The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Introduction
• Acknowledgments
• Abbreviations
• General Note
• Advertisement By the Translator.
• Juventuti Academicae Salutem.
• To the Students In Universities.
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria With a Short Introduction to Moral Philosophy
• Philosophiae Moralis Institutio Compendiaria
• Liber I: Ethices Elementa.
• Caput I: De Hominis Natura Ejusque Partibus.
• Caput II: De Summo Bono Et Virtute.
• Caput III: De Variis Virtutum Divisionibus.
• Caput IV: De Virtutibus Et Officiis Erga Deum.
• Caput V: De Officiis Erga Alios Homines Exercendis.
• Caput VI: De Officiis Cujusque Erga Se, Et De Animi Cultura.
• 1 {caput VII: De Virtutis Studio Excitando Et Retinendo.
• Liber II: Jurisprudentiae Naturalis Elementa.
• Caput I: De Lege Naturali.
• Caput II: De Juris Natura Et Divisionibus.
• Caput III: De Virtutum Et Vitiorum Gradibus, Inter Se Comparatis{; Iisque Quae Speciem Moralem Afficiunt}.
• Caput IV: De Jure Privato Naturali.
• Caput V: De Jure Adventitio Reali, Et Rerum Dominio.
• Caput VI: De Dominii Acquirendi Rationibus.
• Caput VII: De Jure Derivato, Ejusque Causis.
• Caput VIII: De Dominii Transferendi Rationibus, Per Contractus, Successiones, Aut Testamenta.
• Caput IX: De Contractibus.
• Caput X: De Sermocinantium Officiis.
• Caput XI: De Jurejurando Et Votis.
• Caput XII: De Rerum Pretio.
• Caput XIII: De Variis Contractuum Generibus Post Pretia Rerum Constituta.
• Caput XIV: De Obligationibus Quasi Ex Contractu Ortis.
• Caput XV: Jura Ex Damno Dato, Atque Ex Aliorum Injuriis Orta. Jura Belli.
• Caput XVI: De Jure Extraordinario Ex Necessitate, Omniumque Jure Communi.
• Caput XVII: De Juris Interitu. De Litibus In Libertate Dirimendis, Et Interpretatione.
• Liber III: Oeconomices Et Politices Elementa.
• Caput I: De Conjugio.
• Caput II: De Parentum Et Liberorum Officiis.
• Caput III: De Herorum Et Servorum Jure.
• Caput IV: De Civitatum Origine Et Causis.
• Caput V: De Interna Civitatum Structura, Et Summi Imperii Partibus.
• Caput VI: De Variis Rerumpublicarum Formis.
• Caput VII: De Summi Imperii Jure, Ejusque Acquirendi Rationibus.
• Caput VIII: De Legibus Condendis, Et De Jurisdictione.
• Caput IX: De Jure Belli.
• Caput X: De Foederibus, Legatis, Et Civitatum Interitu [deletione].
• A Short Introduction to Moral Philosophy.
• Book I: The Elements of Ethicks.
• Chapter I: Of Human Nature and Its Parts.
• Chapter II: Concerning the Supreme Good.
• Chapter III: Concerning the Chief Divisions of Virtue.
• Chapter IV: Our Duties Toward God.
• Chapter V: Our Duties Toward Mankind.
• Chapter VI: Concerning Our Duties Toward Ourselves, and the Improvement of the Mind.
• Chapter VII: Some Practical Considerations to Excite and Preserve the Study of Virtue.
• Book II: Elements of the Law of Nature.
• Chapter I: Of the Law of Nature.
• Chapter II: Of the Nature of Rights, and Their Several Divisions.
• Chapter III: Concerning the Various Degrees of Virtue and Vice, and the Circumstances On Which They Depend.
• Chapter IV: Concerning the Natural Rights of Individuals.
• Chapter V: Of Real Adventitious Rights and Property.
• Chapter VI: The Methods of Acquiring Property.
• Chapter VII: Of Derived Property.
• Chapter VIII: The Methods of Transferring Property, Contracts, Succession, Testaments.
• Chapter IX: Of Contracts In General.
• Chapter X: Our Obligations In Speech.
• Chapter XI: Of Oaths and Vows.
• Chapter XII: Concerning the Values Or Prices of Goods.
• Chapter XIII: Of the Several Sorts of Contracts.
• Chapter XIV: * Obligations Resembling Those From Contracts.
• Chapter XV: Of Rights Arising From Damage Done, and the Rights of War.
• Chapter XVI: Extraordinary Rights In Cases of Necessity, and the Common Rights of Mankind.
• Chapter XVII: How Rights and Obligations Cease: How Controversies Are to Be Decided In Natural Liberty: and the Rules of Interpretation.
• Book III: The Principles of Oeconomicks and Politicks.
• Chapter I: Concerning Marriage.
• Chapter II: The Duties of Parents and Children.
• Chapter III: The Rights of Masters and Servants.
• Chapter IV: The Original of Civil Government.
• Chapter V: The Internal Structure of States: and the Several Parts of Supreme Power.
• Chapter VI: Of the Various Plans of Government.
• Chapter VII: The Rights of the Supreme Power: and the Methods of Acquiring It.
• Chapter VIII: Of Civil Laws and Their Execution.
• Chapter IX: The Laws of War.
• Chapter X: Of Treaties and Ambassadors, and the Entire Dissolution of States.
• Bibliography of Modern Literature

CAPUT VI

De Dominii Acquirendi Rationibus.

I. Dominium est vel primum, vel derivatum. Primum, quod ex rerum antea communium occupatione oritur et culturâ. Derivatum, quod a priore domino, ad novum est translatum.

Qui res sua sponte, sine culturâ, homini utiles aut jucundas, sive pro naturali sui conservandi appetitu, sive animo in alios benevolo, primus occupavit, primus eas oculo cernendo, manu aut instrumento quovis mox arrepturus; vel sua solertia et labore includendo; aut quacunque ratione, humanis usibus propius admovendo; ideo censetur earum dominus, quoniam si alius quispiam, qui suo se labore sustentare posset, res ita occupatas huic eriperet, ipsiusque spes et conatus redderet irritos, ab omni humanitate recederet, societatem vitae abrumperet, et perpetuis contentionibus materiam esset praebiturus. Si quis enim, huic aliquid occupanti, illud rectè nunc posset eripere; simili jure poterit et aliud denuò. Quodque huic eripienti est jus, alii cuivis, in simili competet causâ: qua ratione omnis occupantium labor irritus fieri posset, ipsique ab omni rerum usu excludi, nisi perpetuis se bellis defenderent.

Nugantur illi, qui somniantes rerum dominia physicas quasdam esse qualitates, aut vincula inter res et dominum, in eo disputant, non tantam esse primò videndi, tangendi, feriendi, aut includendi vim, ut sancta constituat dominii jura; quique quaestionem movent, quaenam harum rationum vim habeat maximam. Etenim dominii causas investigantes, non aliud quaerimus, quam ut cognoscatur, in quibus causis et adjunctis, {quove rerum statu,} humanum sit, et erga singulos aequum, et simul hominum consociationi tuendae idoneum et necessarium, ut uni permittatur omnis quarundam rerum usus, caeterique ab eo arceantur; quo ipso cognito, munitur via facilis, ad dominii acquirendi rationes et regulas cognoscendas.

II. De diversis occupandi rationibus, ita statuendum videtur; inhumanum esse et iniquum, nulla premente necessitate, aliorum innocuos labores, inchoatos, nec dum intermissos, impedire; eorumve fructus, praematura nostra occupatione, intervertere. Si quis igitur res sibi anquirens necessarias, rem aliquam prior vidit, confestim arrepturus, aut persecuturus; qui in simili non fuerat causa, inique ageret et inhumaniter, si celerius currendo rem prius arriperet, quam antea non quaerebat. Si plures simul, res sibi necessarias anquirentes, eandem rem viderint, {quam eorum quisque facile capere posset,} ea erit his omnibus communis, quamvis unus primus {attigerit vel} arripuerit, nisi legibus civilibus, aut moribus, aliter sit constitutum. Si unus prior viderit, confestim arrepturus, alter vero prioris consilii gnarus, similes tamen ipse res anquirens, rem prior arripuerit, ea res videtur communis. Nullae enim stant ab una parte causae magis humanae, quam quae ab alterâ. Si quis suo labore aut solertia feras incluserit, irretiverit, aut captu faciliores fecerit, eas huic eripere, nulla premente graviore necessitate, iniquum esset et inhumanum; licet neque primus eas vidisset, neque attigisset. Si pluribus innotuerit rem quandam esse dominio vacuam, et cuivis occupaturo patere; pluresque, non hujus consilii sibi mutuo conscii, eam occupare simul statuerint, et conati fuerint; eo quidem more, qui communi hominum consensu invaluit, dominus erit qui primus advenerit: ubi autem nihil in mores est inductum, {istiusmodi} res omnibus citius aut serius occupantibus, erit communis, aut communiter habenda, aut inter hos plures, pro ratione operarum et impensarum, quas prudenter et bona fide, in ea occupanda singuli contulerunt, dividenda; siquidem eorum nulli defuit bona fides, aut justa diligentia. Immo, etsi plures consilii hujus mutuo sibi conscii fuerant, recte tamen omnes occupant, et dominium obtinent commune. Neque tardioribus citra culpam; aut iis qui strenuam navantes operam, casu quodam impediebantur, aditus ad rem communem est praecludendus.

In causis hujusmodi spectandum, primo, si quae humaniores suadeant rationes, ut uni prae caeteris faveatur; haec imprimis, ne innocuorum aut honestorum laborum fructus intervertantur, aut probi et industrii spes et conatus fiant irriti. Si omnibus faveat haec ratio, res debet esse omnibus communis. Si qui casus rariores ancipiti ansam praebeant disceptationi; atque res quaedam neque communiter haberi, neque sine dispendio dividi, aut commode distrahi possint, hominum conventione aut <pro> more instituto, dominium illi assignandum, cui favent istiusmodi adjuncta, quorum ea est vis, ut lites inextricabiles et bella praecavere valeant. Atque ideo tantus ubique favor comitatur prius occupantem, aut qui rem palam emerat, et cui palam fuit tradita: atque haec publica exigit utilitas.

Si inter se plures pacti fuerint, rem fore illius qui primo occupaverit; et de occupandi modo etiam pacisci oportebat: de quo si nihil convenerat, plures occupandi rationes censeri possunt pares, et commune erit dominium. Haec ad pacem tuendam sunt aptissima.

{De eo quidem quod in variis istiusmodi causis, singuli summo jure sibi arrogare possint, lites fortè incident inextricabiles: semper tamen qui virtuti student, quid postulet aequitas et humanitas, quidque viro bono dignum, nisi se nimium amaverint, facile perspicient. Neque querendum, quod in his aliisque causis quibusdam, non satis clare docuerit natura, quam propè ad injurias et fraudes, sine tamen turpitudine et infamia accedere possimus; quum tam clarâ voce nos ad omnem honestatem, liberalitatem, et beneficientiam cohortetur.}

III. Quum autem homo sit naturâ sagax et futuri providus, non solum in praesentem sui aut suorum usum, recte res occupabit, verum et in futurum, ubi alii gravi non premuntur necessitate. Quumque res plurimae, ut hominum usui uberius et diutius inserviant, longa egeant et laboriosa cultura; ut ad eam adhibendam incitentur homines, ipsis perpetuus earum rerum permittendus est usus, sive dominium perpetuum, laboris et solertiae naturale et justum praemium. Quâ in causa sunt arva, pascua, vineae, oliveta, pomaria, horti, jumenta, et his similia plurima.

Inchoatur autem dominium, inchoatâ rerum prius communium cultura; plenum est, quum designavit occupator quousque, per se, vel per alios sibi adsciscendos, excolere et velit et possit. Iniquum enim est aut impedire labores innocuos, aut eorum fructus intervertere.

Terminatur vero dominium, aut occupandi jus, occupantis, eorumque, quos sibi adsciscere potest, excolendi viribus. Neque primo appulsu in vastam insulam, plurium familiarum capacem, pluriumque cultura egentem, fieri potest unus paterfamilias totius insulae dominus. Quisque recte occupat quantum poterit excolere: inculta manent communia. Neque primo classis suae appulsu domina sit civitas vastae continentis, plurium civitatum capacis, cui excolendae unius civitatis coloniae neutiquam sufficerent. Recte occupat haec civitas quantum spes est se posse modico et justo tempore excolere; suosque jure porrigunt coloni limites, ultra id quod possunt quinquennio primo aut decennio mitigare; neutiquam vero ultra [quam ulla est excolendi spes] [omnem regionis occupatae excolendae spem]. Justum autem excolendi tempus, primis occupantibus concedendum, virorum prudentium arbitrio definiri debet, vicinarum, aeque ac hujus civitatis, habita ratione, prout numerosiores sunt, novisque magis indigentes sedibus; aut minus numerosae, civesque laxius habitantes. Ubi novis plures indigent sedibus, rectè istius continentis partes incultas, a cultis remotiores, occupabunt aliae civitates, ea inconsultâ, aut invitâ, quae prima partem occupaverat. Neque ea exigere potest, ut hi advenae civili ipsius imperio se subjiciant. Satis est si aequae pacis legibus consentiant. Veruntamen prout in libero populo justae aliquando sunt leges agrariae, paucorum opes nimias, et civitati periculosas, cohibentes; civitatibus ita vicinis jus est, mature praepedire eas unius occupationes, ex quibus, ipsi earum libertati aut majestati, periculum imminere videatur; nisi alia ratione satis sibi cavere poterint. Communi enim utilitati adversatur quam maximè, ut unius civitatis superbiae, avaritiae, ambitioni, aut luxui, aliarum jura, majestas, libertasque, permittantur pessundanda.

Singulis tamen hominibus, ut et hominum coetibus, permittenda sunt rerum quarundam dominia jure acquisita, supra eum modum, quem exigit ipsorum usus; quum eae commerciis praebeant materiam, cum aliis rebus quibus indigent commutandae.

IV. Ex his dominii causis patebit, res usus inhexausti, ita occupari non posse, ut ab earum usu alii arceantur; praecipue etiam, quod nullo hominum labore res istiusmodi meliores fieri possint. Si quidem ad tutiorem earundem usum, sumptus exigantur aut labores, recte hoc exigunt hi, qui utiles eos sumptus aut labores impenderant, ut iis compensandis caeteri, pro rata parte, aliquid conferant. Aer igitur, lumen solis, aqua profluens, et oceanus, omnibus manent communia; quin et freta. Transeuntibus autem recte imponi potest tributum aliquod, ab ea civitate, cujus propugnaculis, aut navibus armatis arcentur piratae, tutumque omnibus per ea freta munitur iter: quod tamen tributum non est augendum, ultra rationem sumptuum, omnibus transeuntibus utilium. Cunctis autem permittendus omnis rerum communium usus, qui non etiam vicini soli, ab aliis occupati, usum includit.

Hinc constat, res a Deo hominibus fuisse relictas, in ea communione quae dicitur negativa, non positiva. Illa est “status rerum in medio positarum, ut occupationi pateant”: haec vero “status rerum quae sunt in plurium dominio indiviso,” ad quas nempe sibi sumendas, sine dominorum omnium consensu, nemini jus est. Recte igitur quivis, caeteris inconsultis, res prius {negative} communes occupabit; neque in dominio primo constituendo, omnium de rebus dividendis conventionibus opus fuit.

Quae nullius dicuntur res, occupationi tamen non patentes, neque omnibus communes, sunt in dominio coetus, aut universitatis: ut res sacrae, <et> sanctae, [et religiosae; quarum nonnullae quidem sunt] [Religiosae sunt aliquando inter] res familiares; quamvis legibus quibusdam superstitiosis, prohibeatur aliquando, ne quis res istiusmodi ad alios usus convertat. Neque enim res istae usum aliquem Deo praestare possunt; neque ipsius jus dominii in omnia, ullo hominum facto augeri potest, vel imminui.

Res publicae, quamvis extra singulorum patrimonia et commercia, veniunt tamen in populorum commercia, sive inter se, sive cum privatis: ut theatra, porticus, viae, balnea.

Res olim occupatae, communes fieri possunt, si a domino sint projectae, aut postquam vindicare eas poterat diu neglectae; quod etiam animum abdicandi satis indicare potest. Diuturna earum possessio quemvis constituet dominum. Ubi dominus rei, invitè licet amissae, non apparet, cedit possessori. Sunt autem aliae causae, haud iniquae, cur alia usucapio, legibus civilibus, in communem utilitatem, et ad fraudes praecavendas constituatur.

Cum solo occupato, occupantur et ea, quorum nullus aliis potest esse usus, sine usu soli; ut lacus, stagna, et flumina ripas occupatas interfluentia: immo et ea, quorum ex usu promiscuè permisso, rebus nostris periculum immineret; ut sinus, longius a mari in agros occupatos recedentes, partesque maris littoribus propiores, unde bellicis tormentis laedi possint res nostrae. Non tamen occupantur fera animalia, quae sponte se subducere possunt, et in quibus custodiendis, aut includendis, nullus est impensus labor. Licet recte alios ab aucupio, venatione, aut piscatu, in solo nostro, possimus arcere.

V. Accessiones appellantur, omnes fructus, incrementa, alluviones, commixtiones, confusiones, specificationes, quae dicuntur, et meliorationes: de quibus hae regulae facillimae.

1. Rei nostrae accessiones omnes, quae nullam alterius rem aut operam includunt, sunt nostrae; nisi quis alius jus aliquod recte acquisivit, nostro derogans aliquid dominio.

2. Ubi citra dolum malum, aut culpam, plurium res aut operae, ad rem aliquam conficiendam, aut conflandam concurrerunt, aut rem fecerunt meliorem; dominium est hisce pluribus commune, pro rerum aut operarum quas singuli contulerunt ratione. Res igitur ipsa est his communiter, aut vicibus alternis, in eadem ratione, utenda; aut inter hos ita dividenda, si sine dispendio hoc fieri possit.

3. Quorum si nullum possit fieri, qui minore cum incommodo, re communi carere possunt, eam cedere debent magis indigenti, acceptâ compensatione, a viro probo definiendâ.

4. Ubi dolo malo, aut culpa lata, res aut opera aliena rei meae est immista, unde mihi sit minus utilis; ejus pretium ab eo, qui dolo aut culpâ, rem meam contrectavit, est mihi praestandum; immo praestandum quod mea interesset, salvam habuisse rem meam et intactam: atque rem meam mihi inutilem ipse sibi habeat. Si vero res mea mihi facta fuerit utilior, mea erit; tantumque illi a me praestandum, quantum ipsius opera factus sum locupletior.

Plenum igitur Dominium continet haec quatuor. (1.) Jus rei possidendae. (2.) Jus omnem ejus usum capiendi. (3.) Jus alios ab eo arcendi. (4.) Jus, prout domino libuerit, eam transferendi, vel absolutè, vel sub conditione quavis licita, et in quemcunque eventum; sive totam, sive mutilam; aut quemcunque ejus licitum usum, alteri permittendi. Jure saepe civili imminuuntur dominii jura, saepe priorum dominorum factis aut contractibus.