commodata apud dominum non fuisset obnoxia, praestandum; nisi commodator humaniter de jure suo cesserit. 3. Neque alium recte capit ejusdem usum quam qui est concessus. 4. Exacto [Elapso] deinde tempore, reddenda est res salva, neque magis detrita, quam usu concesso voluisse censendus est commodator. 5. Humanitas etiam juberet, ante tempus praestitutum [elapsum] rem domino magis ea indigenti reddere, aut damnum ex eo quod non reddatur ortum praestare.

Tenetur contra commodator, sumptus omnes in rem suam factos commodatario praestare, praeter eos qui ad rei habilis usum sunt plerumque necessarii; aut saltem persolvere quantum res sua sibi facta est utilior, et ipse ideo locupletior. A commodato distinguitur mutuum gratuitum, quod hoc in rebus constituatur fungibilibus, quae non in specie sed in genere redduntur: i. e. in aequalibus mensuris, ponderibus, aut quantitatibus.

III. Depositum, quod est mandati genus, est “contractus, quo quis rem alienam, a domino commissam, gratis custodiendam suscipit.” Depositarius ad mediam viri prudentis diligentiam tenetur, et ad damnum lata culpa datum, praestandum. 2. Neque re deposita, sine domini consensu, uti licet. 3. Eam domino reposcenti debet reddere, nisi ad facinus aliquod patrandum reposcat, quod depositarius jure suo per vim prohibere potest. 4. Depositarius ab omni sumptu et impensis in re custodienda prudenter erogatis, immunis est servandus.

In his contractibus, ut etiam in tutela et negotiis gestis, ad illud consequendum quod primo et praecipue spectabatur, datae erant actiones directae; ut contra mandatarium, ad res rationesque reddendas; contra commodatarium et depositarium, ad res reddendas. His autem dabantur actiones contrariae, ut damna sibi et sumptus praestentur.

IV. In contractibus onerosis, profitentur contrahentes, se res corporales, aut incorporales quae dicuntur, sive jura, mutuo transferre aestimatione aequales. Atque idcirco inter bonos nihil simulandum aut dissimulandum: omnes mercium aut rerum qualitates aestimabiles, earumve defectus et vitia sunt declaranda: et ubi temere ab aequalitate recessum est, minus habenti quod deest, viri prudentis arbitrio supplendum; idque jure perfecto iste exigere potest. Quamvis, ne fatigentur praetores, nisi ob injurias graviores non dantur in foro actiones.

A contractibus onerosis, eo secernitur donatio reciproca, quod in hac rerum datarum non spectetur aequalitas.

Ex dictis de pretio constat, in mercium pretiis aestimandis, habendam esse rationem, non solum pecuniae in iis emendis, apportandis, custodiendis, erogatae, atque usurae cessantis; verum et laboris ab ipso mercatore impensi; cujus pretium pro hominum istiusmodi conditione honestiore est aestimandum, et mercibus imponendum. Hoc vero laboris pretium et curae, est vulgaris et quotidiani mercatorum lucri fundamentum. Quumque insuper merces invectae aut exportatae variis sint periculis obnoxiae, ad ea praestanda, mercium servatarum pretium, pro periculorum ratione, non injuriâ augetur. Quumque etiam damnis obnoxii sint mercatores, ex eo quod, mercium, quarum copiam invexerant, pretium, insperata apud alios copia imminuatur; ad haec etiam praestanda, lucrum justum sibi captant ex mercibus copiosius convectis, quum insperatâ earundem apud alios penuria pretium augetur.

V. Contractuum onerosorum haec sunt genera. 1. Permutatio, quum res re mutatur. 1 2. Emptio venditio, quum “res pecunia mutatur.” Hujus forma simplicissima est cum merces traduntur, pecunià soluta. Si vero de mercibus ad certum diem tradendis conveniat, pretiò vel soluto, vel de eo solvendo cautione data, quae venditori idonea videtur; ante diem, merces venditoris periculo manent; post diem <elapsum>, si nulla tradendi fuerat in ipso mora, in depositarii loco erit venditor; ut et ab initio fuisset si ab initio merces obtulisset paratas.

Emptioni venditioni plura adjici solent pacta aut leges; addictio scil. in diem, ubi pretii in diem differtur solutio; ante quem licet aut emptori, aut venditori, meliorem accipere conditionem: quae si non offeratur, [obligabit] [validus erit] contractus. Adjicitur etiam lex commissoria, ut si pretium ante statum diem solutum non fuerit, pactum sit irritum. Lex item retractûs, sive redemptionis, satis nota. Jus denique protimesios, ut si emptor rem rursum vendere voluerit, prior dominus pretium aequale soluturus, caeteris emptoribus praeferatur. Quae res auctione, aut sub hasta venduntur, plurimô licitanti cedunt.

Venduntur aliquando non res certae, sed earum spes incertae. Quibus contractibus non deerit aequalitas, in omni contractu oneroso conservanda, si verum rei ipsius <consequendae> pretium, ea ratione spei pretium superet, quâ metus pretii frustra perituri, spem superat rei consequendae.

VI. Locatio conductio est “contractus, in quo pro certa mercede, rei nostrae usus aut opera alteri addicitur.” Locator rem usui idoneam praestare tenetur et conservare: conductor, ea uti, ut rebus similibus et suis solent viri probi; et quicquid sua culpa lata periit praestare. Ubi nullâ conductoris culpa, res locata periit; non ulterius solvenda erit merces. Aut si casu imminuatur usus, eadem ratione imminuenda est merces. Ubi rei proventus est incertus; ut uberior conductoris lucro, ita malignior istius damno cedit: exceptis casibus rarioribus et calamitosis, quorum aleam conductorem suscepisse non [putandum] [est aestimandus]; quales sunt bella, diluvia, pestilentiae.

Qui opus faciundum conduxit, traditâ sibi materia aliena; ad eam diligentiam tenetur, quam viri probi adhibere solent; et ad damnum lata culpa datum praestandum. Qui ad certum aliquod opus brevi peragendum, conductus est; mercedem exigere nequit, si quo casu ab opere peragendo impediatur. Qui vero continuam alicujus operam conduxit, videtur breviorum morborum operas impedientium, quibus etiam robustiores obnoxii sunt, pericula subire; ita ut nihil ea de causa pensioni detrahere possit.

VII. Mutuum est “contractus, ubi datur alicui res fungibilis, ea lege, ut tempore convento reddendae sint aequales rerum similium quantitates.” Si non sit gratuitum, danda etiam est usura. Res maxime fungibiles sunt nummi.

Quamvis autem nummi non sunt per se frugiferi, neque aliae fere res fungibiles; nummis tamen emi possunt res frugiferae, eorumque ope in commerciis lucrum potest esse multo uberius: foenoris igitur aliquid, pro lucri hujus ratione, ob pecuniam mutuo datam, exigere minime est iniquum. Neque in civitatibus ubi vigent commercia, sine gravi incommodo prohiberi possunt istiusmodi pacta; licet in agricolarum [rusticorum] republica populari, {qualis Hebraeorum fuit,} non sint necessaria.

Foenoris aequi mensura major erit aut minor, prout minor est aut major nummorum qui in commerciis exercendis locantur copia. Quum major est, {atque ideo apud nostros carius emuntur merces exportandae,} minus ex data quavis summa lucrum orietur; minus igitur debet esse foenus: ubi minor est pecuniae copia, {viliùsque ideo emuntur merces exportandae;} ex data quavis summa majus orietur lucrum; majus igitur persolvi poterit foenus. Horum omnium, in legibus civilibus foenus definientibus, ratio habenda; neque aliter vim poterunt obtinere.

In societatis contractu, jura et obligationes ex sociorum conventione et arithmeticorum regulis notissimis innotescunt.

VIII. Diximus {jam antea, non omnes} contractus quibus aleae aliquid inest, <non esse omnes> inaequalitatis nomine damnandos. Immo istiusmodi quidam sunt omnino probandi, et hominum societati utilissimi; praecipue qui de naufragii, latrocinii, aut incendii periculis avertendis aut praestandis fiunt. Per hos enim strenuis plurimis et gnavis salva conservatur sors, quae aliter periisset. Continent hi contractus publici, societatis magnae de damnis communicandis initae, vim humanam et salutarem: ex mercedibus enim, ab iis solutis quorum salvae sunt merces, praestantur minus foelicium damna.

Neque reprehendendum, si plures, rem collatâ pecunia, animi causa emptam, sortium arbitrio permittant: si modo nemo tantam his periculis objecerit facultatum suarum partem, ut ejus jacturâ, sibi aut suis, vitae praesidia aut ornamenta praeripiantur.

Idem de sponsionibus, et variis ludorum generibus statuendum. Neque sunt haec ideo vituperanda quod aleam contineant; neque sunt omnia iniqua. At primo, nihil viro bono et prudente est indignius, quam, nulla premente necessitate, res sibi et suis necessarias aut utiles, incertae subjicere aleae; aut lucrum ex aliorum temeritate, immeritò sibi captare. Improbandi sunt igitur istiusmodi contractus, nisi in rebus versentur levioribus, quas locupletioribus animi causa projicere licet. Quin etiam, nihil a viro bono alienius quam se totum rebus ludicris dare, iisve multum temporis impendere; aut ita nugis se assuescere, ut ad seria minus habilis minusve propensus [proclivis] reddatur.

Quod attinet ad istiusmodi contractus celebriores quibus alea inest, quibusque plures res suas implicare solent; quum in communem utilitatem nihil conferant, paucos tantum temerè ex plurium dispendiis locupletantes; quumque ad eos ineundos proclives admodum sint homines, pro opinione vana quam de sua foelicitate fovere solent; legibus civilibus omnino sunt coercendi: ne opes, quae in opificiis aut mercatura occupatae, rei publicae prodessent, inutiliter ad haec parum honesta, et fraudibus innumeris obnoxia, convertantur; aut insociabilis, stolida, et ignava foveatur avaritia.

IX. Ad contractus firmandos accedunt fidejussiones et pignora. Fidejussor is est qui subsidiariam subit obligationem debiti praestandi, si ipse debitor solvere detrectaverit, aut non sit solvendo. Quumque creditor illi magis quam ipsi debitori saepe fidat; non minus sancta illius est obligatio. Neque ullae subterfugiendi artes fidejussori sunt licitae, quae non fuissent, si sua ipsius causa debitum contraxisset: neque recte quidem solutionem differt, nisi fraudulenta existat, inter creditorem et debitorem, contra se collusio.

Potest fidejussor vel pignore dato, vel jurejurando, firmius adstringi quam ipse debitor: ast prout est fidejussor, neque re, neque loco, tempore, aut causa, plus debere potest. Ordinis beneficium recte exigit fidejussor, ut prius nempe [debitor excutiatur, quam ipse appelletur] [cum ipso debitore lis discutiatur]; et beneficium divisionis, ubi plures fuere fidejussores; nisi hisce renunciaverit.

Qui in causa criminali subsidiariam subeunt obligationem, vades dicuntur. Ad poenas vero corporales subeundas vix recte admittuntur, nisi sceleris fuerant fautores. Jure tamen ad pecuniam, multae nomine, praestandam teneri possunt.

De pignore jam diximus{* } quaedam, et de hypotheca: ubi oppignorata est res fructuosa, a mercede aut sorte deducendi sunt fructus; neque justa est in pignoribus lex commissoria, nisi quod ex pignoris distracti pretio superest debito soluto, debitori reddatur. Custodiendum est pignus ea diligentia media, qua res suas custodit bonus paterfamilias; quum utriusque partis hac in re spectetur utilitas. A pignore differt hypotheca, quod haec, re non tradita, sed debito solvendo subjectâ, constituatur. In utroque est jus reale, cui cedunt et priora jura personalia.

[1. ]In 1742 edn. this is a new paragraph.

[* ]{Cap. VII.4. hujus libri.}