The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• Preface.
• De Septem Mundi Miraculis, Manu Hominum Factis & of the Seven Wonders of the World.
• De Septem Mundi Miraculis, Manu Hominum Factis.
• Of the Seven Wonders of the World.
• Martyrologium De Natalitiis Sanctorum; Cum Auctario Flori Et Aliorum.
• Beati Felicis Confessoris Vita.
• The Life of the Holy Confessor Saint Felix.
• De Vita Et Miraculis Sancti Cuthberti, Episcopi Lindisfarnensis.
• The Life and Miracles of Saint Cuthbert, Bishop of Lindisfarne.
• Vita Beatorum Abbatum Wiremuthensium Et Girvensium, Benedicti, Ceolfridi, Easterwini, Sigfridi, Atque Huetberti.
• The Lives of the Holy Abbots of Weremouth and Jarrow, Benedict, Ceolfrid, Easterwine, Sigfrid, and Huetberht.
• De Locis Sanctis Libellus, Quem De Opusculis Majorum Abbreviando Beda Composuit.
• The Book of the Holy Places, Abridged By Bede From the Works of the Ancients.
• VariÆ Lectiones Ad Opuscula Historica.

DE VITA ET MIRACULIS SANCTI CUTHBERTI, EPISCOPI LINDISFARNENSIS.

PRÆFATIO.

Quia jussistis, dilectissimi, ut in libro, quem de vita beatæ memoriæ patris nostri Cuthberti vestro rogatu composui, præfationem aliquam, juxta morem, in fronte præfigerem, per quam legentibus universis et vestræ desiderium voluntatis et obeditionis nostræ pariter assensio fraterna claresceret; placuit in capite præfationis et vobis qui nostis ad memoriam revocare, et eis qui ignorant hæc forte legentibus notum facere; quia nec sine certissima exquisitione rerum gestarum aliquid de tanto viro scribere, nec tandem ea, quæ scripseram, sine subtilissima examinatione testium indubiorum passim transcribenda quibusdam dare præsumsi. Quin potius primo diligenter exordium, progressum et terminum gloriosissimæ conversationis ac vitæ illius ab his, qui noverant, investigans, quorum etiam nomina in ipso libro, aliquoties ob indicium certum cognitæ veritatis apponenda judicavi, sic demum ad schedulas manum mittere incipio. At digesto opusculo, sed adhuc retento in schedulis, frequenter et reverendissimo fratri nostro Herefrido presbytero huc adventanti, et aliis, qui diutius cum viro Dei conversati vitam illius optime noverant, quæ scripsi legenda atque ex tempore retractanda præstiti, ac nonnulla ad arbitrium eorum, prout videbantur, sedulus emendavi; sicque omnibus scrupulorum ambagibus ad purum ablatis, certam veritatis indaginem simplicibus explicitam sermonibus commendare membranulis, atque ad vestræ quoque fraternitatis præsentiam asportare curavi, quatenus vestræ auctoritatis judicio vel emendarentur falsa, vel probarentur vera esse, quæ scripta sunt. Quod cum, Domino juvante, patrarem, et coram senioribus ac doctoribus vestræ congregationis libellus biduo legeretur, ac sollertissime per singula ad vestrum pensaretur examen; nullus omnimodis inventus est sermo, qui mutari debuisset, sed cuncta, quæ scripta erant, communi consilio decernebantur absque ulla dubietate legenda, et his, qui religionis studio vellent, ad transcribendum esse tradenda. Sed et alia multa nec minora his, quæ scripsimus, præsentibus nobis, adinvicem conferentes, de vita et virtutibus beati viri superintulistis, quæ prorsus memoriæ digna videbantur, si non deliberato ac perfecto operi nova interserere vel superadjicere, minus congruum atque indecorum esse constaret.

Dehinc admonendam vestræ almitatis coronam ratus sum, ut sicut ipse munus obedientiæ meæ, quod jubere estis dignati, promtus solvere non distuli, ita vos quoque ad reddendum mihi vestræ intercessionis præmium pigri non sitis; sed cum eundem libellum relegentes pia sanctissimi patris memoria vestros animos ad desideria regni cœlestis ardentius attollitis, pro mea quoque parvitate memineritis Divinam exorare clementiam, quatenus et nunc pura mente desiderare et in futuro perfecta beatitudine merear videre bona Domini in terra viventium: sed, et me defuncto, pro redemptione animæ meæ, quasi familiaris et vernaculi vestri, orare, et missas facere, et nomen meum inter vestra scribere dignemini. Nam et tu, sanctissime antistes, hoc te mihi promisisse jam retines, in cujus etiam testimonium futuræ conscriptionis religioso fratri vestro Guthfrido mansionario præcepisti, ut in albo vestræ sanctæ congregationis meum nunc quoque nomen apponeret. Sciat autem sanctitas vestra, quia vitam ejusdem Deo dilecti patris nostri, quam vobis prosa editam dedi, aliquanto quidem brevius, sed eodem tamen ordine, rogantibus quibusdam e nostris fratribus, heroicis dudum versibus edidi; quos si vos habere delectat, a nobis exemplar accipere potestis; in cujus operis præfatione promisi me alias de vita et miraculis ejus latius esse scripturum, quam videlicet promissionem in præsenti opusculo, prout Dominus dederit, adimplere satago. Orantem ergo pro nobis, beatitudinem vestram Dominus omnipotens custodire dignetur incolumem, dilectissimi fratres et domini mei. Amen.

CAP. I. —

QUOMODO PUER DEI CUTHBERTUS PER INFANTEM SIT PRÆDICTO EPISCOPATUI ADMONITUS.

Principium nobis scribendi de vita beati Cuthberti Hieremias propheta consecrat, qui anachoreticæ perfectionis statum glorificans ait, [Thren. iii. 27.] Bonum est viro cum portaverit jugum ab adolescentia sua; sedebitsolitarius et tacebit, quia levabit se super se. Hujus namque boni dulcedine accensus, vir Domini Cuthbertus ab ineunte adolescentia jugo monachicæ institutionis collum subdidit; et ubi opportunitas juvit, arrepta etiam conversatione anachoretica, non pauco tempore solitarius sedere atque ob suavitatem Divinæ contemplationis ab humanis tacere delectabatur alloquiis. Sed ut hæc in majore ætate posset, superna illum gratia ad viam veritatis paullatim a primis jam pueritiæ incitaverat annis; siquidem usque ad octavum ætatis annum, qui post infantiam pueritiæ primus est, solis parvulorum ludis et lasciviæ mentem dare noverat, ita ut illud beati Samuelis tunc de ipso posset testimonium dici, [1 Reg. iii. 7.] Porro Cuthbertus necdum sciebat Dominum, neque revelatus fuerat ei sermo Domini. Quod in præconium laudis dictum est pueritiæ illius, qui ætate major perfecte jam cogniturus erat Dominum, ac sermonem Domini revelata cordis aure percepturus. Oblectabatur ergo, ut diximus, jocis et vagitibus, juxta quod ætatis ordo poscebat. Parvulorum conventiculis interesse cupiebat, ludentibus colludere desiderabat; et quia agilis natura atque acutus erat ingenio, contendentibus ludo sæpius prævalere consueverat, adeo ut, fessis nonnunquam ceteris, ille indefessus adhuc, si qui ultra secum vellent certare, quasi victor lætabundus inquireret. Sive enim saltu, sive cursu, sive luctatu, seu quolibet alio membrorum sinuamine, se exercerent, ille omnes æquævos, et nonnullos etiam majores, a se gloriabatur esse superatos. Cum enim esset parvulus, ut parvulus sapiebat, ut parvulus cogitabat; qui postmodum factus vir, plenissime ea, quæ parvuli erant, deposuit.

Et quidem Divina dispensatio primitus elationem animi puerilis digno pædagogo compescere dignata est. Nam, sicut beatæ memoriæ Trumwine episcopus ab ipso Cuthberto sibi dictum perhibebat, dum quadam die solito luctamini in campo quodam non modica puerorum turba insisteret, interesset et ipse, et sicut ludentium levitas solet, contra congruum naturæ statum variis flexibus membra plerique sinuarent, repente unus de parvulis, triennis ferme, ut videbatur, accurrit ad eum, et quasi senili constantia cœpit hortari, ne jocis et otio indulgeret, sed stabilitati potius mentem simul et membra subjugaret. Quo monita spernente, luget ille corruens in terram et faciem lacrimis rigans. Accurrunt consolaturi ceteri, sed ille perstat in fletu. Interrogant quid haberet repentinum, unde tantis afficeretur lamentis. At ille tandem exclamans, consolanti se Cuthberto, ‘Quid,’ inquit, ‘hæc, sanctissime antistes et presbyter Cuthberte, et naturæ et gradui tuo contraria geris? Ludere te inter parvulos non decet, quem Dominus etiam majoribus natu magistrum virtutis consecravit.’ Audiens hæc bonæ indolis puer, fixa intentione suscepit, mœstumque infantem piis demulcens blanditiis, relicta continuo ludendi vanitate, domum rediit, ac stabilior jam ex illo tempore animoque adolescentior exsistere cœpit; illo nimirum Spiritu interius ejus præcordia docente, qui per os infantis extrinsecus ejus auribus insonuit. Nec mirandum cuiquam, parvuli lasciviam per parvulum potuisse, Domino agente, cohiberi, qui ad prohibendam prophetæ insipientiam in ore subjugalis muti rationabilia verba, cum voluit, edidit, in cujus laude veraciter dictum est, [Ps. viii. 2.] Quia ex ore infantium et lactantium perfecisti laudem.

CAP. II.—

QUOMODO GENU DOLENTE CLAUDUS EFFECTUS SIT, ET ANGELO MEDICANTE SANATUS.

Verum quia omni habenti dabitur et abundabit, id est, habenti propositum amoremque virtutum, harum copia superno munere donabitur; quoniam puer Domini Cuthbertus, quæ per hominum accepit hortamenta, sedulo corde retinebat, etiam angelico visu et affatu confortari promeruit. Nam subito dolore genu correptum illius, acri cœpit tumore grossescere, ita ut nervis in poplite contractis, pedem primo a terra suspensum claudicans portaret, dehinc ingravescente molestia, omni privaretur incessu. Qui die quadam deportatus foras a ministris atque sub divo recumbens, vidit repente venientem de longe equitem albis indutum vestimentis et honorabilem vultu, sed et equum, cui sedebat, incomparandi decoris. Qui cum adveniens mansueto illum salutaret alloquio, addit quasi per jocum inquirere, si aliquod tali hospiti præbere vellet obsequium. At ille, ‘Jam,’ inquit, ‘promtissime cuperem tuis astare devotus obsequiis, si non, exigentibus culpis, hujus languoris compede retinerer. Diu namque est quod molestia genu tumentis oppressus, nulla cujuslibet medicorum industria possum sanari.’ Qui desiliens equo ac genu languidum diligentius considerans, ‘Coque,’ inquit, ‘triticeam in lacte farinam, et hac confectione calida tumorem superungue, et sanaberis.’ Et his dictis, ascendens equum abiit. Ille jussis obtemperans post dies paucos sanatus est, agnovitque angelum fuisse, qui hæc sibi monita dedisset, mittente illo, qui quondam Raphaelem archangelum ad sanandos Tobiæ visus destinare dignatus est. Quod si cui videtur incredibile angelum in equo apparuisse, legat historiam Machabæorum, in qua angeli in equis, et ad Judæ Maccabæi et ad ipsius templi defensionem advenisse memorantur.

CAP. III.—

QUOMODO VENTIS ORATIONE MUTATIS, RATES OCEANO DELAPSAS REVOCAVIT AD LITTUS.

AB hoc autem tempore devotus Domino puer, sicut ipse postea familiaribus suis attestari solebat, sæpe in angustiis se vallantibus orans ad Dominum, angelica meruit opitulatione defendi, necnon etiam pro aliis in periculo constitutis, quia benigna pietate supplicabat, exaudiebatur ab illo, qui clamantem pauperem exaudire, et ex omnibus tribulationibus ejus consuevit eripere. Est denique monasterium non longe ab ostio Tini fluminis ad meridiem situm, tunc quidem virorum, nunc autem, mutato, ut solet per tempora rerum, statu, virginum Christo servientium, nobili examine pollens. Qui videlicet famuli Christi, dum ligna monasterii usibus apta per memorati alveum fluminis de longe ratibus veherent, jamque e regione ejusdem monasterii vehendo devenirent, ac rates ad terram educere conarentur, ecce, subito ventus ab occasu tempestivus assurgens abripuit rates, atque ab ostio fluminis trahere cœpit. Quod videntes e monasterio fratres, emissis in fluvium naviculis, eos, qui in ratibus laborabant, adjuvare nitebantur, sed vi fluminis ac ventorum violentia superati, nequaquam valebant. Unde facta desperatione humani adjutorii, fugerunt ad Divinum. Egressi namque de monasterio, et labentibus in oceanum ratibus, collecti in proxima obice flectebant genua, supplicantes Domino pro his, quos in tantum mortis discrimen jam jamque irruere cernebant. Sed provisione Divina, quamvis diu precantium vota sunt dilata, ut videlicet quanta esset in Cuthberto virtus precandi patesceret. Stabat enim in altera amnis ripa vulgaris turba non modica, in qua stabat et ipse. Quæ cum, aspectantibus cum tristitia monachis, raptas porro per mare cerneret rates, adeo ut quasi quinque aves parvulæ, quinque rates undis insidentes apparerent, cœpit irridere vitam conversationis eorum, quasi merito talia paterentur, qui communia mortalium jura spernentes, nova et ignota darent statuta vivendi. Prohibuit Cuthbertus probra deridentium, ‘Quid agitis,’ inquiens, ‘fratres, maledicentes his quos in letum jam trahi videtis? nonne melius esset et humanius Dominum pro eorum salute precari, quam de illorum gaudere periculis?’ At illi, rustico et animo et ore stomachantes adversus eum, ‘Nullus,’ inquiunt, ‘hominum pro eis roget, nullius eorum misereatur Deus, et qui veteres culturas hominibus tulere, et novæ qualiter observari debeant nemo novit.’ Quo accepto responso, ipse oraturus Dominum genua flexit, caput in terram declinavit, statimque retorta vis ventorum, rates cum his, qui ducebant, gaudentibus, integras ad terram ejecit, et juxta ipsum monasterium in loco opportuno deposuit. Videntes autem rustici erubuerunt de sua infidelitate, fidem vero venerabilis Cuthberti et tunc laude digna prædicabant, et deinceps prædicare nullatenus cessabant; adeo ut frater quidam nostri monasterii probatissimus, cujus ipse hæc relatione didici, sese hæc ab uno ipsorum rusticæ simplicitatis viro, et simulandi prorsus ignaro, coram multis sæpe assistentibus audisse narraverit.

CAP. IV.—

quomodo cum pastoribus positus animam sancti aidani episcopi ad cœlum ferri ab Angelis aspexerit.

AT ubi gubernatrix vitæ fidelium gratia Christi voluit famulum suum arctioris propositi subire virtutem, altioris præmii gloriam promereri, contigit eum remotis in montibus commissorum sibi pecorum agere custodiam. Qui dum nocte quadam, dormientibus sociis, ipse juxta morem pervigil in oratione duraret, vidit subito fusum de cœlo lumen medias longæ noctis interrupisse tenebras. In quo cœlestium choros agminum terram petisse, nec mora, sumta secum anima claritatis eximiæ cœlestem rediisse ad patriam. Compunctus est multum hoc visu Deo dilectus adolescens, ad subeundam gratiam exercitii spiritualis, ac promerendæ inter magnificos viros vitæ felicitatisque perennis, confestimque Deo laudes, gratiarumque referens actiones, sed et socios ad laudandum Dominum fraterna exhortatione provocans. ‘Heu miseri,’ inquit, ‘qui somno et inertiæ dediti, non meremur semper vigilantium ministrorum Christi cernere lucem. En, ipse cum modico noctis tempore pervigil orarem, tanta Dei magnalia conspexi. Aperta est janua cœli, et inductus illuc angelico comitatu spiritus cujusdam sancti, qui nunc nobis in infirma caligine versantibus, supernæ mansionis gloriam ac Regem illius Christum perpetuo beatus intuetur. Et quidem hunc vel episcopum quemlibet sanctum, vel eximium de fidelium numero virum fuisse existimo, quem tantæ splendore lucis, tot ducentium choris angelorum, cœlis allatum vidi.’ Hæc dicens vir Domini Cuthbertus non parum corda pastorum ad reverentiam Divinæ laudationis accendit. Agnovitque, mane facto, antistitem Lindisfarnensis ecclesiæ Aidanum, magnæ utique virtutis virum, per id temporis, quo viderat raptum de corpore, cœlestia regna petiisse, ac statim commendans suis pecora, quæ pascebat, dominis, monasterium petere decrevit.

CAP. V.—

QUOMODO ITER FACIENS CIBOS, DOMINO PROCURANTE, PERCEPIT.

CUMQUE novum vitæ continentioris ingressum sedulo jam corde meditaretur, affuit gratia superna, quæ animum ejus arctius suo in proposito firmaret ac manifestis edoceret indiciis, quia quærentibus regnum Dei et justitiam ejus, et ea quæ ad victum corporis pertinent beneficio Divinæ promissionis adjiciuntur. Quadam namque die dum iter solus ageret, divertit hora tertia in villam, quam eminus positam forte reperit. Intravitque domum cujusdam religiosæ matrisfamilias paululum ibidem quiescere desiderans, et jumento potius, cui sedebat, quam sibi alimentum poscere curans; erat enim tempus incipientis brumæ. Suscepit ergo eum mulier benigne, rogavitque sollicite ut prandium parare atque illum reficere liceret. Negavit vir Domini, ‘Non possum,’ inquiens, ‘adhuc manducare, quia dies jejunii est;’ erat namque sexta Sabbati, qua plerique fidelium ob reverentiam Dominicæ passionis usque ad nonam horam solent protelare jejunium. Perstitit in rogando mulier, hospitalitatis studio devota. ‘Ecce,’ inquit, ‘in itinere, quo vadis, nullum viculum, nulla hominum habitacula reperies; et quidem longum restát iter, neque ante solis occubitum valet consummari. Unde precor antequam egrediaris accipias cibos, ne tota die jejunium sustinere, vel etiam procrastinare cogaris.’ At ille, quamvis multum rogante femina, rogantis instantiam religionis amore devincens, jejunus diem duxit ad vesperam.

Cumque, instante jam vespera, cerneret se iter, quod proposuerat, eodem die non posse finire, neque ulla in proximo hominum hospitia, ubi manere posset, adesse, ecce, subito iter faciens vidit juxta pastorum tuguria, quæ æstate infirmiter posita, tunc jam deserta patebant. Huc propter manendum ingrediens, equum in quo venerat alligavit ad parietem, collectumque fœni fasciculum, quem tecto ventus abstulerat, edendum illi apposuit. Ipse orando horam ducere cœpit, at subito inter psalmodiam vidit equum elato sursum capite tecta casæ carpentem ore, jusumque trahentem, atque inter cadentia fœna tecti involutum pariter decidere linteum; volensque dignoscere certius quid esset, finita oratione, accessit et invenit involutum linteo dimidium panis calidi et carnem, quæ ad unam sibi refectionem sufficere possent. Laudemque decantans beneficiis cœlestibus, ‘Deo,’ inquit, ‘gratias ago, qui et mihi pro amore ejus jejunanti, et meo comiti cœnam prævidere dignatus est.’ Divisit ergo fragmen panis, quod invenit, partemque ejus dimidiam equo dedit, reliquam suo esui reservavit, atque ex illo jam die promptior factus est ad jejunandum, quia nimirum intellexit ejus dono sibi refectionem procuratam in solitudine, qui quondam Heliam solitarium, quia nullus hominum aderat qui ministraret, ejusdemmodi cibo per volucres non pauco tempore pavit; cujus oculi super timentes eum, sperantes autem in misericordia ejus, ut eripiat a morte animas eorum, et alat eos in fame. Hæc mihi religiosus nostri monasterii, quod est ad ostium Wiri fluminis, presbyter nomine Ingwaldus, qui nunc longæ gratia senectutis, magis corde mundo cœlestia quam terrena carnalibus contemplatur aspectibus, ab ipso Cuthberto jam tunc episcopo se audiisse perhibuit.

CAP. VI.—

QUOD EI TESTIMONIUM VENIENTI AD MONASTERIUM BOISILUS VIR SANCTUS IN SPIRITU PROPHETAVERIT.

INTEREA venerabilis Domini servus, relictis seculi rebus, monasterialem properat subire disciplinam, utpote cœlesti visione ad appetenda perpetuæ gaudia beatitudinis incitatus, ad tolerandam pro Domino esuriem sitimque temporalem epulis invitatus cœlestibus. Et quidem Lindisfarnensem ecclesiam multos habere sanctos viros, quorum doctrina et exemplis instrui posset, noverat, sed fama præventus Boisili sublimium virtutum monachi et sacerdotis, Mailros petere maluit. Casuque contigit, ut cum illo proveniens equo desiluisset, ingressurusque ad adorandum ecclesiam, ipsum pariter equum et hastam, quam tenuerat manu, ministro dedisset, necdum enim habitum deposuerat secularem, Boisilus ipse præ foribus monasterii consistens, prior illum videret. Prævidens in spiritu quantus conversatione esset futurus, quem cernebat, hoc unum dixit astantibus, ‘Ecce servus Dei!’ imitatus illum, qui venientem ad se Nathanael intuitus, ‘Ecce,’ inquit, ‘vir Israelita, in quo dolus non est!’ Sicut religiosus ac veteranus Dei famulus et presbyter Sigfridus solet attestari, qui eidem Boisilo hæc dicenti inter alios adstabat, tunc in ipso monasterio adolescens primis adhuc monachicæ vitæ rudimentis institutus, nunc in nostro, id est Girvensi, monasterio perfectum in Christo agens virum, et inter ægra spiritus extremi suspiria lætum vitæ alterius sitiens introitum. Nec plura loquens Boisilus pervenientem mox ad se Cuthbertum benigne suscepit, causamque sui itineris exponentem, quia, videlicet, monasterium seculo prætulerit, benignus secum retinuit. Erat enim præpositus ejusdem monasterii.

Et post dies paucos, adveniente viro beatæ recordationis Eata, tunc presbytero et abbate monasterii ipsius, postea Lindisfarnensis ecclesiæ, simul et ejusdem loci antistite, indicavit ei de Cuthberto, et quia boni propositi animum gereret exposuit, obtinuitque apud eum ut, accepta tonsura, fratrum consortio jungeretur. Qui ingressus monasterium confestim æqualem ceteris fratribus vitæ regularis observantiam tenere, vel etiam arctioris disciplinæ studiis supergredi curabat, legendi videlicet, operandi, vigilandi, atque operandi solertior. Sed et juxta exemplum Samsonis fortissimi quondam Nazarei, ab omni quod inebriare potest sedulus abstinebat; non autem tantam escarum valebat subire continentiam, ne necessariis minus idoneus efficeretur operibus. Erat enim robustus corpore et integer viribus, et ad quæcunque volebat aptus exercitia laboris.

CAP. VII.—

QUOMODO ANGELUM HOSPITIO SUSCIPIENS, DUM PANEM QUÆRIT MINISTRARE TERRENUM, CŒLESTI AB EODEM REMUNERARI MERUERIT.

Cumque post aliquot annos regi Alfrido placeret pro redemptione animæ suæ locum quendam regni sui, qui vocatur Inrhipum, ad construendum ibidem monasterium, Eatæ abbati donare, tollens idem abbas quosdam e fratribus secum, in quibus et Cuthbertum, condidit ibi quod petebatur monasterium, atque eisdem quibus antea Mailros institutis disciplinæ regularis imbuit. Ubi famulus Domini Cuthbertus suscipiendorum officio præpositus hospitum, probandæ suæ gratia devotionis angelum Domini suo suscepisse fertur hospitio. Exiens etenim primo mane de interioribus monasterii ædibus ad hospitum cellulam, invenit inibi quendam sedentem juvenem, quem hominem æstimans solito mox humanitatis more suscepit. Nam lavandis manibus aquam dedit, pedes ipse abluit, linteo extersit, fovendos humiliter manibus suo in sinu composuit, atque ut horam diei tertiam etiam cibo reficiendus exspectaret, rogavit, ne, si jejunus iret, fame pariter et frigore lassaretur hiberno. Putabat namque hominem nocturno itinere simul et flatibus defessum niveis, illo requiescendi gratia diluculo divertisse. Negavit ille, et se cito iturum, quia longius esset mansio ad quam properaret, respondit. At Cuthbertus diu multum rogans, tandem adjuratione addita Divini nominis, ad manendum coegit; statimque ut, expletis horæ tertiæ precibus, vescendi tempus aderat, apposuit mensam, sumendas obtulit escas, et ‘Obsecro te,’ inquit, ‘frater, reficias, dum rediens panem calidum adfero, spero enim quia jam cocti sunt modo.’ At ubi rediit, non invenit hospitem, quem edentem reliquerat, explorat vestigia quo iret, sed nulla uspiam cernit, recens autem nix terram texerat, quæ facillime viantis iter proderet, et quo declinaret, monstraret. Stupefactus ergo vir Domini, et secum quærens de facto reposuit mensam in conclavi. Quod ingressus continuo obviam habuit miri odoris fragrantiam. Circumspiciens autem unde esset orta tanta odoris suavitas, vidit juxta positos tres panes calidos, insoliti candoris et gratiæ. Pavensque talia secum loquitur, ‘Cerno quod angelus Dei erat quem suscepi, pascere, non pasci veniens. En, panes attulit quales terra gignere nequit; nam et lilia candore, et rosas odore, et mella præcellunt sapore. Unde constat quia non de nostra tellure orti, sed de paradiso voluptatis allati sunt. Nec mirum quod epulas in terris sumere respuerit humanas, qui æterno vitæ pane fruitur in cœlis.’ Itaque vir Domini de ostensa miraculi virtute compunctus, majorem ex eo virtutum operibus curam impendebat; crescentibus autem virtutibus crevit et gratia cœlestis. Denique sæpius ex eo tempore angelos videre et alloqui, sed et esuriens cibis specialibus sibi a Domino præparatis meruit refici. Nam quia affabilis et jocundus moribus erat, plerumque dum ad exemplum vivendi præsentibus patrum præcedentium gesta referret, etiam quid sibi doni spiritualis superna pietas contulerit humiliter interserere solebat; et aliquando quidem palam, aliquando autem velate, quasi sub persona alterius, id facere curabat. Quod tamen qui audiere, quia de seipso dixerit intelligebant, juxta exemplum magistri gentium, qui modo aperte suas virtutes replicat, modo sub prætextu alterius personæ loquitur, [2 Cor. xii. 2,] Scio hominem in Christo, ante annos quatuordecim, raptum usque ad tertium cœlum.

CAP. VIII.—

QUOD SALVATO A LANGUORE CUTHBERTO BOISILUS MORITURUS QUÆ ESSENT VENTURA PRÆDIXERIT.

Interea, quia fragilis est et more freti volubilis omnis seculi status, instante subito turbine, præfatus abbas Eata cum Cuthberto et ceteris, quos secum adduxerat, fratribus domum repulsus est, et locus monasterii, quod condiderat, aliis ad incolendum monachis datur. Nec memoratus athleta Christi mutatione locorum mutavit mentem ab arrepto semel proposito militiæ cœlestis; verum diligentissime, juxta quod et ante facere consueverat, beati Boisili dictis pariter auscultabat et actis. Quo tempore, sicut Herefridus familiaris ejus presbyter, et abbas quondam monasterii Lindisfarnensis ipsum referre solitum testatur, morbo pestilentiæ, quo tunc plurimi per Britanniam longe lateque deficiebant, correptus est. At fratres monasterii illius totam pro ejus vita et salute orantes noctem duxere pervigilem; omnes enim quasi hominis sancti necessariam sibi ejus adhuc in carne præsentiam rebantur. Quod dum ipsi mane quidam de illis indicaret, nam nesciente eo fecerant, respondens statim, ‘Et quid jaceo?’ inquit, ‘neque enim putandum est, quia tot taliumque virorum preces Deus despexerit. Date baculum et caligas;’—confestimque exsurgens cœpit tentare incessum, baculo nitens, et crescente per dies virtute, sanitatem quidem recepit: sed quia tumor, qui in femore ejus parebat, paullatim a superficie detumescens corporis ad viscerum interiora prolapsus est, toto pæne vitæ suæ tempore aliquantulum interaneorum non cessabat sentire dolorem, videlicet ut juxta Apostolorum, [2 Cor. xii. 9.] ‘Virtus in infirmitate perficeretur.’

Quem cum famulus Domini Boisilus a valetudine sanatum cerneret, ait, ‘Vides, frater, quia liberatus es a molestia, qua laborabas, et dico tibi quod ea jam ultra tangendus non es, neque hoc moriturus in tempore; simulque moneo, ut quia me mors vicina præstolatur, discere a me aliquid quamdiu docere valeam non omittas. Non enim plusquam septem dies sunt, quibus mihi ad docendum sanitas corporis, et linguæ suppetat virtus.’ Respondit Cuthbertus, nihil hæsitans de veritate dictorum ejus, ‘Et quid, rogo, optimum mihi est legere, quod tamen una valeam consummare septimana?’ At ille, ‘Joannem,’ inquit, ‘Evangelistam. Est autem mihi codex habens quaterniones septem, quas singulis diebus singulas possumus, Domino adjuvante, legendo, et quantum opus est inter nos, conferendo percurrere.’ Factum est ut dixerat. Quam ideo lectionem tam citissime complere valebant, quia solam in ea fidei, quæ per dilectionem operatur, simplicitatem, non autem quæstionum profunda tractabant. Completa ergo post septem dies lectione, memorato arreptus morbo vir Domini Boisilus diem pervenit ad ultimum, et hoc magna exsultatione transcenso, gaudia perpetuæ lucis intravit. Ferunt illum his septem diebus omnia Cuthberto, quæ ei futura restabant, exposuisse; propheticus namque, ut dixi, et miræ sanctitatis erat homo. Denique præfatæ acerbitatem pestilentiæ triennio priusquam veniret Eatæ abbati suo prædixit fuisse futuram, nec se illa tollendum celavit; ipsum vero abbatem suum non ea moriturum, sed illo potius morbo, quem dysenteriam medici appellant, veridico, ut rerum exitus docuit, sermone præmonuit. Sed et Cuthberto, inter alia, quia episcopus esset ordinandus insinuavit. Unde idem Cuthbertus postmodum in secessu anachoreseos positus, dicere quidem nulli volebat, quia episcopum eum prædixerit futurum; sed tamen visitantibus se aliquoties fratribus, solebat multo cum dolore protestari, ‘Quia etiam si fieri possit, ut in caute permodicam domunculam habens deliteam, ubi circumferentes me undique fluctus oceani tumescentis a cunctorum mortalium visu pariter et cognitione recludant; nec sic quidem liberum me ab insidiis mundi fallentis æstimo, sed ibi quoque, quia qualibet ex causa philargyria me tentans abripere possit, vereor.’

CAP. IX.—

QUAM SEDULUS ERGA MINISTERIUM VERBI CUTHBERTUS EXSTITERIT.

Post obitum ergo dilecti Deo sacerdotis Boisili memoratum præpositi officium Cuthbertus suscepit, et per aliquot annos spirituali, ut sanctum decebat, exercens industria, non solum ipsi monasterio regularis vitæ monita, simul et exempla præferebat, sed et vulgus circumpositum longe lateque a vita stultæ consuetudinis ad cœlestium gaudiorum convertere curabat amorem. Nam et multi fidem, quam habebant, iniquis profanabant operibus; et aliqui etiam tempore mortalitatis, neglecto fidei, quo imbuti erant, sacramento, ad erratica idololatriæ medicamina concurrebant, quasi missam a Deo conditore plagam per incantationes vel alligaturas, vel alia quælibet dæmoniacæ artis arcana, cohibere valerent. Ad utrorumque ergo corrigendum errorem crebro ipse de monasterio egressus, aliquoties equo sedens, sed sæpius pedibus incedens, circumpositas veniebat ad villas, et viam veritatis prædicabat errantibus, quod ipsum etiam Boisilus suo tempore facere consueverat. Erat quippe moris eo tempore populis Anglorum, ut, veniente in villam clerico vel presbytero, cuncti ad ejus imperium verbum audituri confluerent, libenter ea, quæ dicerentur, audirent, libentiusque, quæ audire et intelligere poterant, operando sequerentur. Porro Cuthberto tanta erat docendi peritia, tantus amor persuadendi quæ cœperat, tale vultus angelici lumen, ut nullus præsentium latebras ei sui cordis celare præsumeret, omnes palam, quæ gesserant, confitendo proferrent, quia nimirum hæc eadem illum latere nullo modo putabant, et confessa dignis, ut imperabat, pœnitentiæ fructibus abstergerent. Solebat autem ea maxime loca peragrare, illis prædicare in viculis, qui in arduis asperisque montibus procul positi, aliis horrori erant ad visendum, et paupertate pariter ac rusticitate sua doctorum prohibebant accessum. Quos tamen ille pio libenter mancipatus labori tanta doctrinæ excolebat industria, ut de monasterio egrediens, sæpe hebdomada integra, aliquando duabus vel tribus, nonnunquam etiam mense pleno, domum non rediret, sed demoratus in montanis plebem rusticam verbo prædicationis simul et exemplo virtutis ad cœlestia vocaret.

CAP. X.—

QUOMODO ANIMALIA MARIS, IN QUO PERNOX ORAVERAT, ILLI REGRESSO PRÆBUERINT OBSEQUIUM, ET FRATER, QUI HÆC VIDEBAT, PRÆ TIMORE LANGUESCENS, EJUS SIT ORATIONE RECREATUS.

Cum vero sanctus vir in eodem monasterio virtutibus signisque succresceret, famaque operum ejus circumquaque crebresceret, erat sanctimonialis femina et mater ancillarum Christi, nomine Ebbe, regens monasterium, quod situm est in loco, quem Coludi urbem nuncupant, religione pariter et nobilitate cunctis honorabilis, namque erat soror uterina regis Oswii. Hæc ad virum Dei mittens, rogavit, ut se suumque monasterium gratia exhortationis invisere dignaretur. Nec negare potuit quod ab eo caritas ex ancillæ Dei corde poposcit. Venit igitur ad locum, diesque aliquot ibi permanens viam justitiæ, quam prædicabat, omnibus actu pariter et sermone pandebat.

Qui cum more sibi solito, quiescentibus noctu ceteris, ad orationem solus exiret, et post longas intempestæ noctis vigilias tandem, instante hora communis synaxeos, domum rediret; quadam nocte unus e fratribus ejusdem monasterii, cum egredientem illum silentio cerneret, clanculo secutus ejus vestigia, quo ire, quidve agere vellet, dignoscere quærebat. At ille egressus monasterio, sequente exploratore, descendit ad mare, cujus ripæ monasterium idem superpositum erat; ingrediensque altitudinem maris, donec ad collum usque ac brachia unda tumens adsurgeret, pervigiles undisonis in laudibus tenebras noctis exegit. Appropinquante autem diluculo, ascendens in terram, denuo cœpit in littore flexis genibus orare. Quod dum ageret, venere continuo duo de profundo maris quadrupedia, quæ vulgo lutræ vocantur. Hæc ante illum strata in arena, anhelitu suo pedes ejus fovere cœperunt, ac villo satagebant extergere; completoque ministerio, percepta ab eo benedictione, patrias sunt relapsa sub undas. Ipse domum reversus, canonicos cum fratribus hymnos hora competente complevit. At frater, qui eum de speculis præstolabatur, perculsus pavore ingenti, vix præ angustia premente domum nutante gressu pervenit; primoque mane accedens ad eum sese in terram stravit, veniam de reatu stulti ausus cum lacrimis flagitavit, nil dubitans illum nosse quid ipse noctu egerit, quidve pateretur. Cui ille, ‘Quid,’ inquit, ‘habes, frater? Quid fecisti? Num nostrum iter nocturnum lustrando explorare tentasti? Sed ea solum conditione tibi hoc indulgeo commissum, si promiseris te, quæ vidisti, nulli ante meum obitum esse dicturum.’ In quo nimirum præcepto ejus secutus est exemplum, qui discipulis in monte suæ gloriam majestatis ostendens, ait, [Matt. xvii. 9.] ‘Nemini dixeritis visionem, donec Filius hominis a mortuis resurgat.’ Promittentem ergo quæ jusserat fratrem benedixit, pariterque culpam et molestiam, quam temerarius incurrebat, abstersit; qui virtutem, quam viderat, ipso vivente, silentio tegens, post obitum ejus plurimis indicare curavit.

CAP. XI.—

QUOMODO NAUTIS TEMPESTATE PRÆCLUSIS SERENUM MARE AD CERTUM DIEM PRÆDIXERIT, ET ORANDO CIBOS IMPETRAVERIT.

CŒPIT inter ista vir Dei etiam prophetiæ spiritu pollere, ventura prædicere, præsentibus absentia nunciare. Quodam etenim tempore pergens de suo monasterio pro necessitatis causa accidentis, ad terram Pictorum, quæ Niduari vocatur, navigando pervenit, comitantibus eum duobus e fratribus, quorum unus postea presbyterii functus officio virtutem miraculi, quam ibidem vir Domini monstravit, multorum notitiæ patefecit. Venerunt autem illo post natalis Dominici diem, sperantes se, quia undarum simul et aurarum arridebat temperies, citius esse redituros; ideoque nec cibaria secum tulere, tanquam ocius reversuri. Sed longe aliter, quam putabant, evenit. Nam mox ut terram tetigere, tempestas fera suborta est, quæ iter eis omne remeandi præcluderet. Cumque per dies aliquot ibidem inter famis et frigoris pericula taberent, quo tamen tempore vir Dei non marcida luxu otia gerere, nec somnis vacare volebat inertibus, sed pernox in oratione perstare satagebat; aderat sacratissima Dominicæ Apparitionis dies. Tum ille socios blando, ut jocundus atque affabilis erat, sermone alloquitur. ‘Quid, rogo, tanta ignavia torpemus, et non quacunque parte iter salutis inquirimus? En tellus nivibus, nebulis cœlum horrescit, aer flatibus adversis furit, fluctibus æquor: ipsi inopia deficimus, nec adest homo qui reficiat. Pulsemus ergo Dominum precibus, qui suo quondam populo Maris Rubri viam aperuit, eumque in deserto mirabiliter pavit, orantes ut nostri quoque misereatur in periculis. Credo, si non nostra fides titubat, non vult nos hodierna die jejunos permanere, quam ipse per tot ac tanta suæ miracula majestatis illustrare curavit; precorque eamus alicubi quærentes quid nobis epularum in gaudium suæ festivitatis præstare dignetur.’ Hæc dicens, eduxit eos sub ripam, quo ipse noctu pervigil orare consueverat, ubi advenientes invenerunt tria frusta delphininæ carnis, quasi humano ministerio secta et præparata ad cocturam; flexisque genibus gratias egerunt Deo. Dixit autem Cuthbertus, ‘Videtis, dilectissimi, quæ sit gratia Dei confidenti et speranti in Domino. Ecce et cibaria famulis suis præparavit, et ternario quoque numero quot diebus hic residendum sit nobis ostendit. Sumite ergo munera, quæ misit nobis Christus, et abeuntes reficiamus nos, maneamusque intrepidi; certissima enim nobis post triduum serenitas cœli et maris adveniet.’ Factum est, ut dixerat; manente triduo tempestate pervalida, quarto demum die tranquillitas promissa secuta est, quæ illos secundis flatibus in patriam referret.

CAP. XII.—

QUOMODO ITER FACIENS AB AQUILA MINISTRA ET VIATICUM PERCEPTURUM SE ESSE PRÆDIXERIT, ET PERCEPERIT.

Quadam quoque die cum prædicaturus, juxta consuetudinem suam, populis, de monasterio exiret, uno comite puero, jamque diu gradiendo fatigatis non parum adhuc restaret itineris, quousque ad vicum, quo tendebant, pervenirent, ait ad puerum, tentans eum, ‘Dic age, sodalis, ubi hodie refici disponas, an habeas aliquem in via ad quem divertere valeas hospitem?’ At ille respondens, ‘Et hæc ipse,’ inquit, ‘mecum tacito in corde tractavi; quia nec viaticum ituri tulimus nobiscum, neque aliquem in itinere notum habemus, qui nos suo recipere velit hospitio, et non parum adhuc itineris superest, quod jejuni sine molestia complere nequimus.’ Cui vir Dei, ‘Disce,’ inquit, ‘filiole, fidem semper et spem habere in Domino, quia nunquam fame perit, qui Deo fideliter servit.’ Et aspectans sursum, vidensque aquilam in alto volantem, ‘Cernis,’ inquit, ‘aquilam illam porro volantem? Etiam per hujus ministerium possibile est Domino nos hodie reficere.’ Talia confabulantes agebant iter juxta fluvium quendam, et ecce, subito vident aquilam in ripa residentem, dixitque vir Dei, ‘Vides ubi nostra, quam prædixi, ministra residet? Curre rogo, et quid nobis epularum, Domino mittente, attulerit, inspice et citius adfer.’ Qui accurrens attulit piscem non modicum, quem illa nuper de fluvio prendiderat. At vir Dei, ‘Quid,’ inquit, ‘fecisti, fili? Quare ministræ suam partem non dedisti? Seca citius medium, et illi partem, quam nobis ministrando meretur, remitte.’ Fecit ut jusserat, tulitque secum partem reliquam. Ubi tempus reficiendi aderat, diverterunt ad proximum vicum, et dato ad assandum pisciculo, se pariter et eos, ad quos intrabant, gratissimo reficiebant convivio, prædicante Cuthberto verbum Dei, atque ejus beneficia collaudante; et quia beatus vir cujus est nomen Domini spes ejus, et non respexit in vanitates et in insanias falsas. Ac sic resumto itinere ad docendum eos, quos proposuere, profecti sunt.

CAP. XIII.—

QUOMODO PRÆDICANS POPULIS PHANTASTICUM SUBITO IGNEM DIABOLI ET PRÆVIDERIT VENTURUM, ET VENIENTEM EXSTINXERIT.

EODEM tempore dum congregatis in quadam villula perplurimis verbum vitæ prædicaret, prævidit subito in spiritu antiquum hostem ad retardandum opus salutis adesse, moxque ejus insidias, quas futuras intellexit, docendo præoccupare curavit. Namque inter ea, quæ disputaverat, repente hujusmodi monita inseruit, ‘Oportet, carissimi, ut quoties vobis mysteria regni cœlestis prædicantur, intento hæc corde et sensu semper vigilantissimo audiatis, ne forte diabolus, qui mille nocendi habet artes, supervacuis vos curis ab æternæ salutis auditione præpediat.’ Et hæc dicens, denuo sermonis, quem intermiserat, ordinem repetiit, statimque hostis ille nequissimus phantasticum deferens ignem, domum juxta positam incendit, ita ut viderentur faces ignium totam volare per villulam, ac, juvante vento, fragor aera concutere. Tum exsiliens quasi ad exstinguendum ignem turba pene tota, quam docebat, nam paucos ipse manu missa retinuit, certatim aquas jactabat, nec tamen unda vera falsas potuit restinguere flammas, donec, orante viro Dei Cuthberto, fugatus auctor fallaciarum, ficta secum incendia vacuas reportaret in auras. Quod videns turba multum salubriter erubuit, rursusque ad virum Dei ingressa, flexis genibus instabilis animi veniam precabatur, confitens se intellexisse quia diabolus ab impedienda salute humana ne ad horam quidem vacaret. At ipse confirmans inconstantiam fragilium, rursus, quæ cœperat, vitæ monita exsequitur.

CAP. XIV.—

QUOMODO FLAMMAS DOMUS CUJUSDAM VERO IGNE ARDENTIS ORATIONE RESTINXERIT.

Nec tantum ignem phantasticum, sed etiam verum, quem multi frigidis fontium undis minime valebant exstinguere, ipse solus ferventibus lacrimarum rivulis compressit. Siquidem dum, more apostolorum, gratia salutiferæ instructionis universa pertransiret, devenit die quadam in domum cujusdam devotæ Deo feminæ, quam crebrius invisere curabat, quia et bonis actibus intentam noverat, et ipsa eum primis pueritiæ nutriebat ab annis, unde et mater ab eo cognominari solebat. Habebat autem domum in occidentali parte viculi, quam cum vir Domini Cuthbertus verbum seminaturus intraret, repente in orientali plaga ejusdem vici per culpam incuriæ domus incensa vehementissime cœpit ardere. Nam et ventus ab eodem climate non modicus assurgens, abripiebat ignitos fenei tecti fasciculos, et totam jactabat late per villam. Jactantes aquam qui aderant fortior flamma repulit, longiusque fugavit. Tum præfata Dei famula cucurrit concita ad domum, in qua virum Dei receperat, obsecrans ut orando succurreret, priusquam domus ipsius et tota simul villa periret. At ille, ‘Ne timeas,’ inquit, ‘mater, animæquior esto; non enim tibi tuisve hæc quamlibet vorax flamma nocebit.’ Statimque egressus ante ostium prosternitur in terram; quo adhuc orante, mutatur flatus ventorum, spiransque ab occasu totum tanti incendii periculum ab invasione villulæ, quam vir Domini intraverat, rejecit.

Sicque in duobus miraculis duorum patrum est virtutes imitatus: in phantasticis quidem prævisis et evacuatis incendiis, virtutem reverendissimi et sanctissimi patris Benedicti, qui simulatum ab antiquo hoste quasi coquinæ ardentis incendium ab oculis discipulorum orando pepulit; in veris vero æque victis ac retortis ignium globis, virtutem viri venerabilis Marcellini Anconitani antistitis, qui ardente eadem civitate, ipse contra ignem positus orando flammas compescuit, quas tanta civium manus aquam projiciendo nequiverat. Nec mirandum perfectos et fideliter Deo servientes viros tantam contra vim flammarum accipere potentiam, qui quotidiana virtutum industria et incentiva suæ carnis edomare, et omnia tela nequissimi ignea norunt exstinguere; quibus aptissime congruit illud propheticum, ‘Cum transieris in igne non combureris, et flamma non ardebit in te.’ At ego et mei similes propriæ fragilitatis et inertiæ conscii, certi quidem sumus quia contra ignem materialem nil tale audemus; incerti autem an ignem illum inexstinguibilem futuræ castigationis immunes evadere queamus. Sed potens est et larga pietas Salvatoris nostri, quæ indignis nobis et nunc ad exstinguenda vitiorum incendia, et ad evadendas in futuro pœnarum flammas, gratiam suæ protectionis impendat.

CAP. XV.—

QUALITER DÆMONIUM AB UXORE PRÆFECTI, NECDUM ADVENIENS, EJECERIT.

Verum quia paulo superius quantum idem venerabilis Cuthbertus adversus simulatitias diaboli fraudes valuerit, exposuimus, nunc etiam quid adversus verum apertumque ejus furorem valeat, explicemus. Erat præfectus Egfridi regis Hildemerus nomine, vir religiosis cum omni domo sua deditus operibus, ideoque a beato Cuthberto specialiter dilectus, et cum itineris propinquitas congrueret, crebro ab eo visitatus. Cujus uxor cum eleemosynis et ceteris virtutum fructibus esset intenta, subito correpta a dæmone acerrime cœpit vexari, ita ut stridendo dentibus, voces miserabiles emittendo, brachia vel cetera sui corporis membra in diversa raptando, non minimum cunctis intuentibus vel audientibus incuteret horrorem. Cumque jaceret explosa et jam jamque videretur esse moritura, ascendit vir ejus equum, et concitus venit ad hominem Dei, precatusque est eum dicens, ‘Obsecro quia uxor mea male habet, et videtur jam proxima morti, ut mittas presbyterum, qui illam priusquam moriatur visitet, eique corporis et sanguinis Dominici sacramenta ministret; sed et corpus ipsius hic in locis sanctis sepeliri permittas.’ Erubescebat enim eam confiteri insanam, quam vir Domini sobriam semper videre consueverat. Qui cum parumper ab eo diverteret, visurus quem mitteret presbyterum cum illo, cognovit repente in spiritu quia non communi infirmitate, sed dæmonis infestatione premeretur conjux, pro qua supplicabat. Reversusque ad eum, ‘Non,’ inquit, ‘alium mittere, sed ipse ad visitandam eam tecum pergere debeo.’

Cumque agerent iter, cœpit flere homo et dolorem cordis profluentibus in maxillam lacrimis prodere; timebat enim, ne cum eam dæmoniosam inveniret, arbitrari inciperet, quia non integra Domino sed ficta fide serviisset. Quem vir Domini blande consolatus, ‘Noli,’ inquit, ‘plorare, quasi inventurus sim conjugem tuam qualem non velim. Scio enim ipse, quamvis te dicere pudeat, quia a dæmonio vexatur; scio etiam quia priusquam illo pervenerimus, fugato dæmonio, liberabitur, ac nobis advenientibus cum gaudio occurrens, has ipsa habenas sanissima mente excipiet, nosque intrare citius obsecrans, ministerium, quod consueverat, nobis sedulo impendet; neque enim tali tormento soli subjiciuntur mali, sed occulto Dei judicio aliquoties etiam innocentes in hoc seculo, non tantum corpore sed et mente captivantur a diabolo.’ Dumque hæc et hujusmodi verba in consolationem atque eruditionem illius perorante Cuthberto, appropinquarent domui, fugit repente spiritus nequam, adventum Spiritus Sancti, quo plenus erat vir Dei, ferre non valens. Cujus soluta vinculis mulier, quasi gravi expergefacta de somno, surrexit continuo, ac viro Dei gratulabunda occurrens, jumentum, quo sedebat, per frenum tenuit; moxque ad integrum recepto vigore mentis et corporis, eum cito descendere, atque ad benedicendam domum suam precabatur ingredi, devotumque illi ministerium præbens testabatur palam quomodo ad primum freni tactum, omni se molestia priscæ vexationis absolutam sensisset.

CAP. XVI.—

QUALITER IN LINDISFARNENSI MONASTERIO VIXERIT VEL DOCUERIT.

CUM ergo venerabilis Domini famulus multos in Mailrosensi monasterio degens annos multis virtutum spiritualium claresceret signis, transtulit eum reverendissimus abbas ipsius Eata in monasterium, quod in Lindisfarnensium insula situm est, ut ibi quoque regulam monachicæ perfectionis, et præpositi auctoritate doceret, et exemplo virtutis ostenderet; nam et ipsum locum tunc idem reverendissimus pater abbatis jure regebat. Neque aliquis miretur, quod in eadem insula Lindisfarnea cum permodica sit, ut supra episcopi, et nunc abbatis ac monachorum esse locum dixerimus; revera enim ita est. Namque una eademque servorum Dei habitatio utrosque simul tenet, imo omnes monachos tenet. Aidanus quippe, qui primus ejusdem loci episcopus fuit, monachus erat, et monachicam cum suis omnibus vitam semper agere solebat. Unde ab illo omnes loci ipsius antistites usque hodie sic episcopale exercent officium, ut regente monasterium abbate, quem ipsi cum consilio fratrum elegerint, omnes presbyteri, diaconi, cantores, lectores, ceterique gradus ecclesiastici, monachicam per omnia cum ipso episcopo regulam servent. Quam vivendi normam multum se diligere probavit beatus papa Gregorius, cum sciscitante per litterulas Augustino, quem primum genti Anglorum episcopum miserat, qualiter episcopi cum suis clericis conversari debeant, respondit inter alia, ‘Sed quia tua fraternitas, monasterii regulis erudita, seorsum fieri non debet a clericis suis; in ecclesia Anglorum, quæ, auctore Deo, nuper adhuc ad fidem perducta est, hanc debes conversationem instituere, quæ initio nascentis ecclesiæ fuit patribus nostris, in quibus nullus eorum ex his, quæ possidebant, aliquid suum esse dicebat, sed erant illis omnia communia.’ Igitur ad Lindisfarnensem ecclesiam, sive monasterium, vir Domini adveniens, mox instituta monachica fratribus vivendo pariter et docendo tradebat; sed et circumquaque morantem vulgi multitudinem, more suo, crebra visitatione ad cœlestia quærenda et promerenda succendebat. Nec non etiam signis clarior effectus, plurimos variis languoribus et tormentis comprehensos orationum instantia priscæ sanitati restituit; nonnullos ab immundorum spirituum vexatione, non solum præsens tangendo, orando, imperando, exorcizando, sed et absens vel tantum orando, vel certe eorum sanationem prædicendo, curavit; in quibus erat et illa præfecti uxor, de qua supra retulimus.

Erant autem quidam in monasterio fratres, qui priscæ suæ consuetudini, quam regulari mallent obtemperare custodiæ. Quos tamen ille modesta patientiæ suæ virtute superabat, et quotidiano exercitio paulatim ad melioris propositi statum convertebat. Denique sæpius in cœtu fratrum de regula disputans, cum acerrimis contradicentium fatigaretur injuriis, exsurgebat repente et placido vultu atque animo egrediens dimittebat conventum, ac sequenti nihilominus die, quasi nil objectionis pridie sustinuisset, eadem quæ prius monita eisdem dabat auditoribus, donec illos paulatim, ut diximus, ad ea, quæ vellet, converteret. Erat namque vir patientiæ virtute præcipuus, atque ad perferenda fortiter omnia, quæ vel animo vel corpori adversa ingerebantur, invictissimus, nec minus inter tristia quæ contigissent faciem prætendens hilarem, ita ut palam daretur intelligi, quia interna Spiritus Sancti consolatione pressuras contemneret extrinsecus.

Sed et vigiliarum atque orationis adeo studiosus exsistebat, ut aliquoties tres sive quatuor noctes continuas pervigil transegisse credatur; cum per tantum temporis neque ad lectum proprium veniret, neque extra dormitorium fratrum locum aliquem, in quo pausare posset, haberet. Sive enim locis secretioribus solus orationi vacabat, sive inter psallendum operabatur aliquid manibus, torporemque dormitandi laborando propellebat, seu certe circuibat insulam, quomodo se singula quæque haberent pius explorator inquirens, pariter et longitudinem sibi psalmodiæ ac vigiliarum incedendo allevians. Denique arguere solebat pusillanimitatem fratrum, qui graviter ferrent, si qui se nocturnæ vel meridianæ quietis tempore, importuna forte inquietudine suscitarent, ‘Nemo,’ inquiens, ‘mihi molestiam facit me excitando de somno, sed potius lætificat me qui exsuscitat; facit enim me, discusso torpore somni, utilitatis aliquid agere vel cogitare.’ Tantum autem compunctioni erat deditus, tantum cœlestibus ardebat desideriis, ut missarum solemnia celebrans, nequaquam sine profusione lacrimarum implere posset officium. Sed congruo satis ordine dum passionis Dominicæ mysteria celebraret, imitaretur ipse quod ageret, seipsum videlicet Deo in cordis contritione mactando; sed et adstantes populos sursum corda habere, et gratias agere Domino Deo nostro, magis ipse cor quam vocem exaltando, potius gemendo quam canendo admoneret. Erat zelo justitiæ fervidus ad arguendum peccantes, erat spiritu mansuetudinis modestus ad ignoscendum pœnitentibus, ita ut nonnunquam confitentibus sibi peccata sua his, qui deliquerant, prior ipse miserans infirmos, lacrimas funderet, et quid peccatori agendum esset, ipse justus suo præmonstraret exemplo. Vestimentis utebatur communibus, ita temperanter agens, ut horum neque munditiis neque sordibus esset notabilis. Unde usque hodie in eodem monasterio exemplo ejus observatur, ne quis varii aut pretiosi coloris habeat indumentum, sed ea maxime vestium specie sint contenti, quam naturalis ovium lana ministrat.

His et hujusmodi spiritualibus exercitiis vir venerabilis, et bonorum quorumque ad se imitandum provocabat affectum, et improbos quoque ac rebelles vitæ regularis a pertinacia sui revocabat erroris.

CAP. XVII.—

QUALEM SIBI IN INSULA FARNE, PULSIS DÆMONIBUS, HABITATIONEM FECERIT.

Ac postquam in eodem monasterio multa annorum curricula explevit, tandem diu concupita, quæsita, ac petita solitudinis secreta, comitante præfati abbatis sui simul et fratrum gratia, multum lætabundus adiit. Gaudebat namque quia de longa perfectione conversationis activæ, ad otium Divinæ speculationis jam mereretur ascendere; lætabatur ad eorum se sortem pertingere, de quibus canitur in Psalmo, [lxxxiv. 7.] ‘Ambulabunt sancti de virtute in virtutem, videbitur Deus Deorum in Sion.’ Et quidem in primis vitæ solitariæ rudimentis secessit ad locum quendam, qui in exterioribus ejus cellæ partibus secretior apparet. At cum ibidem aliquandiu solitarius cum hoste invisibili orando ac jejunando certaret, tandem majora præsumens, longinquiorem ac remotiorem ab hominibus locum certaminis petiit. Farne dicitur insula medio in mari posita,—quæ non sicut Lindisfarnensium incolarum regio, bis quotidie accedente æstu oceani, quem rheuma vocant Græci, fit insula, bis renudatis abeunte rheumate littoribus, contigua terræ redditur;—sed aliquot millibus passuum ab hac semiinsula ad Eurum secreta, et hinc altissimo, et inde infinito clauditur oceano. Nullus hanc facile ante famulum Domini Cuthbertum solus valebat inhabitare colonus, propter videlicet demorantium ibi phantasias dæmonum; verum intrante eam milite Christi armato galea salutis, scuto fidei, et gladio Spiritus, quod est Verbum Dei, et omnia tela nequissimi ignea extincta, et ipse nequissimus cum omni satellitum suorum turba porro fugatus est hostis.

Qui videlicet miles Christi, ut devicta tyrannorum acie monarchus terræ, quam adierat, factus est, condidit civitatem suo aptam imperio, et domos in hac æque civitati congruas erexit. Est autem ædificium situ pæne rotundum, a muro usque ad murum mensura quatuor ferme, sive quinque, perticarum distentum; murus ipse deforis altior longitudine stantis hominis: nam intrinsecus vivam cædendo rupem multo illum fecit altiorem, quatenus ad cohibendam oculorum simul et cogitatuum lasciviam, ad erigendam in superna desideria totam mentis intentionem, pius incola nil de sua mansione præter cœlum posset intueri. Quem videlicet murum, non secto lapide, vel latere et cæmento, sed impolitis prorsus lapidibus et cespite, quem de medio loci fodiendo tulerat, composuit. E quibus quidam tantæ erant granditatis ut vix a quatuor viris viderentur potuisse levari, quos tamen ipse, angelico adjutus auxilio, illuc attulisse aliunde et muro imposuisse repertus est. Duas in mansione habebat domos, oratorium scilicet, et aliud ad communes usus aptum habitaculum. Quorum parietes quidem de naturali terra multum intus forisque circumfodiendo, sive cædendo, confecit, culmina vero de lignis informibus et fæno superposuit. Porro ad portum insulæ major erat domus, in qua visitantes eum fratres suscipi et quiescere possent, nec longe ab ea fons eorundem usibus accommodus.

CAP. XVIII.—

QUOMODO PRECIBUS AQUAM DE ARIDA PRODUXERIT, VEL QUALITER IPSE IN ANACHORESI PROFECERIT.

At vero ipsa ejus mansio aquæ erat indiga, utpote in durissima et prope saxea rupe condita. Accitis ergo vir Domini fratribus, necdum enim se ab advenientium secluserat aspectibus, ‘Cernitis,’ inquit, ‘quia fontis inops sit mansio quam adii; sed rogemus, obsecro, Illum, qui convertit solidam petram in stagnum aquæ et rupes in fontes aquarum, ut non nobis, sed nomini suo dans gloriam, de hac quoque rupe saxosa nobis venam fontis aperire dignetur. Fodiamus in medio tuguriunculi mei, credo torrente voluptatis suæ potabit nos.’ Fecerunt ergo foveam, quam in crastinum emanante ab internis unda repletam invenerunt. Unde dubium non erat, hanc orationibus viri Dei de aridissima ac durissima prius terra elicitam fuisse aquam. Quæ videlicet aqua mirum in modum primis contenta ripis, nec foras ebulliendo pavimentum invadere, nec hauriendo novit deficere, ita moderante gratia largitoris, ut nec necessitati accipientis superflueret, nec sustentandæ necessitati copia deesset.

Facta ergo, juvantibus se fratribus, mansione ac domibus præfatis, incipit habitare solus vir Domini Cuthbertus. Et primo quidem venientibus ad se fratribus, de sua cellula egredi, eisque ministrare solebat. Quorum dum pedes aqua calida devotus lavaret, coactus est aliquoties ab eis etiam se discalceare, suosque pedes illis ad abluendum præbere. Namque in tantum a cultu sui corporis animum sustulerat, atque ad animæ solius cultum contulerat, ut semel calceatus tibracis, quas pellicias habere solebat, sic menses perduraret integros. Aliquando etiam calceatus in Pascha, non nisi post annum, redeunte Paschæ tempore, propter lavationem pedum, quæ in Cœna Domini fieri solet, se discalceasse dicatur. Unde ob crebras preces incurvationesque genuum, quas calceatus exercebat, callum oblongum nec exilem in confinio pedum et tibiarum habuisse deprehensus est. Deinde, increscente studio perfectionis, includitur in suo monasterio, atque ab hominum remotus aspectibus, solitariam in jejuniis, orationibus, et vigiliis discit agere vitam, raro cum advenientibus de intus habens colloquium, et hoc per fenestram; qua primitus aperta et videri a fratribus, et fratres, quos alloquebatur, ipse videre gaudebat: exin, procedente tempore, et ipsam occlusit, nec nisi vel dandæ benedictionis, vel alterius cujuslibet certæ necessitatis gratia poscente reserabat.

CAP. XIX.—

QUALITER A MESSE, QUAM SUA MANU SEVERAT, VERBO VOLUCRES ABEGERIT.

LT primo quidem permodicum ab eis panem, quo vesceretur, accipiebat, ac suo bibebat e fonte; postmodum vero proprio manuum labore, juxta exempla patrum, vivere magis aptum ducebat. Rogavit ergo adferri sibi instrumenta, quibus terram exerceret, et triticum quod sereret; sed seminata verno tempore terra nullos usque ad medium æstatis reddidit fructus. Unde visitantibus se juxta morem fratribus, aiebat vir Dei, ‘Forsitan aut telluris hujusce natura, aut voluntas Dei non est, ut hoc in loco mihi triticum nascatur; adferte, rogo, hordeum, si forte vel illud fructum facere possit. Quod si nec illi Deus incrementum dare voluerit, satius est me ad cœnobium reverti, quam alieno hic labore sustentari.’ Allatumque hordeum dum ultra omne tempus serendi, ultra omnem spem fructificandi, terræ commendaret, mox abundanter exortum fecit fructum copiosum. Qui dum maturescere cœpisset, venere volucres et huic depascendo certatim insistebant. Ad quos piissimus Christi servus appropians, sicut post ipse referebat,—solebat enim sæpe, quia læti vultus et affabilis erat, ad confirmandam fidem audientium, aliqua etiam de eis, quæ ipse credendo obtinuerit, in medium proferre;—‘Quid tangitis,’ inquit, ‘sata, quæ non seruistis? An forte vos plus me his opus habetis? Si tamen a Deo licentiam accepistis, facite quod Ipse permisit; sin autem, recedite, neque ulterius aliena lædatis.’ Dixerat, et ad primam jubentis vocem, universa volucrum multitudo recessit, seque per omnia deinceps ab ejusdem messis invasione continuit. Et hic quoque venerabilis Christi famulus in duobus miraculis duorum patrum est facta secutus; in aqua, videlicet, elicita de rupe, factum beati patris Benedicti, qui idem pæne et eodem modo legitur fecisse miraculum; sed idcirco uberius, quia plures erant, qui aquæ inopia laborarent. Porro in arcessitis a messe volatilibus reverendissimi et sanctissimi patris Antonii sequebatur exemplum, qui a læsione hortuli, quem ipse plantaverat, uno onagros sermone compescuit.

CAP. XX.—

QUOMODO CORVI INJURIAM, QUAM VIRO DEI INTULERANT, PRECIBUS ET MUNERE PURGARINT.

Libet etiam quoddam beati Cuthberti in exemplum præfati patris Benedicti factum narrare miraculum, in quo avium obedientia et humilitate palam contumacia et superbia condemnatur humana. Erant siquidem corvi multo ex tempore ejusdem insulæ sedibus assueti; quos cum die quadam vir Dei nidificantes, hospitiolum fratrum, de quo præfatus sum, rostro lacerare, ablatosque culmos, quibus tectum fuerat, ad fabricam nidi ore ferre conspiceret, coercuit eos levi protensione dexteræ, atque a læsura fratrum jam cessare præcepit. Spernentibusque imperium, ‘In nomine,’ inquit, ‘Jesu Christi, abite quantocius, neque in loco, quem læditis, ultra manere præsumatis.’ Vix verba compleverat, et confestim tristes abiere. Peracto autem triduo, unus e duobus rediit, et fodientem reperiens famulum Christi, sparsis lamentabiliter pennis, et submisso ad pedes ejus capite, atque humiliata voce, quibus valebat indiciis veniam precabatur admissi; quod intelligens venerabilis pater dedit facultatem remeandi. At ille, impetrata redeundi licentia, mox sodalem adducturus abiit. Nec mora, redeunt ambo, et secum digna munera ferunt, dimidiam videlicet axungiam porcinam; quam vir Domini adventantibus postea fratribus sæpius ostendere atque ad unguendas caligas præbere solebat; contestans eis quanta hominibus obedientiæ, quanta sit cura humilitatis habenda, cum avis superbissima injuriam, quam homini intulerat, precibus, lamentis et muneribus festinaret abluere. Denique ad dandum hominibus exemplum correctionis, multos deinceps annos in ipsa insula manebant et nidificabant, neque aliquid molestiæ cuiquam irrogare audebant. Nulli autem videatur absurdum a volatilibus formam discere virtutis, cum Salomon dicat, [Prov. vi. 6.] ‘Vade ad formicam, O piger, et considera vias ejus, et disce sapientiam.’

CAP. XXI.—

QUALITER EJUS NECESSITATIBUS ETIAM MARE SERVIERIT.

Non solum autem aeris, sed et maris animalia, imo et ipsum mare, sicut et aer et ignis, juxta quod in superioribus exposuimus, viro venerabili præbuere obsequium. Qui enim Auctori omnium creaturarum fideliter et integro corde famulatur, non est mirandum si ejus imperiis ac votis omnis creatura deserviat. At nos plerumque idcirco subjectæ nobis creaturæ dominium perdimus, quia Domino et Creatori omnium ipsi servire negligimus. Et ipsum, inquam, mare promtum famulo Christi, ubi opus habuit, impendebat officium. Disponebat namque parvulam sibi in suo monasterio, sed et quotidianis necessitatibus aptam, condere casulam, cui a parte maris, qua alluvione frequentium gurgitum excavata rupes altissimum nec brevem fecerat hiatum, basis supponenda erat, et hæc juxta latitudinem hiatus duodecim pedum longa. Rogavit ergo fratres, qui se visitaturi advenerant, ut cum redire vellent, lignum sibi longitudinis duodecim pedum ad faciendam domunculæ basim deferrent; qui promiserunt se libentissime facturos quod petiit. Sed ubi, accepta ab eo benedictione, domum reversi sunt, fugit mentem petitio patris; reversique die debito ad eum, non attulere quod rogabantur. Quibus ille benignissime receptis et oratione solita Deo commendatis, ‘Ubi est,’ inquit, ‘lignum, quod vos adferre rogabam?’ Tum illi reminiscentes petitionem ejus, suamque confitentes oblivionem, veniam de admisso precabantur. At vir mitissimus blando illos sermone consolatus usque ad mane in insula manere et requiescere præcepit, dicens, ‘Credo quia Deus non obliviscatur meæ voluntatis et necessitatis.’ Fecerunt ut dixerat, et exsurgentes mane viderunt, quia nocturnus oceani æstus lignum memoratæ longitudinis attulit, et in ipso insuper loco deposuit, ubi ædificium desuper erat imponendum. Videntes autem mox et viri venerabilis sanctitatem mirabantur, cui etiam elementa servirent; et suæ mentis tarditatem debito cum pudore culpabant, quos etiam insensibile elementum quam sit sanctis obtemperandum doceret.

CAP. XXII.—

QUOMODO MULTIS AD SE VENIENTIBUS MONITA DANS SALUTIS, FRAGILES EXPOSUERIT ANTIQUI HOSTIS INSIDIAS.

Veniebant autem multi ad virum Dei, non solum de proximis Lindifarnensium finibus, sed etiam de remotioribus Britanniæ partibus, fama nimirum virtutum ejus acciti; qui vel sua, quæ commisissent, errata, vel dæmonum, quæ paterentur, tentamenta profitentes, vel certe communia mortalium, quibus affligerentur, adversa patefacientes, a tanto sanctitatis viro se consolandos sperabant. Nec eos fefellit spes. Namque nullus ab eo sine gaudio consolationis abibat, nullum dolor animi, quem illo attulerat, redeuntem comitatus est. Noverat quippe mœstos pia exhortatione refovere, sciebat angustiatis gaudia vitæ cœlestis ad memoriam revocare, fragilia seculi hujus et prospera simul et adversa monstrare; didicerat tentatis multifarias antiqui hostis pandere versutias, quibus facile caperetur animus, qui vel fraterno vel Divino amore nudatus exsisteret; at qui integra fide roboratus incederet, insidias adversarii, Domino auxiliante, quasi casses transiret araneæ. ‘Quoties,’ inquit, ‘meipsum de alta rupe per præceps misere! quoties quasi ad interficiendum me lapides jactabant! Sed et aliis aliisque phantasiarum tentamentis me appetentes deterrere, ac de loco hujus certaminis conabantur eliminare, nec tamen ullatenus vel corpus meum læsura aliqua, vel mentem timore, contaminare valebant.’

Hoc quoque fratribus solebat crebrius intimare, ne conversationem ejus quasi singulariter excelsam mirarentur, quia contemtis secularibus curis, secretus vivere mallet. ‘Sed jure,’ inquit, ‘est cœnobitarum vita miranda, qui abbatis per omnia subjiciuntur imperiis, ad ejus arbitrium cuncta vigilandi, orandi, jejunandi, atque operandi tempora moderantur; quorum plurimos novi meam parvitatem longe et munditia mentis et culmine gratiæ prophetalis anteire. E quibus est venerabilis et cum omni honorificentia nominandus servus Christi Boisilus, qui me in Mailrosensi monasterio quondam senex adolescentem nutriebat, et inter erudiendum cuncta, quæ mihi erant ventura, prophetica veritate prædixit; et unum tantummodo restat ex omnibus ab eo mihi prædictis, quod utinam nunquam impleatur.’ Hoc autem dicebat, quia præfatus Christi famulus episcopatus eum gradu significabat esse functurum, cujus perceptionem ipse non parum desiderio vitæ secretioris horrebat.

CAP. XXIII.—

QUOMODO ELFLEDA ABBATISSA ET PUELLA EJUS PER ZONAM IPSIUS SINT AB INFIRMITATE SANATÆ.

Neque vero sanitatum miracula per hominem Dei, tametsi longe ab hominibus positum, fieri cessabant. Siquidem venerabilis ancilla Christi Elfleda, quæ inter gaudia virginitatis non paucis famularum Christi agminibus maternæ pietatis curam adhibebat, ac regalis stemmata nobilitatis potiori nobilitate summæ virtutis accumulabat, multo virum Dei semper excolebat amore. Hæc eo tempore, sicut ipsa postea reverendissimo Lindisfarnensis ecclesiæ presbytero Herefrido, et ille mihi referebat, gravi percussa languore ac diu vexata, pæne visa est pervenisse ad mortem. Cui cum nil curationis valuissent adhibere medici, subito Divina intrinsecus gratia curante, paulatim morti subtracta est, nec tamen plene sanata. Nam dolor quidem interaneorum abscessit, membrorum vigor rediit, sed facultas standi vel ambulandi prorsus abfuit; quia nec ad standum erigi, nec nisi quadrupes valebat ingredi. Cœpit ergo tristis æternam timere debilitatem, nam et de medicorum auxilio jam pridem fuerat facta desperatio. Cui cum die quadam inter angustias tristium cogitationum veniret in mentem beata et quieta conversatio reverendissimi patris Cuthberti, ‘Utinam,’ inquit, ‘haberem aliquid de rebus Cuthberti mei, scio certe et confido in Domino quia cito sanarer.’ At non multo post advenit qui ei zonam lineam ab eo missam deferret; quæ multum gavisa de munere, et desiderium suum viro sancto jam cœlitus patefactum intelligens, succinxit se illa, et mane mox erecta ad standum, tertia vero die plene est reddita sanitati.

Post dies autem paucos cœpit ægrotare quædam de virginibus monasterii ipsius dolore capitis intolerabili. Quæ cum, ingravescente morbo, per dies videretur esse moritura, intravit ad visitandam eam venerabilis ejus abbatissa. Cumque eam graviter afflictam conspiceret, tulit memoratam viri Dei zonam, et hac illi caput circumligare curavit; quæ eodem mox die, abeunte dolore, sanata est, tollensque zonam sua condidit in capsa. Quam cum post dies aliquot abbatissa requireret, neque in capsa eadem, neque uspiam prorsus potuit inveniri. Quod Divina dispensatione factum intelligitur, videlicet, ut per duo sanitatis miracula Deo dilecti patris sanctitas appareret credentibus, et deinceps dubitandi de sanctitate illius occasio tolleretur incredulis. Si enim eadem zona semper adesset, semper ad hanc concurrere voluissent ægroti; et dum aliquis ex his forte non meruisset a sua infirmitate curari, derogaret impotentiæ non salvantis, cum ipse potius esset salutis indignus. Unde provida, ut dictum est, dispensatione supernæ pietatis, postquam fides credentium confirmata est, mox invidiæ perfidorum materia detrahendi est prorsus ablata.

CAP. XXIV.—

QUID SCISCITANTI EIDEM ELFLEDÆ DE VITA EGFRIDI REGIS ET EPISCOPATU SUO PRÆDIXERIT.

Alio tempore misit eadem reverendissima virgo et mater virginum Christi Elfleda, rogavitque virum Dei, adjurans in nomine Domini, ut eum videre et de necessariis mereretur adloqui. Qui, ascensa cum fratribus navi, venit ad insulam, quæ Coquedi fluminis ostio præjacens, ab eodem accepit cognomen, et ipsa monachorum cœtibus insignis. Nam præfata abbatissa illo eum sibi occurrere rogabat; cujus potita colloquiis, cum multa ab eo quæ sciscitabatur audiret, ecce, repente in medio sermone advoluta pedibus ejus, adjuravit eum per nomen illud terribile ac venerabile superni Regis et angelorum ejus, ut diceret illi quam longo tempore victurus esset Egfridus frater illius, et regnum gubernaturus Anglorum; ‘Scio enim,’ inquit, ‘quia prophetiæ spiritu quo abundas, etiam hoc dicere potes, si vis.’ At ille expavens adjuramentum, nec tamen aperte volens quod petebatur revelare secretum, ‘Mirum,’ inquit, ‘quare sapiens femina et in sanctis erudita Scripturis, longa vocare velis tempora vitæ humanæ, dicente Psalmista, ‘quia anni nostri sicut aranea meditabuntur;’ et cum moneat Salomon, ‘Si annis multis vixerit homo, et in his omnibus lætus fuerit, meminisse debet tenebrosi temporis et dierum multorum;’ qui cum venerint, vanitatis arguuntur præterita: quanto magis is, cui unius solum anni vita superest, brevi videtur tempore vixisse, ubi mors adstiterit in januis!’

Hæc audiens illa fusis lacrimis præsagia dira deflebat; extersaque facie, rursus audacia feminea adjuravit per majestatem summæ Divinitatis, ut diceret, quem habiturus esset heredem regni, cum filiis careret et fratribus. Qui parum silens, ‘Ne,’ inquit, ‘dicas quia caret; habebit enim successorem, quem germana ut ipsum Egfridum dilectione complectaris.’ At illa, ‘Obsecro,’ inquit, ‘dicas quibus in locis sit ille.’ Qui ait, ‘Cernis hoc mare magnum et spatiosum, quot abundet insulis. Facile est Deo de aliqua harum sibi providere, quem regno præficiat Anglorum.’ Intellexit ergo quia de Alfrido diceret, qui ferebatur filius fuisse patris illius, et tunc in insulis Scotorum ob studium literarum exsulabat. Sciebat autem quia proponeret Egfridus eum constituere episcopum, volensque dignoscere si propositum sequeretur effectus, ita quærendo exorsa est, ‘O quam varia intentione dividuntur corda mortalium! Quidam adeptis gaudent divitiis, alii amantes divitias semper egent; tu gloriam mundi quamvis offeratur respuis; etiamsi ad episcopatum pertingere possis, quo sublimius apud mortales aliquid non est, tui claustra deserti huic gradui præfers.’ At ille, ‘Scio me,’ inquit, ‘tanto gradu dignum non esse, nec tamen judicium superni Gubernatoris uspiam effugere queo; qui si tanto oneri me subjiciendum disposuit, credo quia post modicum liberum reddat, et fortasse non amplius quam duobus annis exactis, solitam me meæ solitudinis remittat ad quietem. Præcipio autem tibi in nomine Domini et Salvatoris nostri, ne cui ante meum obitum, quæ a me audisti, referas.’ Cumque illi hæc et multa alia, quæ quærebat, exponeret, atque eam de quibus opus habebat instrueret, reversus ad insulam et monasterium suum, solitariam, ut cœperat, agebat sedulus vitam.

Nec multo post, congregata synodo non parva, sub præsentia piissimi ac Deo dilecti regis Egfridi, cui beatæ memoriæ Theodorus archiepiscopus præsidebat, unanimo omnium consensu ad episcopatum ecclesiæ Lindisfarnensis electus est. Qui cum, multis legatariis ac literis ad se præmissis, nequaquam suo loco posset erui, tandem rex ipse præfatus, una cum sanctissimo antistite Trumwine, nec non et aliis quamplurimis religiosis ac potentibus viris, ad insulam navigavit; genu flectunt omnes, adjurant per Dominum, lacrimas fundunt, obsecrant, donec ipsum quoque lacrimis plenum dulcibus extrahunt latebris, atque ad synodum pertrahunt. Quo dum perveniret, quamvis multum renitens, unanima omnium voluntate superatur, atque ad suscipiendum episcopatus officium collum submittere compellitur; nec tamen statim ordinatio, sed peracta hieme, quæ imminebat, expleta est. Atque ut verbis ejus propheticis per omnia satisfieret, Egfridus post annum Pictorum gladio trucidatur, et Alfridus in regnum frater ejus nothus substituitur, qui non paucis antea temporibus in regionibus Scotorum lectioni operam dabat, ipse ob amorem sapientiæ spontaneum passus exsilium.

CAP. XXV.—

QUOD ELECTUS AD EPISCOPATUM SERVUM COMITIS LANGUENTEM AQUA BENEDICTA CURAVERIT.

CUM ergo electus ad episcopatum vir Domini Cuthbertus suam remeasset ad insulam, atque aliquantulum temporis secretus Domino solita devotione militaret, evocavit eum venerabilis episcopus ejus Eata, atque ad suum colloquium Mailros venire præcepit. Quo expleto colloquio, dum domum redire cœpisset, occurrit illi comes quidam Egfridi regis, rogavitque obnixe, ut ad benedictionem dandam in villulam suam domumque diverteret. Quo cum pervenisset, et gratifico omnium susceptus esset officio, indicavit ei vir de infirmitate famuli sui, ‘Deo,’ inquiens, ‘gratias ago, sanctissime pater, quod nos videre nostramque domum intrare dignatus es, et vere credimus quia maximum nobis lucrum et mentis et corporis tuus præstet adventus. Est autem nobis famulus pessima diutius infirmitate cruciatus, et in tantum doloris hodie perductus, ut morienti similior quam languenti appareat. Extrema namque corporis parte præmortua, permodicum ore et naribus flatum trahere videtur.’ Qui confestim benedixit aquam, et dedit ministro comitis nomine Baldhelmo, qui nunc usque superest, et in ecclesia Lindisfarnensi presbyterii gradum officio tenens moribus implet, virtutesque viri Dei cunctis scire volentibus referre melle dulcius habet, qui et mihi hoc ipsum, quod refero, miraculum narravit. Huic ergo dans aquam benedictam vir Dei, ‘Vade,’ inquit, ‘et gustandam præbe languenti.’ Qui dictis parens adtulit aquam ægrotanti; quam dum tertio ori ejus infunderet, continuo contra morem se quietum dimisit in soporem; erat enim jam vespertina hora. Qui etiam silentio transegit noctem, et visitanti se domino suo salvus mane apparuit.

CAP. XXVI.—

QUALITER IN EPISCOPATU VIXERIT.

SUSCEPTUM autem episcopatus ordinem venerabilis vir Domini Cuthbertus juxta præcepta et exempla apostolica virtutum ornabat operibus. Commissam namque sibi plebem et orationibus protegebat assiduis, et admonitionibus saluberrimis ad cœlestia vocabat, et, quod maxime doctores juvat, ea, quæ agenda docebat, ipse prius agendo præmonstrabat. Eripiebat inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus cum. Tristes ac pusillanimes consolari, male autem gaudentes ad tristitiam, quæ secundum Deum est, revocare curabat. Solitam sibi parsimoniam sedulus exercere, et inter frequentiam turbarum monachicæ vitæ rigorem sollicitus observare gaudebat. Esurientibus alimenta, indumenta præbebat algentibus, ceterisque vitæ pontificalis insignibus rite decoratus incedebat. Cujus internis, id est, animæ virtutibus, ea quoque, quibus foras effulgebat, miraculorum signa testimonium dabant. Ex quibus aliqua breviter memoriæ commendare curavimus.

CAP. XXVII.—

QUOMODO INTERITUM EGFRIDI REGIS, ET MILITIÆ IPSIUS, QUEM PRÆDIXERAT FUTURUM, IN SPIRITU VIDERIT ABSENS.

IGITUR dum Egfridus rex ausu temerario exercitum in Pictos duceret, eorumque regna atroci sævitia devastarat, sciens vir Domini Cuthbertus adesse tempus de quo anno præterito interroganti ejus sorori prædixerat, non eum amplius quam uno solum anno esse victurum, venit ad Lugubaliam civitatem (quæ a populis Anglorum corrupte Luel vocatur), ut alloqueretur reginam, quæ ibidem in monasterio suæ sororis eventum belli exspectare disposuit. Postera autem die deducentibus eum civibus, ut videret mœnia civitatis, fontemque in ea miro quondam Romanorum opere exstructum, repente turbatus spiritu, ut stabat super baculum, mœstam faciem deflexit ad terram, rursumque erigens se atque ad cœlum oculos adtollens, ingemuit graviter, et non grandi voce ait, ‘Forte modo discrimen factum est certaminis.’ At presbyter qui adstabat, intelligens de quo diceret, incauta velocitate ductus respondit, et dixit, ‘Unde scis?’ Nolens autem ille amplius de his, quæ sibi erant revelata, patefacere, ‘Nonne videtis,’ inquit, ‘quam mire mutatus ac turbatus sit aer? Et quis mortalium sufficit investigare judicia Dei?’ Attamen confestim intravit ad reginam, et secreto eam alloquens, erat autem dies Sabbati, ‘Vide,’ inquit, ‘mature illucescente secunda Sabbati, ascendas currum, quia die Dominico curru ire non licet, vadasque ad Regiam Civitatem et citissime introeas, ne forte occisus sit rex. Ego autem, quia crastina die ad vicinum monasterium, ob dedicandam ibi ecclesiam, venire rogatus sum, expleta dedicatione, te continuo subsequor.’

Veniente autem die Dominico, prædicans Verbum Dei fratribus ejusdem monasterii, finito sermone et faventibus cunctis qui aderant, rursus ita cœpit, ‘Obsecro, dilectissimi, juxta Apostoli monita vigiletis, stetis in fide, viriliter agatis, et confortemini, ne forte superveniens aliqua tentatio vos imparatos inveniat; sed memores potius semper illius Dominici præcepti, Vigilate et orate, ne intretis in tentationem.’ Putabant autem, quia non multo ante pestilentiæ clades et eos et multos circumquaque lata cæde straverat, eum de hujusmodi plaga jam reditura fuisse locutum. At ille rursus adsumto sermone, ‘Quondam,’ inquit, ‘cum adhuc in mea demorarer insula solitarius, venerunt ad me quidam de fratribus die sancto Dominicæ nativitatis, rogabantque ut de mea casula et mansione egrediens solennem cum eis et lætum diem tantæ venerationis transigerem, quorum precibus devotis acquiescens egrediebar, et consedimus ad epulas. At in media forte refectione dixi ad eos, “Obsecro, fratres, caute agamus nos et vigilanter, ne per incuriam forte et securitatem inducamur in tentationem.” At illi responderunt, “Obsecramus, hodie lætum agamus diem, quia natale est Domini nostri Jesu Christi.” Et ego, “Sic,” inquam, “faciamus.” Cumque post hæc aliquandiu epulis, exsultationi, ac fabulis indulgeremus, rursus admonere cœpi, ut solliciti exsisteremus in orationibus et vigiliis, atque ad omnes tentationum incursus parati. Et illi, “Bene,” inquiunt, “et optime doces; sed tamen, quia abundant dies jejuniorum, orationis, et vigiliarum, hodie gaudeamus in Domino. Nam et angelus, nascente Domino, evangelizabat pastoribus gaudium magnum, quod esset omni populo celebrandum.” Et ego, “Bene,” inquam, “faciamus sic.” Sed cum epulantibus nobis et diem lætum ducentibus, tertio ejusdem admonitionis verba repeterem, intellexere illi, quia non frustra hæc tam studiose suggererem, et expavescentes dicebant, “Faciamus ut doces, quia necessitas magna nobis incumbit, ut contra insidias diaboli et omnia tentamenta semper accincti spiritualiter vigilemus.” Hæc dicens ego nesciebam, sicut nec illi, aliquid nobis occursurum novæ tentationis; sed tantum instinctu mentis admonitus sum adversus subitas tentationum procellas statum cordis semper esse muniendum. At ubi reversi a me, mane ad suum, id est, Lindisfarnense monasterium, redierunt, ecce, quendam de suis morbo pestilentiæ obiisse repererunt; et crescente ac sæviente per dies, imo etiam per menses et annum pæne totum, eadem clade, nobilissimus ille patrum fratrumque cœtus spiritualium pæne universus migravit ad Dominum. Et nunc ergo, fratres, vigilate et vos in orationibus, ut si quid vobis tribulationis ingruerit, vos jam paratos inveniat.’

Hæc dicente venerabili antistite Cuthberto, rebantur, ut præfatus sum, quia de reditu pestilentiæ diceret. Sed post unum diem adveniens qui fugerat e bello, occulta viri Dei vaticinia miseris exponebat eloquiis. Probatumque est ipsa die eademque hora, qua viro Dei juxta puteum stanti revelatum est, cæsis circumtutoribus, regem hostili gladio fuisse prostratum.

CAP. XXVIII.—

QUOMODO HEREBERTO ANACHORITÆ OBITUM SUUM PRÆDIXERIT, COMITATUMQUE ILLIUS A DOMINO PRECIBUS OBTINUERIT.

Non multo post tempore, idem famulus Domini Cuthbertus ad eandem Lugubaliam civitatem rogatus advenit, quatenus ibidem sacerdotes consecrare, sed et ipsam reginam, dato habitu sanctæ conversationis, benedicere deberet. Erat autem presbyter vitæ venerabilis nomine Herebertus jamdudum viro Dei Cuthberto spiritualis amicitiæ fœdere copulatus. Qui in insula stagni illius pergrandis, de quo Derwentionis fluvii primordia erumpunt, vitam solitariam ducens, annis singulis ad eum venire, et monita ab eo perpetuæ salutis accipere, consueverat. Hic cum audisset eum illa in civitate demoratum, venit ex more, cupiens salutaribus ejus exhortationibus ad superna desideria magis magisque inflammari. Qui dum sese alterutrum cœlestis sapientiæ poculis debriarent, dixit inter alia Cuthbertus, ‘Memento, frater Hereberte, ut modo quicquid opus habes me interroges, mecumque loquaris, quia postquam ab invicem digressi fuerimus, non ultra nos invicem in hoc seculo carneis oculis videbimus. Certus sum enim quia tempus meæ resolutionis instat, et velox est depositio tabernaculi mei.’ Qui hæc audiens, provolutus ejus pedibus, fusis cum gemitu lacrimis, ‘Obsecro,’ inquit, ‘per Dominum, ne me derelinquas, sed tui sodalis memineris, rogesque supernam pietatem, ut cui pariter in terris servivimus, ad ejus videndam claritatem pariter transeamus ad cœlos. Nosti enim quia ad tui oris imperium semper vivere studui, et quicquid ignorantia vel fragilitate deliqui, æque ad tuæ voluntatis arbitrium castigare curavi.’ Incubuit precibus episcopus, statimque edoctus in spiritu impetrasse se quod petierat a Domino, ‘Surge,’ inquit, ‘frater mi, et noli plorare, sed gaudio gaude, quia donavit nobis superna clementia quod rogavimus eam.’ Cujus promissionem et prophetiæ veritatem, sequens rerum finis adstruxit; quia digredientes ab invicem non amplius se corporaliter viderunt, et unius ejusdemque momento temporis egredientes e corpore spiritus eorum mox beata invicem visione conjuncti sunt, atque angelico ministerio pariter ad regnum cœleste translati. Sed Herebertus diutina prius infirmitate decoquitur, illa fortassis dispensatione Dominicæ pietatis, ut si quid minus haberet meriti a beato Cuthberto, suppleret dolor continuus longæ ægritudinis; quatenus æquatus gratia suo intercessori, sicut uno eodemque diei tempore cum eo de corpore egredi, ita etiam una atque indissimili sede perpetuæ beatitudinis mereretur recipi.

CAP. XXIX.—

QUOMODO UXOREM COMITIS PER PRESBYTERUM SUUM AQUA BENEDICTA SANAVERIT.

Quadam die dum parochiam suam circuiens, monita salutis omnibus ruribus, casis, et viculis largiretur, nec non etiam nuper baptizatis ad accipiendam Spiritus Sancti gratiam manum imponeret, devenit ad villulam cujusdam comitis, cujus uxor male habens quasi morti proxima jacebat. Cui jam venienti occurrens ipse comes, flexis genibus gratias egit Domino de adventu illius, et introducens eum benigno recepit hospitio. Cumque lotis more hospitalitatis manibus ac pedibus, resedisset antistes, cœpit referre illi vir de languore conjugis desperatæ, obsecrans ut ad aspergendam eam aquam benediceret. ‘Credo,’ inquit, ‘quia mox aut sanitati, Deo donante, restituatur, aut si moritura est perpetuam de morte transeat ad vitam, citiusque moriendo compendium tam miserabilis ac diutinæ vexationis accipiat.’ Annuit deprecanti vir Dei, et adlatam benedicens aquam dedit presbytero, præcipiens ut super languidam aspergeret. Qui introgressus cubiculum, in quo illa exanimi simillima jacebat, aspersit ipsam et lectulum ejus, sed et os illius aperiens gustum salutiferi haustus immisit. Res mira et vehementer stupenda! mox ut eam aqua benedicta contigit languentem, et quid erga eam gereretur prorsus ignorantem, ita plenam et mentis et corporis sanitatem recepit, ut confestim resipiscens benediceret Dominum, gratiasque referret ei, qui tales tantosque hospites ad se visitandam curandamque destinare dignatus est. Nec mora, exsurgens ipsis suæ sanitatis ministris ministerium sana præbuit, pulchroque spectaculo ipsa prima de tota tanti viri familia episcopo potum refectionis obtulit, quæ per ipsius benedictionem poculum mortis evasit; secuta exemplum socrus Apostoli Petri, quæ curata a febribus per Dominum, continuo surgens ministrabat Illi et discipulis ejus.

CAP. XXX.—

QUOMODO PUELLAM OLEO PERUNCTAM A DOLORE CAPITIS LATERISQUE CURAVERIT.

Neque huic dissimile sanitatis miraculum a venerabili antistite Cuthberto factum, multi qui præsentes fuere testati sunt; e quibus est religiosus presbyter Ethelwaldus tunc minister viri Dei, nunc autem abbas cœnobii Mailrosensis. Dum enim more suo pertransiret universos docendo, devenit in vicum quendam, in quo erant feminæ sanctimoniales non multæ, quibus timore barbarici exercitus a monasterio suo profugis, ibidem manendi sedem vir Domini paulo ante donaverat. Quarum una, quæ erat cognata præfati sacerdotis Ethelwaldi, gravissimo tenebatur languore depressa; per integrum namque annum intolerabili capitis et totius lateris alterius dolore vexata, funditus a medicis erat desperata. Indicantibus autem de illa viro Dei, et pro sanatione ejus obsecrantibus his qui venerant cum eo, miseratus ille miseram unxit oleo benedicto. Quæ ab illa mox hora meliorari incipiens, post dies paucos plena sospitate convaluit.

CAP. XXXI.—

QUOMODO PER PANEM AB EO BENEDICTUM INFIRMUS SIT SANATUS.

Nec silentio prætereundum arbitramur miraculum quod ejusdem viri venerabilis virtute, quamvis ipso absente, patratum cognovimus. Meminimus supra Hildemeri præfecti, cujus uxorem vir Dei ab immundo spiritu liberaverat. Idem autem præfectus postea decidit in infirmitatem gravissimam, adeo ut, crescente per dies molestia, sterneretur in lectum, et videretur jam jamque esse moriturus. Aderant namque amici multi, qui ad consolandum venerant languentem. Cumque lecto jacentis assiderent, repente unus eorum intulit, quia secum haberet panem, quem sibi nuper vir Domini Cuthbertus benedictionis gratia dederat, ‘Et credo,’ inquit, ‘quia hujus gustu possit, si tamen fidei nostræ tarditas non obsistit, medelam recipere salutis.’ Erant autem laici omnes, sed religiosi. Conversi igitur ad invicem confitebantur singuli, quia absque ulla dubietate crederent, per ejusdem benedicti panis communionem eum posse sanari. Implentesque aqua calicem, immiserunt pauxillum panis illius, et dederunt ei bibere. Cujus statim ut viscera gustus ille aquæ per panem sanctificatus attigit, fugit dolor interaneorum omnis, fugit exteriorum tabitudo membrorum. Nec mora, expeditum a languore virum salus subsecuta confirmavit, atque ad laudandam famuli Christi sanctitatem, et admirandam fidei non fictæ virtutem, merito et ipsum et omnes qui celeritatem tam inopinatæ sanationis videre vel audiere sustulit.

CAP. XXXII.—

QUALITER OBLATUM SIBI IN ITINERE JUVENEM MORITURUM ORANDO REVOCARET AD VITAM.

Quodam quoque tempore dum sanctissimus gregis Dominici pastor sua lustrando circuiret ovilia, devenit in montana et agrestia loca, ubi multi erant de circumpositis late villulis congregati, quibus manus erat imponenda. Nec tamen in montibus ecclesia vel locus inveniri potuit aptus qui pontificem cum suo comitatu susciperet. Tetenderunt ergo ei tentoria in via, et cæsis de vicina silva ramusculis, sibi quique tabernacula ad manendum, qualia potuere, fixerunt. Ubi dum confluentibus ad se turbis vir Dei Verbum biduo prædicaret, ac Spiritus Sancti gratiam nuper regeneratis in Christo per manus impositionem ministraret; ecce, subito apparuerunt mulieres ferentes in grabato juvenem, longæ ægritudinis acerbitate tabefactum, ponentesque in exitu silvæ, miserunt ad episcopum, rogantes, ut ad accipiendam benedictionem ad se hunc adferri permitteret. Quem cum ad se perductum acerrime vexatum conspiceret, jussit omnes secedere longius. Et ad solita orationis arma confugiens, data benedictione, pepulit pestem, quam sollicita medicorum manus pigmentorum compositione nequiverat. Denique eadem hora surgens et accepto cibo confortatus, reddita Deo gratiarum actione, regressus est ad eas, quæ se portaverant, feminas. Sicque factum est, ut quæ eum illo tristes languidum advexerant, cum eis inde gaudentibus et ipse sospes ac lætabundus domum rediret.

CAP. XXXIII.—

QUOMODO TEMPORE MORTALITATIS MORIENTEM PUERUM MATRI SANUM RESTITUERIT.

Eodem tempore pestilentia subito exorta illis in partibus gravissima nece incubuit, ita ut in magnis quondam refertisque habitatoribus villis ac possessionibus, vix parvæ raræque reliquiæ et interdum nullæ residerent. Unde sanctissimus pater Cuthbertus diligentissime suam lustrans parochiam, eisdem parvissimis, quæ superfuere, reliquiis ministerium verbi et necessariæ consolationis opem ferre non desiit. Adveniens autem in viculum quendam, ibidemque omnibus, quos invenerat, auxilio exhortationis adhibito, dixit ad presbyterum suum, ‘Putasne superest quispiam his in locis cui nostra visitatione et allocutione opus sit? an cunctis qui male habebant visis, jam transire ad alios licet?’ Qui circumspiciens omnia, vidit mulierem eminus stantem, quæ, extincto paulo ante filio, fratrem ejus jam morti proximum tenebat in manibus, lacrimisque faciem rigantibus præteritam pariter et præsentem testabatur ærumnam. Quam cum viro Dei ostenderet, nil moratus ille accessit ad eam, et benedicens dedit osculum puero, dixitque ad ejus matrem, ‘Ne timeas, nec mœsta sis; sanabitur enim et vivet infans, neque ullus ultra de domo tua hac mortalitatis peste deficiet.’ Cujus prophetiæ veritati ipsa cum filio mater multo exinde tempore vivens testimonium dabat.

CAP. XXXIV.—

QUALITER ANIMAM CUJUSDAM, QUI DE ARBORE CADENDO MORTUUS EST, AD CŒLUM FERRI CONSPEXERIT.

INTEREA dum præscius vicini sui obitus vir Domini Cuthbertus jam decrevisset animo, deposita cura pastoralis officii, solitariam redire ad vitam, quatenus excussa sollicitudine externa, inter libera orationum et psalmodiæ studia diem mortis, vel potius vitæ cœlestis, præstolaretur ingressum. Voluit prius, non solum sua circuita parochia, sed et aliis circa fidelium mansionibus visitatis, cunctos necessario exhortationis verbo confirmare, ac sic ipse desideratæ solitudinis gaudio refoveri. Quod dum ageret, rogatus a nobilissima et sanctissima virgine Christi Elfleda abbatissa, cujus superius memoriam feci, venit ad possessionem monasterii ipsius, quatenus ibidem et ipsam videre atque alloqui, et ecclesiam dedicare deberet; nam et ipsa possessio non pauco famulorum Christi examine pollebat. Ubi dum hora refectionis ad mensam consedissent, subito Cuthbertus aversam a carnalibus epulis mentem ad spiritualia contemplanda sustulit. Unde lassatis ab officio suo membris corporis, mutato colore faciei, et quasi attonitis contra morem oculis, cultellus quoque, quem tenebat, decidit in mensam. Quod dum presbyter ejus, qui adstabat et ministrabat, aspiceret, inclinatus ad abbatissam dixit silentio, ‘Interroga episcopum quid viderit modo; scio enim quia non sine causa manus ejus tremefacta cultellum deseruit, vultusque mutatur illius; sed vidit aliquid spirituale, quod nos ceteri videre non quivimus.’ At illa statim conversa ad eum, ‘Obsecro,’ inquit, ‘domine mi episcope, dicas quid videris modo; neque enim frustra lassata tua dextera cultellum, quem tenebat, amisit.’ Qui dissimulare conatus vidisse se quippiam secreti, jocose respondit, ‘Num tota die manducare valebam? jam aliquando quiescere debui.’ Illa autem diligentius adjurante ac flagitante, ut exponeret visionem, ‘Vidi,’ inquit, ‘animam cujusdam sancti manibus angelicis ad regni cœlestis gaudia ferri.’ Rursus illa, ‘De quo,’ inquit, ‘loco adsumpta est?’ Respondit, ‘De tuo monasterio.’ Adjecit nomen inquirere. Et ille, ‘Tu mihi,’ inquit, ‘die crastino missas celebranti nomen ejus indicabis.’ Hæc audiens illa, confestim misit ad majus suum monasterium, videre quis nuper raptus esset e corpore. At nuncius omnes ibidem salvos incolumesque reperiens, postquam, mane facto, reverti ad dominam cœpit, obvios habuit eos, qui corpus defuncti fratris sepeliendum in carro deferrent. Interrogansque qui esset, didicit quia quidam de pastoribus, bonæ actionis vir, incautius in arborem ascendens deciderat deorsum, et, contrito corpore, ipsa hora spiritum exhalavit, qua hunc vir Domini ad cœlestia ductum videbat. Quod dum rediens abbatissæ referret, statim illa ingressa ad episcopum jam tunc dedicantem ecclesiam, stupore femineo, quasi novum aliquid incertumque nunciatura, ‘Precor,’ inquit, ‘domine mi episcope, memineris ad missas Hadwaldi mei,’ (hoc enim viro erat nomen,) ‘qui heri cadendo de arbore defunctus est.’ Tunc liquido omnibus patuit, quia multiformis prophetiæ spiritus viri sancti præcordiis inerat; qui et in præsenti occultum animæ raptum videre, et quid sibi in futuro ab aliis indicandum esset potuit prævidere.

CAP. XXXV.—

QUOMODO AQUAM GUSTANDO IN VINI SAPOREM CONVERTERIT.

Inde peragratis ex ordine superioribus locis, venit ad monasterium virginum, quod non longe ab ostio Tini fluminis situm supra docuimus; ubi a religiosa, et ad seculum quoque nobilissima famula Christi Verca abbatissa magnifice susceptus, postquam de meridiana quiete surrexerunt, sitire se dicens, ut biberet rogavit. Quærebant quid bibere vellet, rogantes ut vinum, sive cervisiam, afferri liceret. ‘Aquam,’ inquit, ‘date mihi;’ qui haustam de fonte aquam obtulerunt ei. At ille, data benedictione, ubi paullulum gustavit, dedit adstanti presbytero suo, qui reddidit ministro; et minister, accepto poculo, ‘Licet,’ inquit, ‘mihi bibere de potu, de quo bibit episcopus?’ Respondit, ‘Etiam, quare non licet?’ erat autem et ille presbyter ejusdem monasterii. Bibit ergo, et visa est ei aqua quasi in saporem vini conversa; tantique sibi testem volens adhibere miraculi fratrem, qui proxime adstabat, porrexit ei poculum; qui cum et ipse biberet, ejus quoque palato pro aqua vinum sapiebat. Aspectabant autem mirantes ad invicem, et ubi vacuum tempus ad loquendum receperunt, confitebantur alterutrum, quia viderentur sibi nunquam melius vinum bibisse; sicut unus ex ipsis postea in nostro monasterio, quod est ad ostium Wiri fluminis, non parvo tempore demoratus, ibidemque nunc placida quiete sepultus, sua mihi relatione testatus est.

CAP. XXXVI.—

QUOMODO INOBEDIENTES EI QUOSDAM FRATRES TEMPESTAS MARIS OBSEDERIT.

DUOBUS igitur annis in regimine episcopali transactis, sciens in spiritu vir Domini Cuthbertus appropinquare diem sui transitus, abjecit pondus curæ pastoralis, atque ad dilectum eremiticæ conversationis agonem quantocius remeare curavit, quatenus inolita sibi sollicitudinis mundanæ spineta liberior priscæ conpunctionis flamma consumeret. Quo tempore sæpius ad visitantes se fratres de mansione sua egredi, eosque præsens solebat alloqui. Libet autem referre quoddam tunc ab eo factum miraculum, quo clarius elucescat, quantum viris sanctis obtemperandum sit, etiam in his, quæ negligentius imperare videntur. Quadam die dum venissent quidam, egressusque ille exhortatorio eos sermone reficeret, post admonitionem completam subjunxit, dicens, ‘Jam hora est ut ad mansionem meam regrediar; vos autem, quia proficisci disponitis, primo sumite cibos, et aucam illam (quæ pendet in pariete) coquite et comedite, et sic in nomine Domini navem ascendite ac domum redite.’ Dixerat hæc, et, data oratione ac benedictione, suam mansionem introiit. Illi autem, ut præceperat, sumsere cibos; sed quia abundabant cibis, quos secum attulerant, aucam, de qua præceperat, tangere non curabant.

At cum refecti naviculam vellent ascendere, exorta subito tempestas fera omnem eis navigandi facultatem abstulit. Factumque est ut septem diebus fervente unda conclusi tristes in insula residerent; nec tamen culpam inobedientiæ, pro qua hujusmodi carcerem patiebantur, ad memoriam revocarent. Qui cum sedulo ad patris colloquium reversi, ac de reditus sui dispendio conquesti, patientiæ ab illo monita perciperent; septima tandem die egressus ipse ad eos, volebat mœstitiam eorum gratia suæ visitationis et consolationis piæ verbo lenire. Ingressus autem domum, in qua manebant, ut vidit aucam non fuisse comestam, placido vultu et læto potius sermone redarguit eorum inobedientiam, ‘Nonne,’ inquiens, ‘incomesta adhuc pendet auca? et quid mirum si vos mare non sivit abire? Citissime ergo mittite eam in caldariam; coquite et comedite, ut possit mare quiescere, et vos domum remittere.’

Fecerunt statim ut jusserat, contigitque miro ordine, ut cum ad præceptum viri Dei coctura in caldaria, foco agente, fervere cœpisset, eadem hora unda in mari, cessantibus ventis, suo a fervore quiesceret. Expleta itaque refectione, videntes mare placidum ascenderunt navem, et secundis flatibus cum gaudio simul et pudore domum remeaverunt. Pudebat namque eos inobedientiæ et sensus tardioris, quo vetabantur suum inter flagella Conditoris dignoscere et emendare reatum. Gaudebant quia intellexere tantam fuisse Deo curam de fideli suo famulo, ut contemptum ejus etiam per elementa vindicaret. Gaudebant quia videre tantam suimet curam suo fuisse Creatori, ut etiam manifesto miraculo ipsorum errata corrigeret. Hoc sane, quod retuli, miraculum, non quolibet auctore, sed uno eorum qui interfuere narrante cognovi, vitæ videlicet venerabilis monacho et presbytero ejusdem monasterii Cynemundo, qui plurimis late fidelium longævitatis et vitæ gratia jam notus exsistit.

CAP. XXXVII.—

QUANTA ÆGROTUS TENTAMENTA PERTULERIT, QUIDVE DE SUA SEPULTURA MANDAVERIT.

Repetiit autem insulam mansionemque suam vir Dei Cuthbertus mox peracta die solemni Nativitatis Dominicæ. Cumque eum navem ascensurum caterva fratrum circumstaret, interrogavit unus ex eis, veteranus et venerabilis vitæ monachus, fortis quidem fide, sed dysenteriæ morbo corpore jam factus imbecillis, ‘Dic nobis,’ inquiens, ‘domine episcope, quando reditum tuum sperare debeamus.’ At ille simpliciter interroganti, simpliciter et ipse quod verum noverat pandens, ‘Quando,’ inquit, ‘meum corpus huc referetis.’ Qui cum duos ferme menses in magna repetitæ suæ quietis exsultatione transigeret, et multo consuetæ districtionis rigore corpus mentemque constringeret, arreptus infirmitate subita, temporalis igne doloris ad perpetuæ cœpit beatitudinis gaudia præparari. Cujus obitum libet verbis illius, cujus relatione didici, describere, Herefridi videlicet, devotæ religionis presbyteri, qui etiam tunc Lindisfarnensi monasterio abbatis jure præfuit.

‘Tribus,’ inquit, ‘hebdomadibus continuis infirmitate decoctus, sic ad extrema pervenit. Siquidem quarta feria cœpit ægrotare, et rursus quarta feria, finita ægritudine, migravit ad Dominum. At cum mane primo inchoatæ infirmitatis venirem,—nam et ante triduum cum fratribus insulam adieram,—cupiens solitæ benedictionis et exhortationis ab eo solatia percipere, ut, dato juxta morem signo, me advenisse prodidi, processit ad fenestram, et salutanti se mihi suspirium pro responso reddidit. Cui ego, “Quid habes,” inquam, “domine mi episcope? an forte nocte hac tuus te languor tetigit?” At ille, “Etiam,” inquit, “languor me tetigit nocte hac.” Putabam quia de veteri sua infirmitate, cujus quotidiana pæne molestia consueverat excoqui, non autem de nova et insolita diceret. Nec plura interrogans, “Da,” inquam, “benedictionem nobis, quia jam tempus navigandi, ac domum repetendi adest.” “Facite,” inquit, “ut dicis, ascendite navem, ac domum salvi redite. Cum autem Deus susceperit animam meam, sepelite me in hac mansione juxta oratorium meum ad meridiem, contra orientalem plagam sanctæ crucis, quam ibidem erexi. Est autem ad aquilonalem ejusdem oratorii partem sarcophagum terræ cespite abditum, quod olim mihi Cudda venerabilis abbas donavit. In hoc meum corpus reponite, involventes in sindone, quam invenietis istic. Nolui quidem ea vivens indui, sed pro amore dilectæ Deo feminæ, quæ hanc mihi misit, Vercæ videlicet abbatissæ, ad obvolvendum corpus meum reservare curavi.” Audiens ego hæc, “Obsecro,” inquam, “pater, quia infirmantem et moriturum te audio, aliquos de fratribus hic ad ministrandum tibi remanere permittas.” At ille, “Ite,” inquit, “modo, tempore autem opportuno redite.” Cumque diligentius obsecrans, ut ministerium susciperet, nequaquam impetrare valerem; tandem interrogavi quando deberemus reverti. Qui ait, “Quando Deus voluerit, et ipse vobis ostenderit.” Fecimus ut jusserat, convocatisque mox in ecclesiam fratribus cunctis, jussi orationem fieri sine intermissione pro eo; “quia videtur,” inquiens, “mihi ex quibusdam verbis illius appropinquare diem quo sit exiturus ad Deum.”

‘Eram autem sollicitus de reditu propter infirmitatem ejus, sed quinque diebus obstitit tempestas, ne redire possemus; quod divinitus dispensatum fuisse rei probavit eventus. Ut enim Omnipotens Deus famulum suum ab omni labe mundanæ fragilitatis ad purum castigaret, utque adversariis ejus, quam nihil contra fidei fortitudinem valerent, ostenderet, voluit eum tanto tempore segregatum ab hominibus, et suæ carnis dolore et antiqui hostis acriori certamine probari. Ut autem, reddita tranquillitate, insulam repetivimus, invenimus eum suo monasterio egressum sedere in domo, in qua nos manere solebamus. Et quia necessitas quædam poscebat fratres, qui mecum venerant, renavigare ad proximum littus, ipse remanens in insula confestim patri ministerium præbere curavi. Siquidem calefaciens aquam abluebam pedem ejus, qui gratia diutini tumoris jam tunc ulcera habebat, ac, profluente sanie, cura indigebat; sed et vinum calefaciens attuli eumque gustare rogavi; videbam namque in facie ejus, quia multum inedia simul et languore erat defessus. Completa curatione resedit quietus in stratu, resedi et ego juxta eum.

‘Cumque sileret, dixi, “Video, domine episcope, quia multum vexatus es ab infirmitate postquam recessimus a te; et mirum quare nolueris, ut aliquos nostrum, qui tibi ministrarent, hic dimitteremus abeuntes.” At ille, “Dei,” inquit, “providentia et voluntate gestum est, ut præsentia et auxilio destitutus humano, aliqua paterer adversa. Postquam enim a me digressi estis, continuo cœpit ingravescere languor; ideoque de mea mansione egrediens huc intravi, ut quicunque vestrum mihi ministraturi advenirent, hic me invenire possent, nec meam mansionem necesse haberent ingredi. Ex quo autem ingrediens hac in sede membra composui, non movi me hinc, sed quinque diebus his et noctibus hic quietus permansi.” Cui ego, “Et quomodo,” inquam, “domine mi episcope, sic vivere potuisti? Num absque cibi perceptione tanto tempore mansisti?” Tum ille, retecto lectisternio, cui supersedebat, ostendit ibi cepas quinque reconditas, et ait, “Hic mihi victus erat his quinque diebus. Quotiescunque enim os ariditate ac siti nimia ardebat, hæc gustando me refrigerare ac recreare curavi.” (Videbatur autem una de cepis minus quam dimidia parte corrosa.) “Insuper et concertatores mei nunquam per omne tempus, ex quo in hac insula conversari cœpi, tot mihi persecutiones, quot in his quinque diebus, intulere.” Non audebam interrogare, quæ essent tentationes de quibus dixerat; tantum rogavi, ut ministros susciperet. Annuit ille, et quosdam nostrum secum retinuit, in quibus erat major Beda presbyter, qui ministerio ejus familiariter semper adesse consueverat. Ideoque donationum acceptationumque ejus omnium conscius erat indubius, quem ob id maxime secum manere voluit, ut si cujuslibet acceptis muneribus digna recompensatione non respondissent, illius admonitione recoleret et, priusquam obiret, sua cuique restitueret. Sed et alium quendam de fratribus specialiter, ut inter ministros sibi adesset, designavit; qui longo quidem ventris fluxu graviter ægrotabat, neque a medicis poterat curari; sed merito religionis, prudentiæ, et gravitatis dignus exstiterat, qui testis esset verborum, quæ vir Dei ultima diceret, vel quo ordine migraret ad Dominum.

‘Interea rediens domum narrabam fratribus, quia venerabilis pater in sua se insula sepeliri juberet. “Et videtur,” inquam, “mihi justius esse et multo dignius impetrare ab eo, quatenus huc transferri corpus suum, et juxta honorem congruum in ecclesia condi, permittat.” Placuerunt illis quæ dixeram, et venientes ad episcopum rogabamus, dicentes, “Non ausi sumus, domine episcope, contemnere jussionem tuam, qua te hic tumulari mandasti, et tamen rogandum videbatur nobis, ut te ad nos transferre et nobiscum mereamur habere.” At ille, “Et meæ,” inquit, “voluntatis erat hic requiescere corpore, ubi quantulumcunque pro Domino certamen certavi, ubi cursum consummare desidero, unde ad coronam justitiæ sublevandum me a pio Judice spero. Sed et vobis quoque commodius esse arbitror, ut hic requiescam, propter incursionem profugorum vel noxiorum quorumlibet; qui cum ad corpus meum forte confugerint, quia, qualiscunque sum, fama tamen exiit de me quia famulus Christi sim, necesse habetis sæpius pro talibus apud potentes seculi intercedere, atque ideo de præsentia corporis mei multum tolerare laborem.” At nobis multum diu precantibus, laboremque hujusmodi gratum nobis ac levem fore asseverantibus, tandem cum consilio locutus vir Domini, “Si meam,” inquit, “dispositionem superare, et meum corpus illo reducere vultis, videtur mihi optimum, ut in interioribus basilicæ vestræ illud tumuletis, quatenus et ipsi cum vultis meum sepulchrum visitare possitis, et in potestate vestra sit an aliqui illo de advenientibus accedant.” Gratias egimus permissioni et consilio illius, flexis in terra genibus, ac domum redeuntes frequentius illum exinde visitare non destitimus.

CAP XXXVIII.—

QUOMODO MINISTRUM SUUM A PROFLUVIO VENTRIS SANAVERIT ÆGROTUS.

‘Cumque, increscente languore, videret tempus suæ resolutionis instare, præcepit se in suam mansiunculam atque oratorium referri; erat autem hora diei tertia. Portavimus ergo illum, quia præ molestia languoria ipse non valebat ingredi. At ubi ad portam pervenimus, rogabamus, ut alicui nostrum liceret ad ministrandum ei pariter intrare; non enim per annos plurimos quispiam illuc præter ipsum intraverat. Qui, circumspectis omnibus, vidit fratrem, cujus supra memini, ventris fluxu languentem, et ait, “Walstod ingrediatur mecum,”—hoc enim erat nomen fratri. Qui cum ad nonam usque horam intus cum illo maneret, sic egrediens vocavit me, “Episcopus,” inquiens, “te jussit intrare ad se. Possum autem tibi rem referre novam permirabilem, quia ex quo ingrediens illuc tetigi episcopum deducturus eum ad oratorium, continuo sensi me omni illa longæ infirmitatis molestia carere.’ Non autem dubitandum supernæ pietatis hoc dispensatione procuratum, ut qui multos antea sospes adhuc valensque curaverat, hunc quoque moriturus curaret; quatenus hoc quoque indicio pateret, etiam corpore infirmatus vir sanctus quantum spiritu valeret. In qua profecto curatione sequebatur exemplum sanctissimi et reverendissimi patris Aurelii Augustini episcopi; qui dum pressus infirmitate, qua et mortuus est, in lecto decumberet, venit quidam cum suo ægroto, rogans ut eidem manum imponeret, quo sanus esse posset. At ille, “Si,” inquit, “aliquid in his possem, mihi hoc utique primitus præstitissem.” Rursus is qui venerat, “Te,” inquit, “visitare præceptus sum, siquidem in somnis dictum accepi, Vade ad Augustinum episcopum, ut ille tibi manum imponat et salvus eris.” Quo ille audito, mox ægrotanti manum benedicens imposuit; nec mora, sanatum ad propria remisit.

CAP. XXXIX.—

QUÆ ULTIMA FRATRIBUS MANDATA DEDERIT, ET UT, PERCEPTO VIATICO, INTER VERBA ORATIONIS SPIRITUM REDDIDERIT.

‘Intravi autem,’ inquit, ‘ad eum circa horam diei circiter nonam, invenique eum recumbentem in angulo sui oratorii contra altare; assidere cœpi et ipse; nec multa loquebatur, quia pondus ægritudinis facilitatem loquendi minoraverat. Verum me diligentius inquirente, quem hereditarium sermonem, quod ultimum vale, fratribus relinqueret, cœpit disserere pauca, sed fortia, de pace et humilitate, cavendisque eis, qui his obluctari quam oblectari mallent. “Pacem,” inquit, “inter vos semper et caritatem custodite Divinam, et cum de vestro statu consilium vos agere necessitas poposcerit, videte attentius, ut unanimes exsistatis in consiliis. Sed et cum aliis Christi famulis mutuam habetote concordiam, nec venientes ad vos hospitalitatis gratia domesticos fidei habeatis contemptui, sed familiariter ac benigne tales suscipere, tenere, ac dimittere curate; nequaquam vos meliores arbitrantes ceteris ejusdem fidei et vitæ consortibus. Cum illis autem, qui ab unitate Catholicæ pacis, vel Pascha non suo tempore celebrando, vel perverse vivendo, aberrant, vobis sit nulla communio. Sciatis quoque et memoria retineatis, quia si vos unum e duobus adversis eligere necessitas coegerit, multo plus eligo, ut eruentes de tumulo tollentesque vobiscum mea ossa recedatis ab his locis, et ubicumque Deus providerit incolæ maneatis, quam ut ulla ratione consentientes iniquitati schismaticorum jugo colla subdatis. Catholica Patrum statuta diligentissime discere atque observare contendite; ea quoque, quæ per meum ministerium vobis Divina pietas instituta vitæ Regularis dare dignata est, exercete solliciti. Scio enim, quia, etsi quibusdam contemptibilis vixi, post meum tamen obitum apertius qualis fuerim, et quam mea doctrina non sit contemnenda videbitis.”

‘Hæc et his similia vir Domini per intervalla locutus, quia vis, ut diximus, infirmitatis possibilitatem loquendi ademerat, quietum exspectatione futuræ beatitudinis diem duxit ad vesperam, cui etiam pervigilem quietus in precibus continuavit et noctem. At ubi consuetum nocturnæ orationis tempus aderat, acceptis a me sacramentis salutaribus, exitum suum, quem jam venisse cognovit, Dominici corporis et sanguinis communione munivit; atque elevatis ad cœlum oculis, extensisque in altum manibus, intentam supernis laudibus animam ad gaudia regni cœlestis emisit.

CAP. XL.—

QUOMODO JUXTA PROPHETIAM PSALMI, QUEM, EO MORIENTE, CANTAVERANT, LINDISFARNENSES SINT IMPUGNATI, SED, DOMINO JUVANTE, ITERUM PROTECTI.

‘At ego statim egressus, nunciavi obitum ejus fratribus, qui et ipsi noctem vigilando atque orando transegerant, et tunc forte sub ordine nocturnæ laudis dicebant Psalmum quinquagesimum nonum, cujus initium est, “Deus, repulisti nos et destruxisti nos; iratus es, et misertus es nobis.” Nec mora, currens unus ex eis accendit duas candelas; et utraque tenens manu ascendit eminentiorem locum, ad ostendendum fratribus, qui in Lindisfarnensi monasterio manebant, quia sancta illa anima jam migrasset ad Dominum; tale namque inter se signum sanctissimi ejus obitus condixerant. Quod cum videret frater, qui in specula Lindisfarnensis insulæ longe de contra eventus ejusdem pervigil exspectaverat horam, cucurrit citius ad ecclesiam, ubi collectus omnis fratrum cœtus nocturnæ psalmodiæ solemnia celebrabat; contigitque ut ipsi quoque, intrante illo, præfatum canerent Psalmum. Quod superna dispensatione procuratum, rerum exitus ostendit. Siquidem sepulto viro Dei, tanta ecclesiam illam tentationis aura concussit, ut plures e fratribus loco magis cedere, quam talibus vellent interesse periculis.

‘Attamen post annum ordinato in episcopatum Eadberto, magnarum virtutum viro et in Scripturis nobiliter erudito, maximeque eleemosynarum operibus dedito, fugatis perturbationum procellis, ut Scripturæ verbis loquar, Ædificavit Hierusalem, id est, visionem pacis, Dominus, et dispersiones Israel congregavit. Sanavit contritos corde, et alligavit contritiones eorum; ut palam daretur intelligi quid significaverit psalmus, cognita beati viri morte, cantatus; quia, videlicet, post ejus obitum repellendi ac destruendi essent cives ejus, sed post ostensionem iræ minantis cœlesti protinus miseratione refovendi. Cujus sequentia quoque psalmi eidem sensui concordare, qui retractat intelligit. Impositum autem navi corpus venerabile patris, ad insulam Lindisfarnensium retulimus; quod magno occurrentium agmine chorisque canentium susceptum est, atque in ecclesia beati Apostoli Petri in dextera parte altaris petrino in sarcophago repositum.’

CAP. XLI.—

QUOMODO PUER DÆMONIACUS SIT HUMO, CUI LAVACRUM CORPORIS EJUS INFUSUM EST, IN AQUAM MISSA SANCTUS.

Sed nec defuncto ac tumulato Christi famulo, signa sanitatum, quæ vivens exercuerat, cessare potuerunt. Contigit namque puerum quendam in territorio Lindisfarnensium, atrocissimo dæmone vexari, ita ut sensu rationis funditus amisso clamaret, ejularet, et vel sua membra, vel quicquid attingere posset, morsibus dilaniare niteretur. Missus est ad energumenum presbyter de monasterio; qui cum solitus fuisset per exorcismi gratiam immundos fugare spiritus, huic tamen obsesso prodesse nil prorsus valebat; unde dedit consilium patri illius, ut impositum carro puerum ad monasterium deferret, atque ad reliquias beatorum martyrum, quæ ibi sunt, Dominum pro illo precaretur. Fecit, ut monuerat; sed noluere sancti Dei martyres ei petitam reddere sanitatem, ut quam celsum inter se locum Cuthbertus haberet, ostenderent. Cum ergo insanus ululando, ingemiscendo, et frendendo dentibus nimio cunctorum visus et auditus horrore concuteret, nec esset, qui aliquod remedii genus excogitare quivisset, tum ecce, quidam de presbyteris edoctus in spiritu per opitulationem beati patris Cuthberti illum posse sanari, venit clanculo ad locum, ubi noverat effusam fuisse aquam, qua corpus ejus defunctum fuerat lotum, tollensque inde modicam humi particulam immisit in aquam; quam deferens ad patientem, infudit in ore ejus, quo horribiliter hiante voces diras ac flebiles emittebat. Statim autem ut attigit aquam, continuit clamores, clausit os, clausit et oculos qui sanguinei et furibundi patebant, caput et corpus totum reclinavit in requiem. Qui etiam placido sopore noctem transegit, et mane de somno simul et vesania consurgens, liberatum se a dæmonio, quo premebatur, beati Cuthberti meritis et intercessione cognovit. Mirandum et bonis omnibus delectabile spectaculum, cum videres filium cum patre sospitem loca sancta circuire, ac sanctorum auxilio gratias sanissima mente referre, qui pridie præ insania mentis nec seipsum quis esset, vel ubi esset, poterat agnoscere. Qui ubi tota fratrum caterva adstante, vidente et congratulante, ad reliquias martyrum genibus flexis dedit laudem Deo Domino et Salvatori nostro Jesu Christo, jam et ab hostis verbere liberatus, et in fide firmior quam fuerat effectus, ad propria rediit. Ostenditur usque hodie fossa illa, cui memorabile infusum est lavacrum, quadrato schemate facta, ligno undique circumdata et lapillis intus impleta; est autem juxta ecclesiam, in qua corpus ejus requiescit, ad partem meridianam. Factumque est ex eo tempore, ut plures sanitatum operationes per eosdem lapides, vel eandem terram, Domino donante, fierent.

CAP. XLII.—

QUOMODO CORPUS IPSIUS POST UNDECIM SIT ANNOS SINE CORRUPTIONE REPERTUM.

Volens autem latius monstrare Divina dispensatio, quanta in gloria vir sanctus post mortem viveret, cujus ante mortem vita sublimis crebris etiam miraculorum patebat indiciis, transactis sepulturæ ejus annis undecim, immisit in animo fratrum, ut tollerent ossa illius, quæ, more mortuorum consumto jam et in pulverem redacto corpore reliquo, sicca invenienda rebantur, atque in levi arca recondita, in eodem quidem loco, sed supra pavimentum, dignæ venerationis gratia locarent. Quod dum sibi placuisse Eadberto antistiti suo medio ferme Quadragesimæ tempore referrent, annuit consilio eorum, jussitque, ut in die depositionis ejus, quæ est tertia decima kalendarum Aprilium, hoc facere meminissent. Fecerunt autem ita; et aperientes sepulchrum, invenerunt corpus totum, quasi adhuc viveret, integrum, et flexibilibus artuum compagibus multo dormienti, quam mortuo, similius. Sed et vestimenta omnia, quibus indutum erat, non solum intemerata, verum etiam prisca novitate et claritudine miranda parebant. Quod ubi viderunt fratres, nimio mox timore sunt et tremore perculsi, adeo ut vix aliquid loqui, vix auderent intueri miraculum quod patebat, vix ipsi quid agerent nossent.

Extremam autem indumentorum ejus partem pro ostendendo incorruptionis signo tollentes,—nam quæ carni illius proxima aderant prorsus tangere timebant,—festinarunt referre antistiti quod invenerant; qui tum forte in remotiore a monasterio loco, refluis undique maris fluctibus cincto, solitarius manebat. In hoc etenim semper Quadragesimæ tempus agere, in hoc quadraginta ante Dominicum natale dies in magna continentiæ, orationis, et lacrimarum devotione ducere consueverat. In quo etiam venerabilis prædecessor ejus Cuthbertus, priusquam Farne peteret, sicut et supra docuimus, aliquamdiu secretus Domino militabat. Attulerunt autem et partem indumentorum, quæ corpus sanctum circumdederant. Quæ cum ille et munera gratanter acciperet, et miracula libenter audiret, nam et ipsa indumenta quasi patris adhuc corpori circumdata miro deosculabatur affectu: “Nova,” inquit, “indumenta corpori pro his, quæ tulistis, circumdate, et sic reponite in theca, quam parastis. Scio autem certissime, quia non diu vacuus remanebit locus, qui tanta cœlestis miraculi virtute consecratus est. Et beatus est multum, cui in eo sedem quiescendi Dominus veræ beatitudinis auctor atque largitor concedere dignatur.” Adjecitque mirando, quæ quondam versibus dixi, et ait,

• “Quis Domini expediet cœlestia munera dictis,
• Vel paradisiacas quæ capit auris opes?
• Dum pius, infesti disrupto pondere leti,
• Vivere siderea semper in arce dabit;
• Mortua nunc tanto qui membra decorat honore,
• Pulchraque perpetuæ pignora præstat opis.
• Quamque beata domus, sub tanto quæ hospite fulges,
• Nescia quæ leti, lumine læta micas!
• Nec tibi difficile, Omnipotens, mandare sub arvo,
• Ne depasta voret funera labes edax;
• Qui triduo servas ceti sub viscere vatem,
• Lucis iter pandens mortis ab ore tuo;
• Qui ignibus in mediis insontia membra tueris,
• Ne Hebræum noceat Chaldea flamma decus.
• Dena quater renovas per frigora plebis amictum
• Quæ variam fugiens, invia servat, humum.
• Qui rediviva levem formas in membra favillam,
• Cum tremet angelicis mundus ab axe tubis.”

Hæc et hujusmodi plura ubi multis cum lacrimis ac magna compunctione pontifex tremente lingua complevit, fecerunt fratres, ut jusserat; et involutum novo amictu corpus levique in theca reconditum, super pavimentum sanctuarii composuerunt.

CAP. XLIII.—

QUOMODO CORPUS EADBERTI EPISCOPI IN TUMULO VIRI DEI PONENTES, SARCOPHAGUM ILLIUS DESUPER POSUERINT.

INTEREA Deo dilectus antistes Eadbertus morbo corripitur acerbo, et crescente per dies multumque ingravescente ardore languoris, non multo post, id est, pridie nonas Maias, etiam ipse migravit ad Dominum; impetrato ab eo munere, quod diligentissime petierat, videlicet, ut non repentina morte, sed longa excoctus ægritudine, transiret e corpore. Cujus corpus in sepulcro beati patris Cuthberti ponentes, apposuerunt desuper arcam, in qua incorrupta ejusdem patris membra locaverant; ubi nunc usque, si petentium fides exigat, miraculorum signa fieri non desinunt. Sed et indumenta, quæ sanctissimum corpus ejus, vel vivum, vel sepultum, vestierant, a gratia curandi non vacant.

CAP. XLIV.—

QUALITER ÆGROTUS AD TUMBAM EJUS SIT ORANDO CURATUS.

DENIQUE adveniens transmarinis e partibus clericus quidam reverendissimi et sanctissimi Wilbrordi Clementis Fresonum gentis episcopi, dum aliquot dies ibidem hospes moraretur, decidit in infirmitatem gravissimam, ita ut, invalescente per longum tempus molestia, jam desperatus jaceret. Qui cum victus dolore videretur sibi nec mori, nec vivere, posse, invento salubri consilio, dixit ministro suo, ‘Obsecro perducas me hodie post celebratas missas, adorare ad corpus sacratissimi viri Dei (erat enim dies Dominica); spero per gratiam intercessionis ejus his cruciatibus eripiar, ut vel sanatus ad præsentem vitam redeam, vel defunctus perveniam ad æternam.’ Fecit ille ut rogaverat, baculoque innitentem ægrotum in ecclesiam non parvo cum labore perduxit. Qui cum ad sepulchrum sanctissimi ac Deo dilecti patris genua curvaret, caput in terram demitteret, pro sua sospitate rogaret, tantas continuo vires suum corpus de incorrupto illius corpore accepisse persensit, ut absque labore ipse ab oratione resurgeret; absque adminiculo vel ministri ducentis, vel baculi sustentantis, ad hospitium rediret. Qui post dies paucos roborata ad integrum virtute, viam quam disposuerat peregit.

CAP. XLV.—

QUOMODO PARALYTICUS SIT PER EJUS CALCEAMENTA SANATUS.

ERAT in monasterio quodam non procul inde posito adolescens, ea, quam Græci paralysin vocant, infirmitate detentus, omni membrorum officio destitutus. Unde abbas ipsius sciens in monasterio Lindisfarnensium medicos esse peritissimos, misit eum illo, rogans ut infirmanti, si quid possent curationis conferrent. Qui cum, suo quoque abbate et episcopo jubentibus, diligenter illi adsisterent, et quicquid nossent erga eum industriæ medicinalis impenderent, nihil omnino proficere valebant; quin potius crescebat quotidie morbus et paulatim in deteriora vergebat, adeo ut, excepto ore, nullum pæne membrum posset loco movere. Cumque a carnalibus medicis diu frustra laborantibus desperatus ac desertus jaceret, confugit ad auxilium Medici cœlestis; qui in veritate petitus, propitius fit omnibus iniquitatibus nostris, et qui sanat omnes languores nostros. Rogavit namque ministrum suum, ut aliquam sibi portionem de incorruptibilibus sacri corporis adferret exuviis, quia crederet per hujus se virtutem ad gratiam sanitatis, Domino largiente, reversurum. Qui, consulto abbate, attulit calceamenta, quæ viri Dei in sepulchro pedes induerant, et ea pedibus dissolutis ægroti circumdedit; siquidem primo a pedibus eum paralysis apprehenderat. Fecit autem hoc noctis initio, cum tempus requiescendi adesset; statimque ille placidum dimissus in soporem, procedente intempestæ noctis silentio, cœpit alternis palpitare pedibus, ut palam qui vigilabant et videbant ministri animadverterent, quia donata per reliquias viri sancti virtute medicandi, sanitas optata a planta pedum in cetera membra esset transitura: at ubi consuetum in monasterio nocturnæ orationis signum insonuit, excitatus sonitu resedit ipse. Nec mora, solidatis interna virtute nervis, artuumque compagibus universis, ac dolore fugato, sanatum se esse intelligens surrexit, et in gratiarum actione Domino omne nocturnæ sive matutinæ psalmodiæ tempus stando persolvit. Mane autem jam facto, processit ad ecclesiam, videntibusque et congratulantibus universis, circuit loca sancta orando, et suo Salvatori sacrificium laudis offerendo. Factumque est ut pulcherrima rerum conversione, is qui dissolutus toto corpore illuc in vehiculo perlatus fuerat, inde strictis firmatisque membris omnibus, domum per se rediret incolumis. Unde meminisse juvat, quia hæc est immutatio dexteræ Excelsi, cujus memoranda ab initio mirabilia mundo fulgere non cessant.

CAP. XLVI.—

QUALITER ANACHORITA FELGELDUS OPERIMENTO PARIETIS EJUS SIT A VULTUS TUMORE MUNDATUS.

Nec prætereundum arbitror quid miraculi cœlestis etiam per reliquias sanctissimi oratorii, in quo pater venerabilis solitarius Domino militare consueverat, Divina pietas ostenderit. Quod tamen utrum meritis ejusdem beati patris Cuthberti, an successoris ejus Ethelwaldi, viri æque Deo dediti, adscribendum sit, internus Arbiter noverit. Neque aliqua ratio vetat utriusque merito factum credi, comitante etiam fide reverendissimi patris Felgeldi; per quem et in quo miraculum ipsum, quod refero, sanationis completum est. Ipse est qui tertius ejusdem loci et militiæ spiritualis heres, hodie major septuagenario in magno vitæ futuræ desiderio terminum præsentis exspectat.

Cum ergo viro Domini Cuthberto ad cœlestia regna translato, Ethelwaldus ejusdem insulæ et monasterii colonus exsistere cœpisset, qui et ipse multos antea per annos in monachica conversatione probatus, rite gradum anachoreticæ sublimitatis ascendebat; reperit quia parietes præfati oratorii, qui tabulis minus diligenter coaptatis erant compositi, longa essent vetustate dissoluti, et separatis ab invicem tabulis, facilem turbinibus præbuissent ingressum. Sed vir venerabilis, qui cœlestis ædificii magis quam terreni decorem quærebat, sumto fæno, vel argilla, vel quicquid hujusmodi materiæ reperisset, stipaverat rimulas, ne quotidianis imbrium sive ventorum injuriis ab orandi retardaretur instantia. Cum hæc igitur Ethelwaldus ingressus locum vidisset, postulavit a frequentantibus se fratribus pelliculam vituli, eamque illo in angulo, quo et ipse et prædecessor ejus Cuthbertus sæpius orans stare vel genuflectere solebat, clavis affixam violentiis procellarum opposuit.

At postquam ipse quoque, expletis ibi duodecim continuis annis, gaudium supernæ beatitudinis intravit, ac tertius locum eundem Felgeldus inhabitare cœpit, placuit reverendissimo Lindisfarnensis ecclesiæ pontifici Eadfrido, dissolutum vetustate oratorium illud a fundamentis restaurare. Quod cum esset opus expletum, et multi devota religione a beato Christi athleta Felgeldo postularent, quatenus aliquam illis particulam de reliquiis sancti ac Deo dilecti patris Cuthberti, sive successoris ejus Ethelwaldi, dare debuisset; visum est illi divisam particulatim memoratam pelliculam petentibus dandam. Sed daturus eam aliis, prius in se ipse, quid hæc virtutis haberet, expertus est. Habebat namque vultum deformi rubore simul et tumore perfusum; cujus quidem futuri in eo languoris et prius, cum adhuc communi inter fratres vita degeret, aspicientibus in facie ejus signa patebant. At cum in solitudine remotus minorem corpori cultum, majorem adhiberet continentiam, et quasi diutino carcere inclusus, rarius vel fotu solis, vel aeris uteretur afflatu, excrevit languor in majus, faciemque totam tumenti ardore replevit. Timens ergo, ne forte magnitudine hujusmodi infirmitatis solitariam deserere vitam, et communem necesse esset conversationem repetere, fideli usus est præsumtione, speravitque se illorum ope curandum, quorum se mansionem tenere et vitam gaudebat imitari. Mittens enim præfatæ partem pelliculæ in aquam, ipsa aqua lavit suam faciem, statimque tumor omnis, qui hanc obsederat, et scabies fœda recessit; juxta quod mihi et primo religiosus quidam presbyter hujus monasterii Girvensis indicavit, qui se vultum illius et prius tumentem ac deformem nosse, et postea mundatum per fenestram manu palpasse, referebat; et ipse postmodum Felgeldus retulit, astruens quia res ita, ut presbyter narraverat, esset expleta, et quod ex eo tempore, cum inclusus per multa annorum curricula maneret, ut prius, immunem ab hujusmodi molestia vultum semper haberet; agente gratia Dei omnipotentis, quæ et in præsenti multos et in futuro omnes cordis et corporis nostri languores sanare consuevit, satiansque in bonis desiderium nostrum, sua nos in perpetuum misericordia et miseratione coronat. Amen.