The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Preface.
• De Septem Mundi Miraculis, Manu Hominum Factis & of the Seven Wonders of the World.
• De Septem Mundi Miraculis, Manu Hominum Factis.
• Of the Seven Wonders of the World.
• Martyrologium De Natalitiis Sanctorum; Cum Auctario Flori Et Aliorum.
• Beati Felicis Confessoris Vita.
• The Life of the Holy Confessor Saint Felix.
• De Vita Et Miraculis Sancti Cuthberti, Episcopi Lindisfarnensis.
• The Life and Miracles of Saint Cuthbert, Bishop of Lindisfarne.
• Vita Beatorum Abbatum Wiremuthensium Et Girvensium, Benedicti, Ceolfridi, Easterwini, Sigfridi, Atque Huetberti.
• The Lives of the Holy Abbots of Weremouth and Jarrow, Benedict, Ceolfrid, Easterwine, Sigfrid, and Huetberht.
• De Locis Sanctis Libellus, Quem De Opusculis Majorum Abbreviando Beda Composuit.
• The Book of the Holy Places, Abridged By Bede From the Works of the Ancients.
• VariÆ Lectiones Ad Opuscula Historica.

VITA BEATORUM ABBATUM WIREMUTHENSIUM ET GIRVENSIUM, BENEDICTI, CEOLFRIDI, EASTERWINI, SIGFRIDI, ATQUE HUETBERTI.

Religiosus Christi famulus Biscopus, cognomento Benedictus, aspirante superna gratia, monasterium construxit in honorem beatissimi Apostolorum principis Petri, juxta ostium fluminis Wiri ad aquilonem, juvante se ac terram tribuente venerabili ac piissimo gentis illius rege Egfrido; idemque monasterium annis sedecim, inter innumeros vel itinerum vel infirmitatum labores, eadem, qua construxit, religione, sedulus rexit. Qui, ut beati papæ Gregorii verbis, quibus cognominis ejus abbatis vitam glorificat, utar, fuit vir vitæ venerabilis, gratia Benedictus et nomine, ab ipso pueritiæ suæ tempore cor gerens senile, ætatem quippe moribus transiens, nulli animum voluptati dedit. Nobili quidem stirpe gentis Anglorum progenitus, sed non minori nobilitate mentis ad promerenda semper angelorum consortia suspensus. Denique, cum esset minister Oswii regis, et possessionem terræ suo gradui competentem, illo donante, perciperet, annos natus circiter viginti et quinque, fastidivit possessionem caducam, ut acquirere posset æternam; despexit militiam cum corruptibili donativo terrestrem, ut vero regi militaret, et regnum in superna civitate mereretur habere perpetuum. Reliquit domum, cognatos et patriam, propter Christum et propter Evangelium, ut centuplum acciperet et vitam æternam possideret; respuit nuptiis servire carnalibus, ut sequi valeret Agnum virginitatis gloria candidum in regnis cœlestibus; abnuit liberos carne procreare mortales, prædestinatus a Christo ad educandos ei spirituali doctrina filios cœlesti in vita perennes.

Dimissa ergo patria, Romam adiit, beatorum Apostolorum, quorum desiderio semper ardere consueverat, etiam loca corporum corporaliter visere atque adorare curavit. Ad patriam mox reversus, studiosius ea quæ vidit ecclesiasticæ vitæ instituta, diligere, venerari, et quibus potuit prædicare, non desiit. Quo tempore Alfridus, supradicti regis Oswii filius et ipse propter adoranda Apostolorum limina Romam venire disponens, comitem eum ejusdem itineris accepit. Quem cum pater suus ab intentione memorati itineris revocaret, atque in patria ac regno suo faceret residere, nihilominus ipse, ut bonæ indolis adolescens, cœptum confestim explens iter, summa sub festinatione Romam rediit, tempore cujus supra beatæ memoriæ Vitaliani papæ; et non pauca scientiæ salutaris, quemadmodum et prius, hausta dulcedine, post menses aliquot inde digrediens ad insulam Lirinensem, ibidem se monachorum cœtui tradidit, tonsuram accepit, et disciplinam regularem monachi voto insignitus debita cum sollicitudine servavit; ubi per biennium idonea monasticæ conversationis doctrina institutus, rursus beati Petri Apostolorum principis amore devictus, sacratam ejus corpore civitatem repedare statuit.

Nec post longum, adveniente nave mercatoria, desiderio satisfecit. Eo autem tempore miserat Egbertus Cantuariorum rex de Britannia electum ad episcopatus officium virum, nomine Wighardum, qui a Romanis beati papæ Gregorii discipulis in Cantia fuerat omni de ecclesiastica institutione sufficienter edoctus; cupiens eum sibi Romæ ordinari episcopum, quatenus suæ gentis et linguæ habens antistitem, tanto perfectius cum subjectis sibi populis, vel verbis imbueretur fidei, vel mysteriis, quanto hæc non per interpretem, sed per cognati et contribulis viri linguam simul manumque susciperet. Qui videlicet Wighardus Romam veniens, cum cunctis, qui secum venere, comitibus, antequam gradum pontificatus perciperet, morbo ingruente, defunctus est. At vero Papa Apostolicus, ne legatariis obeuntibus legatio religiosa fidelium fructu competente careret, inito consilio, elegit de suis, quem Britannias archiepiscopum mitteret, Theodorum videlicet, seculari simul et ecclesiastica philosophia præditum virum, et hoc in utraque lingua Græca scilicet et Latina, dato ei collega et consiliatore, viro æque strenuissimo ac prudentissimo, Hadriano abbate. Et quia venerabilem Benedictum sapientem, industrium, religiosum ac nobilem virum fore conspexit, huic ordinatum cum suis omnibus commendavit episcopum, præcepitque ut, relicta peregrinatione, quam pro Christo susceperat, commodi altioris intuitu patriam reversus, doctorem ei veritatis, quem sedula quæsierat, adduceret, cui vel illo pergenti vel ibidem docenti, pariter interpres exsistere posset et ductor. Fecit Benedictus ut jusserat: venerunt Cantiam; gratissime sunt suscepti; Theodorus sedem episcopatus conscendit; Benedictus suscepit monasterium beati Petri Apostoli ad regendum, cujus postea præfatus Hadrianus factus est abbas.

Quod ubi duobus annis monasterium rexit, tertium de Britannia Romam iter arripiens solita prosperitate complevit, librosque omnis Divinæ eruditionis non paucos vel placito pretio emtos, vel amicorum dono largitos, retulit. Rediens autem ubi Viennam pervenit, emticios ibi, quos apud amicos commendaverat, recepit. At ingressus Britanniam, ad regem se Occidentalium Saxonum nomine Conwalh conferendum putavit, cujus et ante non semel amicitiis usus et beneficiis erat adjutus. Sed ipso eodem tempore immatura morte prærepto, tandem ad patriam gentem solumque, in quo natus est, pedem convertens, Egfridum Transhumbranæ regionis regem adiit; cuncta quæ egisset, ex quo patriam adolescens deseruit, replicavit; quo religionis desiderio arderet non celavit; quid ecclesiasticæ, quid monachicæ institutionis Romæ vel circumquaque didicisset, ostendit; quot Divina volumina, quantas beatorum Apostolorum sive martyrum Christi reliquias attulisset, patefecit; tantamque apud regem gratiam familiaritatis invenit, ut confestim ei terram septuaginta familiarum de suo largitus, monasterium inibi primo pastori ecclesiæ facere præciperet. Quod factum est, sicut et in proœmio memini, ad ostium fluminis Wiri ad lævam, anno ab incarnatione Domini sexcentesimo septuagesimo quarto, indictione secunda, anno autem quarto imperii Egfridi regis.

Nec plus quam unius anni spatio post fundatum monasterium interjecto, Benedictus, oceano transmisso, Gallias petens, cæmentarios, qui lapideam sibi ecclesiam juxta Romanorum, quem semper amabat, morem facerent, postulavit, accepit, attulit. Et tantum in operando studii præ amore beati Petri, in cujus honorem faciebat, exhibuit, ut intra unius anni circulum, ex quo fundamenta sunt jacta, culminibus superpositis, missarum inibi sollennia celebrari videres. Proximante autem ad perfectum opere, misit legatarios Galliam, qui vitri factores, (artifices videlicet,) Britanniis eatenus incognitos, ad cancellandas ecclesiæ, porticuumque et cœnaculorum ejus, fenestras adducerent. Factumque est, venerunt; nec solum opus postulatum compleverunt, sed et Anglorum ex eo gentem hujusmodi artificium nosse ac discere fecerunt; artificium nimirum vel lampadis ecclesiæ claustris, vel vasorum multifariis usibus, non ignobiliter aptum. Sed et cuncta, quæ ad altaris et ecclesiæ ministerium competebant, vasa sancta, vel vestimenta, quia domi invenire non potuit, de transmarinis regionibus advectare religiosus emtor curabat.

ET ut ea quoque, quæ nec in Gallia quidem reperiri valebant, Romanis e finibus ecclesiæ suæ provisor impiger ornamenta vel munimenta conferret, quarta illo, post compositum juxta regulam monasterium, profectione completa, multipliciore quam prius spiritualium mercium fœnore cumulatus rediit. Primo, quod innumerabilem librorum omnis generis copiam apportavit; secundo, quod reliquiarum beatorum Apostolorum martyrumque Christi abundantem gratiam multis Anglorum ecclesiis profuturam advexit; tertio, quod ordinem cantandi, psallendi, atque in ecclesia ministrandi, juxta morem Romanæ institutionis suo monasterio contradidit, postulato videlicet atque accepto ab Agathone papa archicantore ecclesiæ beati Apostoli Petri et abbate monasterii beati Martini Joanne, quem sui futurum magistrum monasterii Britannias, Romanum Anglis adduceret. Qui illo perveniens, non solum viva voce, quæ Romæ didicit, ecclesiastica discentibus tradidit; sed et non pauca etiam literis mandata reliquit, quæ hactenus in ejusdem monasterii bibliotheca memoriæ gratia servantur. Quartum, Benedictus non vile munus attulit, epistolam privilegii a venerabili papa Agathone cum licentia, consensu, desiderio, et hortatu Egfridi regis acceptam, qua monasterium, quod fecit, ab omni prorsus extrinseca irruptione tutum perpetuo redderetur ac liberum. Quintum, picturas imaginum sanctarum, quas ad ornandum ecclesiam beati Petri Apostoli, quam construxerat, detulit; imaginem, videlicet, beatæ Dei Genetricis semperque virginis Mariæ, simul et duodecim Apostolorum, quibus mediam ejusdem ecclesiæ testudinem, ducto a pariete ad parietem tabulato, præcingeret; imagines evangelicæ historiæ, quibus australem ecclesiæ parietem decoraret; imagines visionum Apocalypsis beati Johannis, quibus septentrionalem æque parietem ornaret, quatenus intrantes ecclesiam omnes, etiam literarum ignari, quaquaversum intenderent, vel semper amabilem Christi sanctorumque ejus, quamvis in imagine, contemplarentur aspectum; vel Dominicæ incarnationis gratiam vigilantiore mente recolerent; vel extremi discrimen examinis quasi coram oculis habentes, districtius se ipsi examinare meminissent.

IGITUR venerabilis Benedicti virtute, industria, ac religione, rex Egfridus non minimum delectatus, terram, quam ad construendum monasterium ei donaverat, quia bene se ac fructuose ordinatum ease conspexit, quadraginta adhuc familiarum data possessione, augmentare curavit; ubi post annum, missis monachis numero ferme decem et septem, et præposito abbate ac presbytero, Ceolfrido, Benedictus consultu, immo etiam jussu, præfati Egfridi regis, monasterium beati Apostoli Pauli construxit, ea duntaxat ratione, ut una utriusque loci pax et concordia, eadem perpetua familiaritas conservaretur et gratia; ut, sicut verbi gratia, corpus a capite per quod spirat non potest avelli, caput corporis sine quo non vivit nequit oblivisci, ita nullus hæc monasteria, primorum Apostolorum fraterna societate conjuncta, aliquo ab invicem tentaret disturbare conatu. Ceolfridus autem hic, quem abbatem constituit Benedictus, a primis instituti monasterii prioris exordiis adjutor illi per omnia strenuissimus aderat, et cum eo tempore congruo Romam discendi necessaria simul et adorandi gratia adierat. Quo tempore etiam presbyterum Easterwinum de monasterio beati Petri eligens abbatem, eidem monasterio regendi jure præfecit; ut quem solus non poterat laborem, socia dilectissimi commilitonis virtute levius ferret. Nec ab re videatur cuiquam duos unum monasterium simul habuisse abbates. Fecit hoc frequens illius pro monasterii utilitate profectio, creber trans oceanum egressus incertusque regressus. Nam et beatissimum Petrum Apostolum Romæ pontifices sub se duos per ordinem ad regendam ecclesiam constituisse, causa instante necessaria, tradunt historiæ; et ipse Magnus abbas Benedictus, sicut de illo beatus papa Gregorius scribit, duodecim abbates suis discipulis, prout utile judicavit, sine caritatis detrimento, immo pro augmento caritatis, præfecit.

Suscepit igitur memoratus vir curam monasterii regendi, nono, ex quo fundamentum est, anno. Permansit in eo usque ad obitum suum annis quatuor, vir nobilis, sed insigne nobilitatis non ad jactantiæ materiem, ut quidam, despectumque aliorum, sed ad majorem, ut Dei servum decet, animi nobilitatem convertens. Patruelis quippe erat abbatis sui Benedicti, sed amborum tanta mentis ingenuitas, talis mundanæ ingenuitatis fuit pro nihilo contemtus, ut neque iste monasterium ingressus, aliquem sibi præ ceteris ob intuitum consanguinitatis aut nobilitatis honorem quærendum, neque ille putaret offerendum; sed æquali cum fratribus lance boni propositi juvenis gloriabatur se regularem per omnia servare disciplinam. Et quidem cum fuisset minister Egfridi regis, relictis semel negotiis secularibus, depositis armis, assumta militia spirituali tantum, mansit humilis, fratrumque simillimus aliorum, ut ventilare cum eis et triturare, oves vitulasque mulgere, in pistrino, in horto, in coquina, in cunctis monasterii operibus, jucundus et obediens gauderet exerceri. Sed et abbatis nomine graduque assumto, eodem animo quo prius manebat ad omnes, juxta id quod quidam sapiens admonet, dicens, ‘Rectorem te constituerunt, noli extolli, sed esto in illis, quasi unus ex illis, mitis, affabilis, et benignus omnibus.’ Et quidem, ubi opportunum comperiebat, peccantes regulari disciplina coercens, sed magis tamen ingenita diligendi consuetudine sedulus admonens, ne quis peccare vellet, et limpidissimam vultus ejus lucem nubilo sibi suæ inquietudinis abscondere. Sæpe pro curandis monasterii negotiis alicubi digrediens, ubi operantes invenit fratres, solebat eis confestim in opere conjungi; vel aratri gressum stiva regendo, vel ferrum malleo domando, vel ventilabrum manu concutiendo, vel aliud quid tale gerendo. Erat enim et viribus fortis juvenis, et lingua suavis; sed et animo hilaris, et beneficio largus, et honestus aspectu. Eodem quo fratres ceteri cibo, semper eadem vescebatur in domo, ipso quo prius quam abbas esset communi dormiebat in loco, adeo ut et morbo correptus et obitus sui certis ex signis jam præscius, duos adhuc dies in dormitorio fratrum quiesceret. Nam quinque reliquos usque ad exitus horam dies in secretiori se æde locabat; qua die quadam egrediens, et sub divo residens, accitis ad se fratribus cunctis, more naturæ misericordis osculum pacis eis flentibus ac de abscessu tanti patris et pastoris mœrentibus dedit. Obiit autem per nonas Martias, noctu, fratribus matutinæ psalmodiæ laude vacantibus. Viginti quatuor annorum erat cum monasterium peteret, duodecim in eo vixit annis, septem presbyteratu functus est annis, quatuor ex eis monasterii regimen agebat; ac sic terrenos artus moribundaque membra relinquens, cœlestia regna petivit.

Verum his de vita venerabilis Easterwini breviter prælibatis, redeamus ad ordinem narrandi. Constituto illo abbate Benedictus monasterio beati Petri Apostoli, constituto et Ceolfrido monasterio beati Pauli, non multo post temporis spatio quinta vice de Britannia Romam accurrens, innumeris (sicut semper) ecclesiasticorum donis commoderum locupletatus rediit; magna quidem copia voluminum sacrorum; sed non minori (sicut et prius) sanctarum imaginum munere ditatus. Nam et tunc Divinæ historiæ picturas, quibus totam beatæ Dei Genetricis, quam in monasterio majore fecerat, ecclesiam in gyro coronaret, attulit; imagines quoque ad ornandum monasterium ecclesiamque beati Pauli Apostoli, de concordia Veteris et Novi Testamenti summa ratione compositas, exhibuit; verbi gratia, Isaac ligna, quibus immolaretur, portantem, et Dominum crucem, in qua pateretur, æque portantem, proxima super invicem regione, pictura conjunxit. Item, serpenti in eremo a Moyse exaltato, Filium hominis in cruce exaltatum comparavit. Attulit inter alia, et pallia duo holoserica incomparandi operis, quibus postea ab Alfrido rege ejusque consiliariis, namque Egfridum postquam rediit jam interfectum reperit, terram trium familiarum ad austrum Wiri fluminis juxta ostium, comparavit.

Verum inter læta quæ veniens attulit, tristia domi reperit; venerabilem videlicet presbyterum Easterwinum, quem abiturus abbatem constituerat, simul et fratrum ei commissorum catervam non paucam, per cuncta grassante pestilentia, jam migrasse de seculo. Sed aderat et solamen, quia in loco Easterwini virum æque reverendissimum ac mitissimum de monasterio eodem, Sigfridum videlicet diaconum, electione fratrum suorum simul et coabbatis ejus Ceolfridi, mox substitutum cognovit; virum scientia quidem Scripturarum sufficienter instructum, moribus optimis ornatum, mira abstinentiæ virtute præditum, sed ad custodiam virtutum animi corporis infirmitate non minime depressum, ad conservandam cordis innocentiam nocivo et irremediabili pulmonum vitio laborantem.

Nec multo post etiam Benedictus ipse morbo cœpit ingruente fatigari. Ut enim tantam religionis instantiam etiam patientiæ virtus adjuncta probaret, Divina utrumque pietas temporali ægritudine postravit in lectum; ut post ægritudinem morte devictam perpetua supernæ pacis et lucis quiete refoveret. Nam et Sigfridus, ut diximus, longa interiorum molestia castigatus diem pervenit ad ultimum. Et Benedictus, per triennium languore paulatim accrescente, tanta paralysi dissolutus est, ut ab omni prorsus inferiorum membrorum factus sit parte præmortuus, superioribus solum, sine quorum vita vivere nequit homo, ad officium patientiæ virtutumque reservatis, studebant in dolore semper Auctori gratias referre, semper Dei laudibus fraternisve hortatibus vacare. Agebat Benedictus advenientes sæpius ad se fratres de custodienda, quam statuerat, Regula firmare; ‘Neque enim putare habetis,’ inquit, ‘quod ex meo hæc, quæ vobis statui, decreta indoctus corde protulerim. Ex decem quippe et septem monasteriis, quæ inter longos meæ crebræ peregrinationis discursus optima comperi, hæc universa didici, et vobis salubriter observanda contradidi.’ Bibliothecam, quam de Roma nobilissimam copiosissimamque advexerat, ad instructionem ecclesiæ necessariam, sollicite servari integram, nec per incuriam fœdari, aut passim dissipari præcepit. Sed et hoc sedulus eisdem solebat iterare mandatum, ne quis in electione abbatis, generis prosapiam, et non magis vivendi docendique probitatem, putaret esse quærendam. ‘Et vere,’ inquit, ‘dico vobis, quia in comparatione duorum malorum, tolerabilius mihi multo est totum hunc locum, in quo monasterium feci, si sic judicaverit Deus, in solitudinem sempiternam redigi, quam ut frater meus carnalis, quem novimus viam veritatis non ingredi, in eo regendo post me abbatis nomine succedat. Ideoque multum cavetote, fratres, semper, ne secundum genus unquam, ne deforis aliunde, vobis patrem quæratis; sed juxta quod Regula magni quondam abbatis Benedicti, juxta quod privilegii nostri continent decreta, in conventu vestræ congregationis communi consilio perquiratis, qui secundum vitæ meritum et sapientiæ doctrinam aptior ad tale ministerium perficiendum digniorque probetur; et quemcunque omnes unanimæ caritatis inquisitione optimum cognoscentes elegeritis, hunc vobis, accito episcopo, rogetis abbatem consueta benedictione firmari. Nam qui carnali,’ inquit, ‘ordine carnales filios generant, carnali necesse est ac terrenæ suæ hæreditati carnales terrenosque quærant heredes; at qui spirituales Deo filios spirituali semine Verbi procreant, spiritualia oportet sint cuncta, quæ agunt. Inter spirituales suos liberos eum majorem, qui ampliori Spiritus gratia sit præditus, æstiment; quomodo terreni parentes, quem primum partu fuderint, eum principium liberorum suorum cognoscere, et ceteris in partienda sua hereditate præferendum ducere solent.’

Neque hoc reticendum, quod venerabilis abbas Benedictus ad temperandum sæpe longæ noctis tædium, quam præ infirmitatis onere ducebat insomnem, advocato lectore, vel exemplar patientiæ Job, vel aliud quid Scripturarum quo consolaretur ægrotus, quo depressus in infimis vivacius ad superna erigeretur, coram se recitari jubebat. Et quia nullatenus ad orandum surgere, non facile ad explendum solitæ Psalmodiæ cursum linguam vocemve poterat levare, didicit vir prudens, affectu religionis dictante, per singulas diurnæ sive nocturnæ orationis horas, aliquos ad se fratrum vocare, quibus Psalmos consuetos duobus in choris resonantibus, et ipse cum eis quatenus poterat psallendo, quod per se solum nequiverat, eorum juvamine suppleret.

AT ubi uterque abbas lassatus infirmitate diutina, jam se morti vicinum, nec regendo monasterio idoneum fore conspexit; tanta namque eos affecit infirmitas carnis, ut perficeretur in eis virtus Christi, ut cum quadam die desiderantibus eis se invicem, priusquam de hoc seculo migrarent, videre et alloqui, Sigfridus in feretro deportaretur ad cubiculum ubi Benedictus et ipse suo jacebat in grabato, eisque uno in loco ministrorum manu compositis, caput utriusque in eodem cervicali locaretur, lacrimabili spectaculo, nec tantum habuere virium, ut propius posita ora ad osculandum se alterutrum conjungere possent, sed et hoc fraterno compleverunt officio. Inito Benedictus cum eo, cumque universis fratribus salubri consilio, accivit abbatem Ceolfridum, quem monasterio beati Pauli Apostoli præfecerat, virum videlicet sibi non tam carnis necessitudine, quam virtutum societate propinquum; et eum utrique monasterio, cunctis faventibus atque hoc utillimum judicantibus, præposuit Patrem; salubre ratus per omnia ad conservandam pacem, unitatem, concordiamque locorum, si unum perpetuo patrem rectoremque tenerent; commemorans sæpius Israelitici regni exemplum, quod inexterminabile semper exteris nationibus, inviolatumque perduravit, quamdiu unis iisdemque suæ gentis regebatur a ducibus; at postquam præcedentium causa peccatorum inimico ab invicem est certamine direptum, periit paulisper, et a sua concussum soliditate defecit. Sed et Evangelicam illam monebat sine intermissione recolendam esse sententiam, ‘Quia omne regnum in seipso divisum desolabitur.’

IGITUR post hæc revolutis mensibus duobus, primo venerabilis ac Deo dilectus abbas Sigfridus, pertransito igne et aqua tribulationum temporalium, inductus est in refrigerium sempiternæ quietis; introiit in domum regni cœlestis, in holocaustis perpetuæ laudationis reddens sua vota Domino, quæ sedula labiorum mundorum distinctione promiserat; ac deinde, adjunctis aliis mensibus quatuor, vitiorum victor Benedictus et virtutum patrator egregius, victus infirmitate carnis ad extrema pervenit. Nox ruit hibernis algida flatibus; diem mox sanctam nascitura æternæ felicitatis, serenitatis et lucis. Conveniunt fratres ad ecclesiam, insomnes orationibus et psalmis transigunt umbras noctis; et paternæ decessionis pondus continua divinæ laudis modulatione solantur. Alii cubiculum, in quo æger, animo robustus, egressum mortis et vitæ exspectabat ingressum, non deserunt. Evangelium tota nocte pro doloris levamine, quod et aliis noctibus fieri consueverat, a presbytero legitur; Dominici corporis et sanguinis Sacramentum, hora exitus instante, pro viatico datur; et sic anima illa sancta, longis flagellorum felicium excocta atque examinata flammis, luteam carnis fornacem deserit, et supernæ beatitudinis libera pervolat ad gloriam. Cujus egressui victoriosissimo, neque ab immundis spiritibus aliquatenus impediendo vel retardando, etiam psalmus, qui tum pro eo cantabatur, testimonium dat. Namque fratres ad ecclesiam principio noctis concurrentes, Psalterium ex ordine decantantes, ad octogesimum tunc et secundum cantando pervenerant Psalmum, qui habet in capite, ‘Deus, quis similis erit tibi?’ Cujus totus hoc resonat textus, quod inimici nominis Christi, sive carnales sive spirituales, semper ecclesiam Christi, semper animam quamque fidelem disperdere ac dissipare conentur; sed e contra ipsi confusi et conturbati sint perituri in seculum, enervante illos Domino, cui non est quisquam similis, qui est solus Altissimus super omnem terram. Unde recte dabatur intelligi cœlitus dispensatum, ut talis diceretur psalmus ea hora, qua exiret de corpore anima, cui, juvante Domino, nullus prævalere posset inimicus. Sextodecimo postquam monasterium fundavit anno, quievit in Domino confessor, secunda die iduum Januariarum, sepultus in ecclesia beati Apostoli Petri; ut quem degens in carne semper solebat amare, quo pandente januam regni cœlestis intrabat, ab hujus reliquiis et altari post mortem nec corpore longius abesset. Sedecim, ut diximus, annos monasterium rexit; primos octo per se sine alterius assumtione abbatis, reliquos totidem viris venerabilibus et sanctis Easterwino, Sigfrido, et Celfrido abbatis se nomine, auctoritate et officio juvantibus; primo quatuor annos, secundo tres, tertio unum.

Qui et ipse tertius, id est, Ceolfridus, industrius per omnia vir, acutus ingenio, actu impiger, maturus animo, religionis zelo fervens, prius, sicut et supra meminimus, jubente pariter et juvante Benedicto, monasterium beati Pauli Apostoli septem annis, fundavit, perfecit, rexit; ac deinde utrique monasterio, vel sicut rectius dicere possumus, in duobus locis posito uni monasterio beatorum Apostolorum Petri et Pauli, viginti et octo annos solerti regimine præfuit; et cuncta, quæ suus prædecessor egregia virtutum opera cœpit, ipse non segnius perficere curavit. Siquidem inter cetera monasterii necessaria, quæ longo regendi tempore disponenda comperiit, etiam plura fecit oratoria; altaris et ecclesiæ vasa, vel vestimenta omnis generis ampliavit; bibliothecam utriusque monasterii, quam Benedictus abbas magna cœpit instantia, ipse non minori geminavit industria: ita ut tres Pandectes novæ translationis ad unum vetustæ translationis, quem de Roma attulerat, ipse super adjungeret; quorum unum senex Romam rediens secum inter alia pro munere sumsit, duos utrique monasterio reliquit; dato quoque Cosmographorum codice mirandi operis, quem Romæ Benedictus emerat, terram octo familiarum juxta fluvium Fresca ab Alfrido rege in Scripturis doctissimo, in possessionem monasterii beati Pauli Apostoli comparavit; quem comparandi ordinem ipse, dum adhuc viveret, Benedictus cum eodem rege Alfrido taxaverat, sed prius quam complere potuisset, obiit. Verum pro hac terra postmodum, Osredo regnante, Ceolfridus, addito pretio digno, terram viginti familiarum in loco, qui incolarum lingua Ad Villam Sambuce vocatur, quia hæc vicinior eidem monasterio videbatur, accepit. Missis Romam monachis tempore beatæ recordationis Sergii papæ, privilegium ab eo pro tuitione sui monasterii instar illius, quod Agatho papa Benedicto dederat, accepit; quod Britannias perlatum, et coram synodo patefactum, præsentium episcoporum simul et magnifici regis Alfridi subscriptione confirmatum est, quomodo etiam prius illud sui temporis regem et episcopos in synodo publice confirmasse non latet. Temporibus illius tradens se monasterio beati Petri Apostoli, quod regebat veteranus ac religiosus, et in omni tam seculari quam Scripturarum scientia eruditus Christi famulus Witmer, terram decem familiarum, quam ab Alfrido rege in possessionem acceperat, in loco villæ, quæ Daldun nuncupatur, eidem monasterio perpetuæ possessionis jure donavit.

At ubi Ceolfridus post multam regularis observantiæ disciplinam, quam sibi ipsi pariter ac suis pater Benedictus providus ex priorum auctoritate contribuit; post incomparabilem orandi psallendique solertiam, qua ipse quotidianus exerceri non desiit; post mirabilem et coercendi improbos fervorem, et modestiam consolandi infirmos; post insolitam rectoribus et escæ potusque parcitatem, et habitus vilitatem; vidit se jam senior et plenus dierum non ultra posse subditis, ob impedimentum supremæ ætatis, debitam spiritualis exercitii, vel docendo vel vivendo, præfigere formam; multa diu secum mente versans, utilius decrevit, dato fratribus præcepto, ut juxta sui statuta privilegii, juxtaque regulam sancti abbatis Benedicti, de suis sibi ipsi patrem, qui aptior esset, eligerent; ipse beatorum Apostolorum, ubi juvenis cum Benedicto fuerat, Romæ loca sancta repeteret: quatenus et ipse ante mortem aliquamdiu seculi curis absolutus, liberius sibimet secreta quiete vacaret; et illi, sumto abbate juniore, perfectius juxta ætatem magistri, quæ vitæ regularis essent instituta, servarent.

OBNITENTIBUS licet primo omnibus, et in lacrimas singultusque genua cum obsecratione crebra flectentibus, factum est quod voluit. Tantaque erat proficiscendi cupido, ut tertia die, ex quo fratribus secretum sui propositi aperuit, iter arriperet. Timebat enim, quod evenit, ne priusquam Romam pervenire posset, obiret; simul devitans, ne ab amicis sive viris principalibus, quibus cunctis erat honorabilis, ejus cœpta retardarentur, et ne pecunia daretur illi a quibusdam, quibus retribuere pro tempore nequiret; hanc habens semper consuetudinem, ut si quis ei aliquid muneris offerret, hoc illi vel statim, vel post intervallum competens, non minore gratia rependeret. Cantata ergo primo mane missa in ecclesia beatæ Dei Genetricis semperque virginis Mariæ, et in ecclesia Apostoli Petri, pridie nonas Junias, quinta feria, et communicantibus qui aderant, continuo præparatur ad eundum. Conveniunt omnes in ecclesiam beati Petri, ipse thure incenso et dicta oratione ad altare, pacem dat omnibus, stans in gradibus, thuribulum habens in manu. Hinc, fletibus universorum inter litanias resonantibus, exeunt; beati Laurentii martyris oratorium, quod in dormitorio fratrum erat obvium, intrant; vale dicens ultimum, de conservanda invicem dilectione, et delinquentibus juxta Evangelii regulam corripiendis, admonet; omnibus, si quid forte deliquissent, gratiam suæ remissionis et placationis offert; omnes pro se orare, sibi placatos exsistere, si sint quos durius justo redarguisset, obsecrat. Veniunt ad littus; rursum osculo pacis inter lacrimas omnes dato genua flectunt; dat orationem, ascendit navem cum comitibus. Ascendunt et diacones ecclesiæ cereas ardentes et crucem ferentes auream, transit flumen, adorat crucem, ascendit equum et abiit, relictis in monasteriis suis fratribus numero ferme sexcentis.

Illo autem abeunte cum sociis, redeunt ad ecclesiam fratres, se ac sua Domino fletibus et oratione commendant: et post non grande intervallum completa horæ tertiæ psalmodia, rursum conveniunt omnes; quid agendum sit consulunt; orando, psallendo, et jejunando Patrem citius a Deo quærendum decernunt; monachis beati Pauli, fratribus videlicet suis, per eorum quosdam qui aderant, necnon et suorum aliquos, quid decreverint, pandunt. Assentiunt et illi, fit utrorumque animus unus, omnium corda sursum, omnium levantur voces ad Dominum. Tandem die tertia, veniente Dominico die Pentecostes, conveniunt omnes qui erant in monasterio beati Petri in concilium, adsunt et de monasterio beati Pauli seniorum non pauci. Fit una concordia, eadem utrorumque sententia. Eligitur itaque abbas Huetbertus, qui a primis pueritiæ temporibus eodem in monasterio non solum regularis observantia disciplinæ institutus, sed et scribendi, cantandi, legendi ac docendi fuerat non parva exercitatus industria. Romam quoque temporibus beatæ memoriæ Sergii papæ accurrens, et non parvo ibidem temporis spatio demoratus, quæcumque sibi necessaria judicabat, didicit, descripsit, retulit; insuper et duodecim ante hæc annos presbyterii est functus officio. Hic igitur electus abbas ab omnibus utriusque præfati monasterii fratribus, statim assumtis secum aliquibus fratrum, venit ad abbatem Ceolfridum, cursum navis, qua oceanum transiret, exspectantem; quem elegerant abbatem nunciant; ‘Deo gratias,’ respondit, electionem confirmat, et commendatoriam ab eo epistolam apostolico papæ Gregorio deferendam suscepit; cujus, memoriæ causa, putavimus etiam in hoc opere versus aliquot esse ponendos.

‘Domino in Domino dominorum dilectissimo, terque beatissimo papæ Gregorio, Huetbertus humilis servus vester, abbas cœnobii beatissimi Apostolorum principis Petri in Saxonia, perpetuam in Domino salutem.

‘Gratias agere non cesso dispensationi superni examinis, una cum sanctis fratribus, qui mecum in his locis ad inveniendam requiem animabus suis suavissimum Christi jugum portare desiderant, quod te nostris temporibus tam glorificum electionis vas regimini totius ecclesiæ præficere dignatus est, quatenus per hoc quo ipse impleris lumen veritatis et fidei, etiam minores quosque affatim jubare suæ pietatis aspergeret. Commendamus autem tuæ sanctæ benignitati, dilectissime in Christo pater et domine, venerabiles patris nostri dilectissimi canos, Ceolfridi videlicet abbatis, ac nutritoris tutorisque nostræ spiritualis in monastica quiete libertatis et pacis. Et primum quidem gratias agimus sanctæ et individuæ Trinitati, quod ipse, etsi non sine maximo nostro dolore, gemitu, luctu, ac prosecutione lacrimarum a nobis abiit, ad suæ tamen diu desideratæ quietis gaudia sancta pervenit; dum ea, quæ juvenem se adiisse, vidisse atque adorasse semper recordans exsultabat, etiam senio defessus beatorum Apostolorum devotus limina repetiit. Et post longos amplius quadraginta annorum labores curasque continuas, quibus monasteriis regendis abbatis jure præfuit, incomparabili virtutis amore, quasi nuper ad conversationem vitæ cœlestis accitus, ultima confectus ætate, et prope jam moriturus, rursus incipit peregrinari pro Christo, quo liberius prisca sollicitudinum secularium spineta, camino spirituali fervens compunctionis ignis absumat.

‘Deinde etiam vestræ paternitati supplicamus, ut quod nos facere non meruimus, vos erga illum ultimæ pietatis seduli munum expleatis; pro certo scientes, quia etsi vos corpus habetis ipsius, et nos tamen et vos Deo devotum ejus spiritum sive in corpore manentem, seu carneis vinculis absolutum, magnum pro nostris excessibus apud supernam pietatem intercessorem habemus et patronum.’ Et cetera, quæ epistolæ sequentia continent.

Reverso autem domum Huetberto, advocatur episcopus Acca, et solita illum in abbatis officium benedictione confirmat. Qui inter innumera monasterii jura, quæ juvenili sagax solertia recuperabat, hoc in primis omnibus delectabile et gratificum fecit; sustulit ossa Easterwini abbatis, quæ in porticu ingressus ecclesiæ beati Apostoli Petri erant posita; necnon et ossa Sigfridi abbatis ac magistri quondam sui, quæ foris Sacrarium ad meridiem fuerant condita, et utraque in una theca, sed medio pariete divisa, recludens, intus in eadem ecclesia juxta corpus beati patris Benedicti composuit. Fecit autem hæc die natalis Sigfridi, id est, undecimo kalendarum Septembrium, quo etiam die mira Dei providentia contigit, ut venerandus Christi famulus Witmer, cujus supra meminimus, excederet, et in loco ubi prædicti abbates prius sepulti fuerant, ipse, qui eorum imitator fuerat, conderetur.

Christi vero famulus Ceolfridus, ut supra dictum est, ad limina beatorum apostolorum tendens, prius quam illo pervenisset, tactus infirmitate diem clausit ultimum. Perveniens namque Lingonas circa horam diei tertiam, decima ipsius diei hora migravit ad Dominum, et crastino in ecclesia beatorum geminorum martyrum honorifice sepultus est, non solum Anglis genere, qui plus quam octoginta numero in ejus fuerant comitatu, sed et illius loci accolis, pro retardato tam reverendi senis desiderio, in lacrimas luctusque solutis. Neque enim facile quisquam lacrimas tenere potuit, videns comites ipsius partim, patre amisso, cœptum iter agere; partim, mutata intentione, qua Romam ire desiderarant, domum magis qua hunc sepultum nunciarent reverti; partim ad tumbam defuncti inter eos, quorum nec linguam noverant, pro inextinguibili patris affectu residere.

LRAT autem quando obiit annorum septuaginta quatuor, presbyterii gradu functus annis quadraginta septem, abbatis officium ministrans annis triginta quinque, vel potius annis quadraginta tribus, quia scilicet a primo tempore quo Benedictus in honore beatissimi Apostolorum principis suum cœpit condere monasterium, ipse illi comes individuus, cooperator et doctor regularis et monasticæ institutionis aderat. Cui ne prisci morem rigoris vel ætatis, vel infirmitatis, vel itineris unquam minueret occasio; ex die quo de monasterio suo profectus abiit usque ad diem quo defunctus est, id est, a pridie nonas Junias usque ad septimum kalendarum Octobrium diem, per dies centum quatuordecim, exceptis canonicis orationum horis, quotidie bis psalterium ex ordine decantare curavit; etiam cum ad hoc per infirmitatem deveniret, ut equitare non valens feretro caballario veheretur, quotidie missa cantata salutaris hostiæ Deo munus offerret, excepto uno, quo oceanum navigabat, et tribus ante exitum diebus.

OBIIT autem septimo kalendarum Octobrium die, anno ab incarnatione Domini septingentesimo sextodecimo, feria sexta, post horam nonam, in pratis memoratæ civitatis; sepultus in crastinum ad austrum ejusdem civitatis milliario primo in monasterio Geminorum, astante ac psalmos resonante exercitu non parvo tam Anglorum, qui cum eo advenerant, quam monasterii ejusdem vel civitatis incolarum. Sunt autem Gemini martyres, in quorum monasterio et ecclesia conditus est, Speusippus, Eleusippus, Meleusippus, qui uno partu matris editi, eadem ecclesiæ fide renati, simul cum avia sua Leonella, dignam loco illi sui martyrii reliquere memoriam, qui piam etiam nobis indignis et nostro parenti opem suæ intercessionis et protectionis impendant.