Econlib

The Library

Other Sites

 Front Page arrow Titles (by Subject) arrow CAP. XXV.—: UT QUÆSTIO SIT MOTA DE TEMPORE PASCHÆ ADVERSUS EOS, QUI DE SCOTIA VENERANT. - The Complete Works of Venerable Bede, 8 vols.

Return to Title Page for The Complete Works of Venerable Bede, 8 vols.

Search this Title:

Also in the Library:

Subject Area: History
Subject Area: Religion

CAP. XXV.—: UT QUÆSTIO SIT MOTA DE TEMPORE PASCHÆ ADVERSUS EOS, QUI DE SCOTIA VENERANT. - Saint Bede, The Complete Works of Venerable Bede, 8 vols. [1843]

Edition used:

The Complete Works of Venerable Bede, in the original Latin, collated with the Manuscripts, and various printed editions, and accompanied by a new English translation of the Historical Works, and a Life of the Author. By the Rev. J.A. Giles (London: Whittaker and Co., 1843). * 8 vols.

Part of: The Complete Works of Venerable Bede, 8 vols.

About Liberty Fund:

Liberty Fund, Inc. is a private, educational foundation established to encourage the study of the ideal of a society of free and responsible individuals.


CAP. XXV.—

UT QUÆSTIO SIT MOTA DE TEMPORE PASCHÆ ADVERSUS EOS, QUI DE SCOTIA VENERANT.

Interea, Aidano episcopo de hac vita sublato, Finanus pro illo gradum episcopatus a Scotis ordinatus ac missus acceperat; qui in insula Lindisfarnensi fecit ecclesiam episcopali sedi congruam, quam tamen, more Scotorum, non de lapide, sed de robore secto, totam composuit atque arundine texit, quam tempore sequenti reverendissimus archiepiscopus Theodorus in honore beati apostoli Petri dedicavit. Sed episcopus loci ipsius Eadbertus, ablata arundine, plumbi laminis eam totam, hoc est, et tectum et ipsos quoque parietes ejus, cooperire curavit.

His temporibus quæstio facta est frequens et magna de observatione Paschæ, confirmantibus eis, qui de Cantia, vel de Galliis, advenerant, quod Scoti Dominicum Paschæ diem contra universalis ecclesiæ morem celebrarent. Erat in his acerrimus veri Paschæ defensor, nomine Ronan, natione quidem Scotus, sed in Galliæ vel Italiæ partibus regulam ecclesiasticæ veritatis edoctus, qui cum Finano confligens multos quidem correxit, vel ad solertiorem veritatis inquisitionem accendit; nequaquam tamen Finanum emendare potuit, quin potius, quod esset homo ferocis animi, acerbiorem castigando et apertum veritatis adversarium reddidit. Observabat autem Jacobus, diaconus quondam (ut supra docuimus) venerabilis archiepiscopi Paulini, verum et Catholicum Pascha, cum omnibus, quos ad correctiorem viam erudire poterat. Observabat et regina Eanfleda cum suis juxta quod in Cantia fieri viderat, habens secum de Cantia presbyterum catholicæ observationis, nomine Romanum; unde nonnunquam contigisse fertur illis temporibus, ut bis in anno uno Pascha celebraretur, et cum rex Pascha Dominicum, solutis jejuniis, faceret, tunc regina cum suis persistens adhuc in jejunio diem Palmarum celebraret. Hæc autem dissonantia Paschalis observantiæ, vivente Aidano, patienter ab omnibus tolerabatur, qui patenter intellexerant, quia etsi Pascha contra morem eorum, qui ipsum miserant, facere non potuit, opera tamen fidei, pietatis, et dilectionis, juxta morem omnibus sanctis consuetum, diligenter exsequi curavit; unde ab omnibus, etiam his, qui de Pascha aliter sentiebant, merito diligebatur, nec solum a mediocribus, verum ab ipsis quoque episcopis, Honorio Cantuariorum, et Felice Orientalium Anglorum, venerationi habitus est.

Defuncto autem Finano, qui post illum fuit, cum Colmanus in episcopatum succederet, et ipse missus a Scotia, gravior de observatione Paschæ necnon et de aliis ecclesiasticæ vitæ disciplinis controversia nata est; unde merito movit hæc quæstio sensus et corda multorum, timentium ne forte, accepto Christianitatis vocabulo, in vacuum currerent, aut cucurrissent. Pervenit et ad ipsas principum aures, Oswii videlicet regis, et filii ejus Alfridi, qui nimirum Oswius a Scotis edoctus ac baptizatus, illorum etiam lingua optime imbutus, nihil melius quam quod illi docuissent autumabat. Porro Alfridus magistrum habens eruditionis Christianæ Wilfridum virum doctissimum, (nam et Romam prius propter doctrinam ecclesiasticam adierat, et apud Dalfinum archiepiscopum Galliarum Lugduni multum temporis egerat, a quo etiam tonsuræ ecclesiasticæ coronam susceperat,) hujus doctrinam omnibus Scotorum traditionibus jure præferendam sciebat; unde ei etiam donaverat monasterium quadraginta familiarum, in loco qui dicitur Inrhypum, quem videlicet locum paulo ante eis, qui Scotos sequebantur, in possessionem monasterii dederat. Sed quia illi postmodum, data sibi optione, magis loco cedere, quam suam mutare consuetudinem, volebant, dedit eum illi, qui dignam loco et doctrinam haberet, et vitam.

Venerat eo tempore Agilbertus, Occidentalium Saxonum episcopus, cujus supra meminimus, amicus Alfridi regis et Wilfridi abbatis, ad provinciam Northanhumbrorum, et apud eos aliquandiu demorabatur; qui etiam Wilfridum, rogatu Alfridi, in præfato suo monasterio presbyterum fecit. Habebat autem secum ipse presbyterum, nomine Agathonem. Mota ergo ibi quæstione de Pascha, vel tonsura, vel aliis rebus ecclesiasticis, dispositum est ut in monasterio, quod dicitur Streaneshalch, quod interpretatur “Sinus Phari,” cui tunc Hilda abbatissa Deo devota femina præfuit, synodus fieri et hæc quæstio terminari deberet. Veneruntque illo reges ambo, pater scilicet et filius; episcopi, Colmanus cum clericis suis de Scotia, Agilbertus cum Agathone et Wilfrido presbyteris. Jacobus et Romanus in horum parte erant; Hilda abbatissa cum suis in parte Scotorum, in qua erat etiam venerabilis episcopus Cedd, jamdudum ordinatus a Scotis, ut supra docuimus, qui et interpres in eo concilio vigilantissimus utriusque partis exstitit.

Primusque rex Oswius, præmissa præfatione, quod oporteret eos, qui una Deo servirent, unam vivendi regulam tenere, nec discrepare in celebratione sacramentorum cœlestium, qui unum omnes in cœlis regnum exspectarent; inquirendum potius, quæ esset verior traditio, et hanc ab omnibus communiter esse sequendam; jussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus et unde originem ducens ille, quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus, “Pascha,” inquit, “hoc, quod agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo celebrasse noscuntur. Quod ne cui contemnendum et reprobandum esse videatur, ipsum est quod beatus Evangelista Joannes, discipulus specialiter Domino dilectus, cum omnibus, quibus præerat, ecclesiis, celebrasse legitur.” Quo hæc et his similia dicente, jussit rex et Agilbertum proferre in medium morem suæ observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilbertus, “Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Wilfridus presbyter, quia unum ambo sapimus cum ceteris, qui hic assident ecclesiasticæ traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quæ sentimus.”

Tunc Wilfridus, jubente rege ut diceret, ita exorsus est. “Pascha, quod facimus,” inquit, “vidimus Romæ, ubi beati Apostoli Petrus et Paulus vixere, docuere, passi sunt et sepulti, ab omnibus celebrari; hoc in Italia, hoc in Gallia, quas discendi vel orandi studio pertransivimus, ab omnibus agi conspeximus; hoc Africam, Asiam, et Ægyptum, Græciam, et omnem orbem, quacunque Christi ecclesia diffusa est, per diversas nationes et linguas, uno ac non diverso temporis ordine gerere comperimus; præter hos tantum, et obstinationis eorum complices, Pictos dico et Britones, cum quibus de duabus ultimis oceani insulis, et his non totis, contra totum orbem stulto labore pugnant.” Cui hæc dicenti respondit Colmanus, “Mirum quare stultum appellare velitis laborem nostrum, in quo tanti apostoli, qui super pectus Domini recumbere dignus fuit, exempla sectamur; cum ipsum sapientissime vixisse omnis mundus noverit.” At Wilfridus, “Absit,” inquit, “ut Joannem stultitiæ reprehendamus, cum scita legis Mosaicæ juxta literam servaret, judaizante adhuc in multis ecclesia, nec subito valentibus apostolis omnem legis observantiam, quæ a Deo instituta est, abdicare. Quomodo simulacra, quæ a dæmonibus inventa sunt, repudiare omnes, qui ad fidem veniunt, necesse est; videlicet, ne scandalum facerent eis, qui inter gentes erant, Judæis. Hinc est enim quod Paulus Timotheum circumcidit, quod hostias in templo immolavit, quod cum Aquila et Priscilla caput Corinthi totondit; ad nihil videlicet utile, nisi ad scandalum vitandum Judæorum. Hinc quod eidem Paulo Jacobus ait, [Act. xxi. 20,] Vides, frater, quot millia sunt in Judæis, qui crediderunt; et omnes hi æmulatores sunt legis. Nec tamen hodie, clarescente per mundum Evangelio, necesse est, imo nec licitum, fidelibus vel circumcidi, vel hostias Deo victimarum offerre carnalium. Itaque Joannes, secundum legis consuetudinem, quarta decima die mensis primi ad vesperam incipiebat celebrationem festi Paschalis, nil curans utrum hæc Sabbato, an alia qualibet feria, proveniret. At vero Petrus, cum Romæ prædicaret, memor quia Dominus prima Sabbati resurrexit a mortuis ac mundo spem resurrectionis contulit, ita Pascha faciendum intellexit, ut secundum consuetudinem ac præcepta legis quartam decimam lunam primi mensis, æque sicut Joannes, orientem ad vesperam semper exspectaret; et, hac exorta, si Dominica dies, quæ tunc prima Sabbati vocabatur, erat mane ventura, in ipsa vespera Pascha Dominicum celebrare incipiebat, quomodo et nos omnes hodie facere solemus. Sin autem Dominica non proximo mane post lunam quartam decimam, sed sexta decima, aut septima decima, aut alia qualibet luna, usque ad vicesimam primam esset ventura, exspectabat eam, et præcedente Sabbato, vespere, sacrosancta Paschæ solennia inchoabat; sicque fiebat, ut Dominica Paschæ dies non nisi a quinta decima luna usque ad vicesimam primam servaretur. Neque hæc evangelica et apostolica traditio legem solvit, sed potius adimplet, in qua observandum Pascha a quarta decima luna primi mensis ad vesperam, usque ad vicesimam primam lunam ejusdem mensis ad vesperam, præceptum est; in quam observantiam imitandam, omnes beati Joannis successores in Asia post obitum ejus, et omnis per orbem ecclesia conversa est. Et hoc esse verum Pascha, hoc solum fidelibus celebrandum, Niceno Concilio non statutum noviter, sed confirmatum est, ut Ecclesiastica docet Historia.

“Unde constat vos, Colmane, neque Joannis, ut autumatis, exempla sectari, neque Petri, cujus traditioni scientes contradicitis, neque legi, neque Evangelio, in observatione vestri Paschæ congruere. Joannes enim, ad legis Mosaicæ decreta tempus Paschale custodiens, nil de prima Sabbati curabat; quod vos non facitis, qui non nisi prima Sabbati Pascha celebratis. Petrus a quinta decima luna usque ad vicesimam primam diem Paschæ Dominicum celebrabat, quod vos non facitis, qui a quarta decima usque ad vicesimam lunam diem Dominicum Paschæ observatis; ita, ut tertia decima luna ad vesperam sæpius Pascha incipiatis, cujus neque lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator Evangelii Dominus in ea, sed in quarta decima, vel vetus pascha manducavit ad vesperam, vel Novi Testamenti sacramenta, in commemorationem suæ passionis, ecclesiæ celebranda tradidit. Item, lunam vicesimam primam, quam lex maxime celebrandam commendavit, a celebratione vestri Paschæ funditus eliminatis; sicque, ut dixi, in celebratione summæ festivitatis neque Joanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio, concordatis.”

His contra Colmanus, “Numquid,” ait, “Anatolius vir sanctus et in præfata Historia Ecclesiastica multum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit, qui a quarta decima usque ad vicesimam Pascha celebrandum scripsit? Numquid reverendissimum patrem nostrum Columbam, et successores ejus viros Deo dilectos, qui eodem modo Pascha fecerunt, divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati cœlestia signa, et virtutum quæ fecerunt miracula, testimonium præbuerunt; quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam, sequi non desisto.”

At Wilfridus, “Constat,” inquit, “Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo, regulam utique veritatis sequens, circulum decem et novem annorum posuit, quem vos aut ignoratis, aut agnitum et a tota Christi ecclesia custoditum pro nihilo contemnitis. Ille sic in Pascha Dominico quartam decimam lunam computavit, ut hanc eadem ipsa die, more Ægyptiorum, quintam decimam lunam ad vesperam esse fateretur. Sic idem vicesimam die Dominico Paschæ annotavit, ut hanc, declinata eadem die, esse vicesimam primam crederet. Cujus regulam distinctionis vos ignorasse probat, quod aliquoties Pascha manifestissime ante plenilunium, id est, in tertia decima luna, facitis. De patre autem vestro Columba et sequacibus ejus, quorum sanctitatem vos imitari, et regulam ac præcepta cœlestibus signis confirmata sequi perhibetis, possum respondere, quia multis in judicio dicentibus Domino, quod in nomine ejus prophetaverint, et dæmonia ejecerint, et virtutes multas fecerint, responsurus sit Dominus, quia nunquam eos noverit. Sed absit, ut de patribus vestris hoc dicam; quia justius multo est de incognitis bonum credere, quam malum. Unde et illos Dei famulos ac Deo dilectos esse non nego, qui simplicitate rustica, sed intentione pia, Deum dilexerunt. Neque illis multum obesse reor talem Paschæ observantiam, quamdiu nullus advenerat, qui eis instituti perfectioris decreta, quæ sequerentur, ostenderet; quos utique credo, si qui tunc ad eos catholicus calculator adveniret, sic ejus monita fuisse secuturos, quomodo ea, quæ noverant ac didicerant, Dei mandata probantur fuisse secuti.

“Tu autem et socii tui, si audita decreta sedis apostolicæ, imo universalis ecclesiæ, et hæc literis sacris confirmata, sequi contemnitis, absque ulla dubitatione peccatis. Etsi enim patres tui sancti fuerunt, numquid universali, quæ per orbem est, ecclesiæ Christi, eorum est paucitas uno de angulo extremæ insulæ præferenda? Et si sanctus erat ac potens virtutibus ille Columba vester, imo et noster, si Christi erat, num præferri potuit beatissimo apostolorum principi, cui Dominus ait, [Matth. xvi. 18,] Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo ecclesiam meam, et portæ inferi non prævalebunt adversus eam, et tibi dabo claves regni cælorum.”

Hæc perorante Wilfrido, dixit rex, “Verene, Colmane, hæc illi Petro dicta sunt a Domino?” Qui ait, “Vere, rex.” At ille, “Habetis,” inquit, “vos proferre aliquid tantæ potestatis vestro Columbæ datum?” At ait ille, “Nihil.” Rursum autem rex, “Si utrique vestrum,” inquit, “in hoc sine ulla controversia consentiunt, quod hæc principaliter Petro dicta, et ei claves regni cœlorum sint datæ a Domino?” Responderunt etiam “Utrique.” At ille ita conclusit, “Et ego vobis dico, quia hic est ostiarius ille, cui ego contradicere nolo; sed in quantum novi vel valeo, hujus cupio in omnibus obedire statutis; ne forte, me adveniente ad fores regni cœlorum, non sit qui reseret, averso illo, qui claves tenere probatur.” Hæc dicente rege, faverunt assidentes quique sive adstantes, majores una cum mediocribus; et abdicata minus perfecta institutione, ad ea, quæ meliora cognoverant, sese transferre festinabant.