The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introduction
• Acknowledgments
• Abbreviations
• General Note
• Advertisement By the Translator.
• Juventuti Academicae Salutem.
• To the Students In Universities.
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria With a Short Introduction to Moral Philosophy
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria
• Liber I: Ethices Elementa.
• Caput I: De Hominis Natura Ejusque Partibus.
• Caput II: De Summo Bono Et Virtute.
• Caput III: De Variis Virtutum Divisionibus.
• Caput IV: De Virtutibus Et Officiis Erga Deum.
• Caput V: De Officiis Erga Alios Homines Exercendis.
• Caput VI: De Officiis Cujusque Erga Se, Et De Animi Cultura.
• 1 {caput VII: De Virtutis Studio Excitando Et Retinendo.
• Liber II: Jurisprudentiae Naturalis Elementa.
• Caput I: De Lege Naturali.
• Caput II: De Juris Natura Et Divisionibus.
• Caput III: De Virtutum Et Vitiorum Gradibus, Inter Se Comparatis{; Iisque Quae Speciem Moralem Afficiunt}.
• Caput IV: De Jure Privato Naturali.
• Caput V: De Jure Adventitio Reali, Et Rerum Dominio.
• Caput VI: De Dominii Acquirendi Rationibus.
• Caput VII: De Jure Derivato, Ejusque Causis.
• Caput VIII: De Dominii Transferendi Rationibus, Per Contractus, Successiones, Aut Testamenta.
• Caput IX: De Contractibus.
• Caput X: De Sermocinantium Officiis.
• Caput XI: De Jurejurando Et Votis.
• Caput XII: De Rerum Pretio.
• Caput XIII: De Variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum Constituta.
• Caput XIV: De Obligationibus Quasi Ex Contractu Ortis.
• Caput XV: Jura Ex Damno Dato, Atque Ex Aliorum Injuriis Orta. Jura Belli.
• Caput XVI: De Jure Extraordinario Ex Necessitate, Omniumque Jure Communi.
• Caput XVII: De Juris Interitu. De Litibus In Libertate Dirimendis, Et Interpretatione.
• Liber III: Oeconomices Et Politices Elementa.
• Caput I: De Conjugio.
• Caput II: De Parentum Et Liberorum Officiis.
• Caput III: De Herorum Et Servorum Jure.
• Caput IV: De Civitatum Origine Et Causis.
• Caput V: De Interna Civitatum Structura, Et Summi Imperii Partibus.
• Caput VI: De Variis Rerumpublicarum Formis.
• Caput VII: De Summi Imperii Jure, Ejusque Acquirendi Rationibus.
• Caput VIII: De Legibus Condendis, Et De Jurisdictione.
• Caput IX: De Jure Belli.
• Caput X: De Foederibus, Legatis, Et Civitatum Interitu [deletione].
• A Short Introduction to Moral Philosophy.
• Book I: The Elements of Ethicks.
• Chapter I: Of Human Nature and Its Parts.
• Chapter II: Concerning the Supreme Good.
• Chapter III: Concerning the Chief Divisions of Virtue.
• Chapter IV: Our Duties Toward God.
• Chapter V: Our Duties Toward Mankind.
• Chapter VI: Concerning Our Duties Toward Ourselves, and the Improvement of the Mind.
• Chapter VII: Some Practical Considerations to Excite and Preserve the Study of Virtue.
• Book II: Elements of the Law of Nature.
• Chapter I: Of the Law of Nature.
• Chapter II: Of the Nature of Rights, and Their Several Divisions.
• Chapter III: Concerning the Various Degrees of Virtue and Vice, and the Circumstances On Which They Depend.
• Chapter IV: Concerning the Natural Rights of Individuals.
• Chapter V: Of Real Adventitious Rights and Property.
• Chapter VI: The Methods of Acquiring Property.
• Chapter VII: Of Derived Property.
• Chapter VIII: The Methods of Transferring Property, Contracts, Succession, Testaments.
• Chapter IX: Of Contracts In General.
• Chapter X: Our Obligations In Speech.
• Chapter XI: Of Oaths and Vows.
• Chapter XII: Concerning the Values Or Prices of Goods.
• Chapter XIII: Of the Several Sorts of Contracts.
• Chapter XIV: * Obligations Resembling Those From Contracts.
• Chapter XV: Of Rights Arising From Damage Done, and the Rights of War.
• Chapter XVI: Extraordinary Rights In Cases of Necessity, and the Common Rights of Mankind.
• Chapter XVII: How Rights and Obligations Cease: How Controversies Are to Be Decided In Natural Liberty: and the Rules of Interpretation.
• Book III: The Principles of Oeconomicks and Politicks.
• Chapter I: Concerning Marriage.
• Chapter II: The Duties of Parents and Children.
• Chapter III: The Rights of Masters and Servants.
• Chapter IV: The Original of Civil Government.
• Chapter V: The Internal Structure of States: and the Several Parts of Supreme Power.
• Chapter VI: Of the Various Plans of Government.
• Chapter VII: The Rights of the Supreme Power: and the Methods of Acquiring It.
• Chapter VIII: Of Civil Laws and Their Execution.
• Chapter IX: The Laws of War.
• Chapter X: Of Treaties and Ambassadors, and the Entire Dissolution of States.
• Bibliography of Modern Literature

CAPUT X

De Sermocinantium Officiis.

I. Doctrinae de contractibus affinis est illa quae de usu sermonis versatur. Quum caeteris animalibus eo praestent homines, quod non rationis solum, verum et orationis facultate ornantur, qua praecipuè hominum societas continetur, vigentque commercia, atque officia omnia amica; eo Dei dono eximio ita utendum est, ut exigit officii nostri, communisque utilitatis ratio.

Qua de re haud sanè levi, in ipsa naturae nostrae structura, non desunt divini consilii indicia. Sensu enim cujusque proxime commendatur is sermonis usus, quem communis exigit utilitas. In prima et tenella aetate, proclives sunt pueri ad omnia quae norunt palam declaranda. Simulationi omni et dissimulationi natura repugnat; donec rerum usu, incommoda non levia sequi observantur simplicem eam et apertam, omnium quae animo insunt, declarationem, quam proxime et per se essemus comprobaturi. Suadebit quidem recta ratio, communis utilitatis cura, eaque quâ sibi quisque consulit prudentia, ut nonnulla tegamus, taceamus, eumque primum animi impetum cohibeamus: hoc vero stabile consilium, eo tantum utendi sermone, qui cum animi sententia congruit, quique alios non decipiet, {non solum} animi sensus per se <& utilitatis communis ratio> comprobat [comprobant], sive de nostris, sive de aliorum moribus judicemus{; verum etiam recta ratio, communisque utilitatis cura, idem ab omnibus postulat}.

Quum enim non solum cognitionis nostrae pars magna, aliorum sermonibus innitatur; verum etiam vitae negotia et consilia, eâ regantur rerum humanarum notitia, quam ex aliorum sermonibus comparamus, [etiam eorum qui] [quorum plures] nullo proprio juris vinculo, animi sui his de rebus sententias, nobiscum communicare tenebantur; [non aliter quam servatâ in sermone fide et veritate,] [nisi in sermone servavetur fides et veritas, omnia] haec vitae sociae commoda <tollerentur>, omnisque ea <vitae> jucunditas, quae ex mutua in aliorum verbis fiducia oritur, {conservari potest}.

Quae de sermone sunt dicta, ad alia etiam signa pertinent, quae ad animi sententias declarandas adhibentur; scripturam, nempe, vel vulgarem, vel hieroglyphicam, aut symbola.

II. Signorum autem, quorum significatio sive ex ipsorum natura, sive ex instituto aut consuetudine pendet,* duplex est usus: unus, ubi is qui signis utitur, neutiquam profiteri intelligitur, se animi sui sententiam cum aliis communicaturum; {iste verò} qui ea signa cernit, pro sua solertia, quaedam colligit esse vera, quamvis nihil causae sit cur credatur, alterum eo animo signa dedisse, ut se rei cujusvis faceret certiorem. Alter signorum usus eam in se habet vim, ut justam det causam colligendi, istum qui signa dederat, eo fecisse animo, ut nobis rem aliquam indicaret: quod et ipso signorum usu, prae se ferre videtur.

In signorum usu prius memorato, nulla propria est obligatio: ne quis enim, sine justa causa, alterum laedat, est obligatio communis. Ubi tamen justa est laedendi causa, ut in bello justo, nihil prohibet, quo minus his utamur dolis, quae {consilia imperatoria, sive} strategemata dicuntur. Immo, si nemini noceatur, hoc signorum usu, vel amicissimum fallere licebit.

De altero signorum usu longe aliter statuendum: nullo enim sive inter omnes, sive inter eos qui colloquuntur, praeeunte pacto, hic signorum usus, pacti taciti vim {in se} continet. Qui enim ea alteri dat signa, cum eo recte intelligitur pacisci, se animi sui sententiam, per haec signa, ei declaraturum, secundum interpretandi modum, vel naturalem, vel usu institutum, nisi subsit causa aliqua utrinque cognita, cur ab eodem deflectat. Si enim nulla istiusmodi subsit pactio, frustra quisquam alterum alloqueretur, frustra alloquenti auscultaret. {Atque idem de aliis signis tenendum, sive naturalibus sive institutis, quorum similis est usus.}

Hae igitur de sermone scriptisque leges. 1. Prima; “Ubi aliis est jus qualecunque, veras loquentium sententias sciendi, non solum vera sunto quae dicuntur, verûm nihil celanto.” Quae testium in judiciis est causa, eorumque qui artem aliquam totam, aliis tradere sunt polliciti.

2. Altera lex est. “Quamvis aliis nullum sit jus proprium, ubi tamen eos alloquimur, nihil dicendum, quod non animi sententiis [congruat] [sit consonum], secundum interpretandi modum, qui apud probos et prudentes invaluit.” A mendacii igitur crimine non est immunis, qui sermonem ab animi sententia discrepantem [sententiae dissonum] profert, quamvis insolita quadam interpretandi ratione, aut per adjectionem quandam in mente suppressam, [inter se congruere possint] [consonus effici possit]. Permissâ enim artium istiusmodi licentia, omni dolo et fraudi patebit via.

III. Quo plenius cernatur hac in re officium, haec sedulò observanda: 1. Signa omnia, verba praecipue et scripta, ea ratione quae in morem abiit, adhibenda esse, non spectata etymologia, aut antiqua quavis significatione, et inusitata. Verborum formulis, honoris aut urbanitatis causa vulgò usurpatis, nemo decipitur; neque enim ea significare intelliguntur, quae in aliis rebus adhibita significarent.

2. Si omnibus quorum interest innotuerit, in quibusdam rebus concessam esse fallendi licentiam; neque eum qui decipitur, ubi verum resciverit, de injuria queri solere; [quae in iisdem versantur] [plurimae sunt] simulandi, aut dissimulandi artes, <quae> omni vitio carent. Quod non solum in rebus ludicris, verum et seriis quibusdam, obtinetur; ubi nos aliorum prudentiae regendos permisimus; ut medicis, aegroti; imperatori, milites.

3. Quin etiam, si mos inductus fuerit, ut hostes fictis sermonibus se invicem, ubi possunt, decipiant; neque decepti ea de causa querantur, jura gentium humaniora, fuisse ab hoste violata; censeri potest, nova quadam pactione tacita, remissum esse jus illud ortum ex pactione ea tacita, quam in se continet ipsum alloquium. Haud tamen, sine causa gravissima, vir animi candidi et probi, ea arte uti vellet; quum turpitudinis non levis speciem habere videatur.

4. Pactis autem vel foederibus quibusvis hostem decipere, neque unquam receptum fuit, nec recipi debet. <Non> Absque foederibus enim, {neque} conservari possunt mitiores et humaniores belli gerendi rationes; nec [aut] maxima hominum saevitia praecaveri; nec [aut] denique, sine alterutrius partis internecione, vel miserrima servitute, pax bello mutari potest.

5. Haec vero, in sermone, verborum obligatio, ut et caeterae omnes in conventione tacita fundatae, tempestivè omnes quorum interest praemonendo, tolli potest aut praecaveri.

6. Praeter exceptionem vis et metus, antea memoratam, aliam dandam volunt nonnulli, hinc ortam, quod nonnunquam non alia ratione quam mendacio, a viris innocentibus et optimis, aut a populo fortè universo, averti possunt mala gravissima. Qualiscunque sit hujus exceptionis vis, patet eam non huic loco soli convenire, quum in aliis fere cunctis legibus, quae dicuntur speciales, ut postea{* } docebitur, ei itidem sit locus.

7. Ubi insidioso et maligno consilio, explorantur hominis cujusquam de certa re sententiae, easque captiosis quaestionibus eliciunt inimici, nullo suo utentes jure; ubi et ipsum silentium totam rem aperiret, et malis gravioribus causam praeberet; si quidem homini occurrat istiusmodi responsio, quae viris probis, nullo praejudicio aut affectu pravo in ea interpretanda occaecatis, veram indicaret sententiam, quae tamen responsio aliud longe insidiosis hisce significare videbitur; eâ licebit viro bono uti, quamvis inimicos ea ratione deceptum iri praevideat.

8. Quum fides in omni sermone conservata, tantam hominum vitae afferat utilitatem, haud levioribus de causis, quales saepe occurrunt, mendacio uti licebit: veluti ad iratos demulcendos, moestos consolandos, aut levius aliquod commodum consequendum, aut malum, minimè gravissimum, effugiendum. Alia enim ratione, verâ nimirum et simplici, istiusmodi bona comparari, eaque mala vel averti, vel fortiter ferri, plerumque possunt. Atque licet semel prosperè cedere potest mendacium, quum nondum innotuit, nos {in istiusmodi causis} nulla sermonis religione teneri; ubi tamen hoc palam factum est, passimque vagatur haec mentiendi licentia, nemini ulla erit auctoritas, omnisque tolletur fiducia. Hactenus de fide in verbis servanda.

IV. Alia autem sunt sermonis sanctissima officia. Illud inprimis, ut quisque sermone aliis prodesse studeat, verâ virtute laudanda et fovenda, vanisque hominum de foelicitate, et vitae prosperitate, opinionibus et somniis corrigendis: utque docendo, monendo, hortando, consolando, quandoque et objurgando, benefaciendi amicam exerceat voluntatem. Inter quae officia sunt haec honestissima, aversos componere amicos, inimicitias praecavere, et dissidentes {inter sese} conciliare. Neque quicquam cautiùs vitabit vir bonus, quam alterius cujusquam famam laedere. Immo non solum a falsis abstinebit criminibus; verum, ubi nulla major utilitas, aut innocentium ne a recto tramite seducantur cura, contrarium exegerit, arcana aliorum celabit vitia. Famâ enim amissâ, difficilius ad meliorem revocantur frugem, quorum vita vitiis est mendosa: et quo plures vitiis conspiciantur cooperti, eo aliorum flagitia fiunt impudentiora.

Observarunt grammatici, plurima rerum nomina, praeter rem primario loco denotatam, adsignificare etiam loquentis affectus: inde sit ut res plurimae triplici notentur nomine; uno medio, rem nudam exhibente; altero, loquentis etiam delectationem, amorem et cupidinem, notante; tertio denique, contrarios odii et offensionis motus. Hinc constabit, quamvis nullum sit Dei aut naturae opus viri boni cognitione et sermone indignum, magna tamen in ipso sermone prodi posse animi vitia, ubi de hominum agitur vitiis et libidinibus; quum scil. adhibentur voces quae loquentis indolem flagitiosam produnt, atque in audientium animis, similes incendunt libidines. Hic vero est sermo obscoenus et detestandus.

[* ]Vid. Grot. de J. B. et P. l. III. 1. 8.

[* ]{Lib. II. Cap. 16.}