The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Primus.
• The Georgics of Virgil. Book I.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Secundus.
• The Georgics of Virgil. Book II.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Tertius.
• The Georgics of Virgil. Book III.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Quartus.
• The Georgics of Virgil. Book IV.

P. VERGILI MARONIS GEORGICON

LIBER QUARTUS.

• Protinus aërii mellis caelestia dona
• Exsequar. Hanc etiam, Maecenas, aspice partem.
• Admiranda tibi levium spectacula rerum,
• Magnanimosque duces totiusque ordine gentis
• Mores et studia et populos et proelia dicam.5
• In tenui labor; at tenuis non gloria, si quem
• Numina laeva sinunt auditque vocatus Apollo.

• Principio sedes apibus statioque petenda,
• Quo neque sit ventis aditus —nam pabula venti
• Ferre domum prohibent—neque oves haedique petulci10
• Floribus insultent, aut errans bucula campo
• Decutiat rorem et surgentes atterat herbas.
• Absint et picti squalentia terga lacerti
• Pinguibus a stabulis, meropesque, aliaeque volucres,
• Et manibus Procne pectus signata cruentis;15
• Omnia nam late vastant ipsasque volantes
• Ore ferunt dulcem nidis inmitibus escam.
• At liquidi fontes et stagna virentia musco
• Adsint, et tenuis fugiens per gramina rivus,
• Palmaque vestibulum aut ingens oleaster inumbret,20
• Ut, cum prima novi ducent examina reges
• Vere suo, ludetque favis emissa iuventus,
• Vicina invitet decedere ripa calori,
• Obviaque hospitiis teneat frondentibus arbos.
• In medium, seu stabit iners seu profluet humor,25
• Transversas salices et grandia coniice saxa,
• Pontibus ut crebris possint consistere et alas
• Pandere ad aestivum solem, si forte morantes
• Sparserit aut praeceps Neptuno inmerserit Eurus.
• Haec circum casiae virides et olentia late30

• Serpylla et graviter spirantis copia thymbrae
• Floreat, inriguumque bibant violaria fontem.
• Ipsa autem, seu corticibus tibi suta cavatis,
• Seu lento fuerint alvaria vimine texta,
• Angustos habeant aditus; nam frigore mella35
• Cogit hiemps, eademque calor liquefacta remittit.
• Utraque vis apibus pariter metuenda; neque illae
• Nequiquam in tectis certatim tenuia cera
• Spiramenta linunt, fucoque et floribus oras
• Explent, collectumque haec ipsa ad munera gluten40
• Et visco et Phrygiae servant pice lentius Idae.
• Saepe etiam effossis, si vera est fama, latebris
• Sub terra fovere larem, penitusque repertae
• Pumicibusque cavis exesaeque arboris antro.
• Tu tamen et levi rimosa cubilia limo45
• Ungue fovens circum et raras superiniice frondes.
• Neu propius tectis taxum sine, neve rubentes
• Ure foco cancros, altae neu crede paludi,
• Aut ubi odor caeni gravis, aut ubi concava pulsu
• Saxa sonant vocisque offensa resultat imago.50

• Quod superest, ubi pulsam hiemem sol aureus egit
• Sub terras caelumque aestiva luce reclusit,
• Illae continuo saltus silvasque peragrant
• Purpureosque metunt flores et flumina libant
• Summa leves. Hinc nescio qua dulcedine laetae55
• Progeniem nidosque fovent, hinc arte recentes
• Excudunt ceras et mella tenacia fingunt.
• Hinc ubi iam emissum caveis ad sidera caeli
• Nare per aestatem liquidam suspexeris agmen
• Obscuramque trahi vento mirabere nubem,60
• Contemplator: aquas dulces et frondea semper
• Tecta petunt. Huc tu iussos adsperge sapores,
• Trita melisphylla et cerinthae ignobile gramen,
• Tinnitusque cie et Matris quate cymbala circum:
• Ipsae consident medicatis sedibus, ipsae65
• Intima more suo sese in cunabula condent

• Sin autem ad pugnam exierint—nam saepe duobus
• Regibus incessit magno discordia motu;
• Continuoque animos volgi et trepidantia bello
• Corda licet longe praesciscere; namque morantes70

• Martius ille aeris rauci canor increpat, et vox
• Auditur fractos sonitus imitata tubarum;
• Tum trepidae inter se coeunt, pennisque coruscant,
• Spiculaque exacuunt rostris aptantque lacertos,
• Et circa regem atque ipsa ad praetoria densae75
• Miscentur, magnisque vocant clamoribus hostem.
• Ergo ubi ver nactae sudum camposque patentes,
• Erumpunt portis: concurritur, aethere in alto
• Fit sonitus, magnum mixtae glomerantur in orbem
• Praecipitesque cadunt; non densior aëre grando,80
• Nec de concussa tantum pluit ilice glandis.
• Ipsi per medias acies insignibus alis
• Ingentes animos angusto in pectore versant,
• Usque adeo obnixi non cedere, dum gravis aut hos
• Aut hos versa fuga victor dare terga subegit.85
• Hi motus animorum atque haec certamina tanta
• Pulveris exigui iactu compressa quiescunt.

• Verum ubi ductores acie revocaveris ambo,
• Deterior qui visus, eum, ne prodigus obsit,
• Dede neci; melior vacua sine regnet in aula.90
• Alter erit maculis auro squalentibus ardens;
• Nam duo sunt genera: hic melior, insignis et ore
• Et rutilis clarus squamis; ille horridus alter
• Desidia, latamque trahens inglorius alvum.
• Ut binae regum facies, ita corpora plebis.95
• Namque aliae turpes horrent, ceu pulvere ab alto
• Cum venit et sicco terram spuit ore viator
• Aridus; elucent aliae et fulgore coruscant,
• Ardentes auro et paribus lita corpora guttis.
• Haec potior suboles; hinc caeli tempore certo100
• Dulcia mella premes, nec tantum dulcia, quantum
• Et liquida et durum Bacchi domitura saporem.

• At cum incerta volant caeloque examina ludunt
• Contemnuntque favos et frigida tecta relinquunt,
• Instabiles animos ludo prohibebis inani.105
• Nec magnus prohibere labor: tu regibus alas
• Eripe; non illis quisquam cunctantibus altum
• Ire iter aut castris audebit vellere signa.
• Invitent croceis halantes floribus horti
• Et custos furum atque avium cum falce saligna110

• Hellespontiaci servet tutela Priapi.
• Ipse thymum pinosque ferens de montibus altis
• Tecta serat late circum, cui talia curae;
• Ipse labore manum duro terat, ipse feraces
• Figat humo plantas et amicos inriget imbres.115

• Atque equidem, extremo ni iam sub fine laborum
• Vela traham et terris festinem advertere proram,
• Forsitan et, pingues hortos quae cura colendi
• Ornaret, canerem, biferique rosaria Paesti,
• Quoque modo potis gauderent intiba rivis120
• Et virides apio ripae, tortusque per herbam
• Cresceret in ventrem cucumis; nec sera comantem
• Narcissum aut flexi tacuissem vimen acanthi,
• Pallentesque hederas et amantes litora myrtos.
• Namque sub Oebaliae memini me turribus altis,125
• Qua niger humectat flaventia culta Galaesus,
• Corycium vidisse senem, cui pauca relicti
• Iugera ruris erant, nec fertilis illa iuvencis,
• Nec pecori opportuna seges, nec commoda Baccho;
• Hic rarum tamen in dumis olus albaque circum130
• Lilia verbenasque premens vescumque papaver,
• Regum aequabat opes animis, seraque revertens
• Nocte domum dapibus mensas onerabat inemptis.
• Primus vere rosam atque autumno carpere poma,
• Et cum tristis hiemps etiamnum frigore saxa135
• Rumperet et glacie cursus frenaret aquarum,
• Ille comam mollis iam tondebat hyacinthi
• Aestatem increpitans seram zephyrosque morantes.
• Ergo apibus fetis idem atque examine multo
• Primus abundare et spumantia cogere pressis140
• Mella favis; illi tiliae atque uberrima pinus;
• Quotque in flore novo pomis se fertilis arbos
• Induerat, totidem autumno matura tenebat.
• Ille etiam seras in versum distulit ulmos
• Eduramque pirum et spinos iam pruna ferentes,145
• Iamque ministrantem platanum potantibus umbras.
• Verum haec ipse equidem spatiis exclusus iniquis
• Praetereo atque aliis post me memoranda relinquo.

• Nunc age, naturas apibus quas Iuppiter ipse
• Addidit, expediam, pro qua mercede canoros150

• Curetum sonitus crepitantiaque aera secutae
• Dictaeo caeli regem pavere sub antro.
• Solae communes natos, consortia tecta
• Urbis habent, magnisque agitant sub legibus aevum,
• Et patriam solae et certos novere penates;155
• Venturaeque hiemis memores aestate laborem
• Experiuntur et in medium quaesita reponunt.
• Namque aliae victu invigilant et foedere pacto
• Exercentur agris; pars intra saepta domorum
• Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten160
• Prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces
• Suspendunt ceras; aliae spem gentis adultos
• Educunt fetus; aliae purissima mella
• Stipant, et liquido distendunt nectare cellas.
• Sunt, quibus ad portas cecidit custodia sorti,165
• Inque vicem speculantur aquas et nubila caeli,
• Aut onera accipiunt venientum, aut agmine facto
• Ignavum fucos pecus a praesepibus arcent.
• Fervet opus, redolentque thymo fragrantia mella.
• Ac veluti lentis Cyclopes fulmina massis170
• Cum properant, alii taurinis follibus auras
• Accipiunt redduntque, alii stridentia tingunt
• Aera lacu; gemit inpositis incudibus Aetna;
• Illi inter sese magna vi bracchia tollunt
• In numerum, versantque tenaci forcipe ferrum:175
• Non aliter, si parva licet componere magnis,
• Cecropias innatus apes amor urguet habendi,
• Munere quamque suo. Grandaevis oppida curae
• Et munire favos et daedala fingere tecta.
• At fessae multa referunt se nocte minores,180
• Crura thymo plenae; pascuntur et arbuta passim
• Et glaucas salices casiamque crocumque rubentem
• Et pinguem tiliam et ferrugineos hyacinthos.
• Omnibus una quies operum, labor omnibus unus.
• Mane ruunt portis; nusquam mora; rursus easdem185
• Vesper ubi e pastu tandem decedere campis
• Admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant;
• Fit sonitus, mussantque oras et limina circum.
• Post, ubi iam thalamis se composuere, siletur
• In noctem, fessosque sopor suus occupat artus.190

• Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt
• Longius, aut credunt caelo adventantibus euris;
• Sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur,
• Excursusque breves temptant, et saepe lapillos,
• Ut cymbae instabiles fluctu iactante saburram,195
• Tollunt; his sese per inania nubila librant.
• Illum adeo placuisse apibus mirabere morem,
• Quod neque concubitu indulgent, nec corpora segnes
• In Venerem solvunt, aut fetus nixibus edunt;
• Verum ipsae e foliis natos, e suavibus herbis200
• Ore legunt, ipsae regem parvosque Quirites
• Sufficiunt, aulasque et cerea regna refigunt.
• Saepe etiam duris errando in cotibus alas
• Attrivere, ultroque animam sub fasce dedere:
• Tantus amor florum et generandi gloria mellis.205
• Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi
• Excipiat—neque enim plus septima ducitur aestas—
• At genus immortale manet, multosque per annos
• Stat fortuna domus, et avi numerantur avorum.
• Praeterea regem non sic Aegyptos et ingens210
• Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes
• Observant. Rege incolumi mens omnibus una est;
• Amisso rupere fidem, constructaque mella
• Diripuere ipsae et crates solvere favorum.
• Ille operum custos, illum admirantur, et omnes215
• Circumstant fremitu denso stipantque frequentes;
• Et saepe attollunt umeris et corpora bello
• Obiectant, pulchramque petunt per volnera mortem.

• His quidam signis atque haec exempla secuti
• Esse apibus partem divinae mentis et haustus220
• Aetherios dixere; deum namque ire per omnes
• Terrasque tractusque maris caelumque profundum;
• Hinc pecudes, armenta, viros, genus omne ferarum,
• Quemque sibi tenues nascentem arcessere vitas;
• Scilicet huc reddi deinde ac resoluta referri225
• Omnia, nec morti esse locum, sed viva volare
• Sideris in numerum atque alto succedere caelo.

• Si quando sedem angustam servataque mella
• Thesauris relines, prius haustu sparsus aquarum
• Ora fove, fumosque manu praetende sequaces.230

• Bis gravidos cogunt fetus, duo tempora messis,
• Taygete simul os terris ostendit honestum
• Plias, et Oceani spretos pede reppulit amnes,
• Aut eadem sidus fugiens ubi Piscis aquosi
• Tristior hibernas caelo descendit in undas.235
• Illis ira modum supra est, laesaeque venenum
• Morsibus inspirant, et spicula caeca relinquunt
• Adfixae venis, animasque in volnere ponunt.
• Sin duram metues hiemem parcesque futuro,
• Contunsosque animos et res miserabere fractas,240
• At suffire thymo cerasque recidere inanes
• Quis dubitet? nam saepe favos ignotus adedit
• Stellio, et lucifugis congesta cubilia blattis,
• Immunisque sedens aliena ad pabula fucus;
• Aut asper crabro inparibus se inmiscuit armis,245
• Aut dirum tiniae genus, aut invisa Minervae
• Laxos in foribus suspendit aranea casses.
• Quo magis exhaustae fuerint, hoc acrius omnes
• Incumbent generis lapsi sarcire ruinas,
• Complebuntque foros et floribus horrea texent.250

• Si vero, quoniam casus apibus quoque nostros
• Vita tulit, tristi languebunt corpora morbo—
• Quod fam non dubiis poteris cognoscere signis:
• Continuo est aegris alius color; horrida voltum
• Deformat macies; tum corpora luce carentum255
• Exportant tectis et tristia funera ducunt;
• Aut illae pedibus connexae ad limina pendent,
• Aut intus clausis cunctantur in aedibus, omnes
• Ignavaeque fame et contracto frigore pigrae;
• Tum sonus auditur gravior, tractimque susurrant,260
• Frigidus ut quondam silvis inmurmurat Auster,
• Ut mare sollicitum stridit refluentibus undis,
• Aestuat ut clausis rapidus fornacibus ignis:—
• Hic iam galbaneos suadebo incendere odores
• Mellaque harundineis inferre canalibus, ultro265
• Hortantem et fessas ad pabula nota vocantem.
• Proderit et tunsum gallae admiscere saporem
• Arentesque rosas, aut igni pinguia multo
• Defruta, vel psithia passos de vite racemos,
• Cecropiumque thymum et grave olentia centaurea.270

• Est etiam flos in pratis, cui nomen amello
• Fecere agricolae, facilis quaerentibus herba;
• Namque uno ingentem tollit de caespite silvam,
• Aureus ipse, sed in foliis, quae plurima circum
• Funduntur, violae sublucet purpura nigrae;275
• Saepe deum nexis ornatae torquibus arae;
• Asper in ore sapor; tonsis in vallibus illum
• Pastores et curva legunt prope flumina Mellae.
• Huius odorato radices incoque Baccho,
• Pabulaque in foribus plenis adpone canistris.280

• Sed si quem proles subito defecerit omnis,
• Nec, genus unde novae stirpis revocetur, habebit,
• Tempus et Arcadii memoranda inventa magistri
• Pandere, quoque modo caesis iam saepe iuvencis
• Insincerus apes tulerit cruor. Altius omnem285
• Expediam prima repetens ab origine famam.
• Nam qua Pellaei gens fortunata Canopi
• Accolit effuso stagnantem flumine Nilum,
• Et circum pictis vehitur sua rura phaselis,
• Quaque pharetratae vicinia Persidis urguet,290
• Et diversa ruens septem discurrit in ora
• Usque coloratis amnis devexus ab Indis,
• Et viridem Aegyptum nigra fecundat harena;
• Omnis in hac certam regio iacit arte salutem.
• Exiguus primum atque ipsos contractus in usus295
• Eligitur locus; hunc angustique imbrice tecti
• Parietibusque premunt artis, et quattuor addunt,
• Quattuor a ventis obliqua luce fenestras.
• Tum vitulus bima curvans iam cornua fronte
• Quaeritur; huic geminae nares et spiritus oris300
• Multa reluctanti obstruitur, plagisque perempto
• Tunsa per integram solvuntur viscera pellem.
• Sic positum in clauso linquunt, et ramea costis
• Subiiciunt fragmenta, thymum casiasque recentes.
• Hoc geritur Zephyris primum inpellentibus undas,305
• Ante novis rubeant quam prata coloribus, ante
• Garrula quam tignis nidum suspendat hirundo.
• Interea teneris tepefactus in ossibus humor
• Aestuat, et visenda modis animalia miris
• Trunca pedum primo, mox et stridentia pennis,310

• Miscentur, tenuemque magis magis aëra carpunt,
• Donec, ut aestivis effusus nubibus imber,
• Erupere, aut ut, nervo pulsante, sagittae,
• Prima leves ineunt si quando proelia Parthi.

• Quis deus hanc, Musae, quis nobis extudit artem?315
• Unde nova ingressus hominum experientia cepit?
• Pastor Aristaeus fugiens Peneia Tempe,
• Amissis, ut fama, apibus morboque fameque,
• Tristis ad extremi sacrum caput adstitit amnis,
• Multa querens, atque hac adfatus voce parentem:320
• “Mater, Cyrene mater, quae gurgitis huius
• Ima tenes, quid me praeclara stirpe deorum—
• Si modo, quem perhibes, pater est Thymbraeus Apollo—
• Invisum fatis genuisti? aut quo tibi nostri
• Pulsus amor? quid me caelum sperare iubebas?325
• En etiam hunc ipsum vitae mortalis honorem,
• Quem mihi vix frugum et pecudum custodia sollers
• Omnia temptanti extuderat, te matre relinquo.
• Quin age et ipsa manu felices erue silvas,
• Fer stabulis inimicum ignem atque interfice messes,330
• Ure sata, et duram in vites molire bipennem,
• Tanta meae si te ceperunt taedia laudis.”

• At mater sonitum thalamo sub fluminis alti
• Sensit. Eam circum Milesia vellera Nymphae
• Carpebant hyali saturo fucata colore,335
• Drymoque Xanthoque Ligeaque Phyllodoceque,
• Caesariem effusae nitidam per candida colla,
• Nesaee Spioque Thaliaque Cymodoceque,
• Cydippeque et flava Lycorias, altera virgo,
• Altera tum primos Lucinae experta labores,340
• Clioque et Beroe soror, Oceanitides ambae,
• Ambae auro, pictis incinctae pellibus ambae,
• Atque Ephyre atque Opis et Asia Deiopea,
• Et tandem positis velox Arethusa sagittis,
• Inter quas curam Clymene narrabat inanem345
• Volcani, Martisque dolos et dulcia furta,
• Aque Chao densos divom numerabat amores.
• Carmine quo captae dum fusis mollia pensa
• Devolvunt, iterum maternas impulit aures
• Luctus Aristaei, vitreisque sedilibus omnes350

• Obstipuere; sed ante alias Arethusa sorores
• Prospiciens summa flavum caput extulit unda,
• Et procul: “O gemitu non frustra exterrita tanto,
• Cyrene soror, ipse tibi, tua maxuma cura,
• Tristis Aristaeus Penei genitoris ad undam355
• Stat lacrimans, et te crudelem nomine dicit.”
• Huic percussa nova mentem formidine mater,
• “Duc, age, duc ad nos; fas illi limina divom
• Tangere” ait. Simul alta iubet discedere late
• Flumina, qua iuvenis gressus inferret. At illum360
• Curvata in montis faciem circumstetit unda,
• Accepitque sinu vasto misitque sub amnem.
• Iamque domum mirans genetricis et humida regna
• Speluncisque lacus clausos lucosque sonantes
• Ibat, et ingenti motu stupefactus aquarum365
• Omnia sub magna labentia flumina terra
• Spectabat diversa locis, Phasimque Lycumque,
• Et caput, unde altus primum se erumpit Enipeus,
• Saxosusque sonans Hypanis, Mysusque Caicus,
• Unde pater Tiberinus, et unde Aniena fluenta,370
• Et gemina auratus taurino cornua voltu
• Eridanus, quo non alius per pinguia culta
• In mare purpureum violentior effluit amnis.
• Postquam est in thalami pendentia pumice tecta
• Perventum, et nati fletus cognovit inanes375
• Cyrene, manibus liquidos dant ordine fontes
• Germanae, tonsisque ferunt mantelia villis;
• Pars epulis onerant mensas, et plena reponunt
• Pocula, Panchaeis adolescunt ignibus arae,
• Et mater, “Cape Maeonii carchesia Bacchi:380
• Oceano libemus” ait. Simul ipsa precatur
• Oceanumque patrem rerum Nymphasque sorores,
• Centum quae silvas, centum quae flumina servant,
• Ter liquido ardentem perfudit nectare Vestam,
• Ter flamma ad summum tecti subiecta reluxit.385
• Omine quo firmans animum sic incipit ipsa:
• “Est in Carpathio Neptuni gurgite vates,
• Caeruleus Proteus, magnum qui piscibus aequor
• Et iuncto bipedum curru metitur equorum.
• Hic nunc Emathiae portus patriamque revisit390

• Pallenen; hunc et Nymphae veneramur et ipse
• Grandaevus Nereus; novit namque omnia vates,
• Quae sint, quae fuerint, quae mox ventura trahantur;
• Quippe ita Neptuno visum est, immania cuius
• Armenta et turpes pascit sub gurgite phocas.395
• Hic tibi, nate, prius vinclis capiendus, ut omnem
• Expediat morbi causam eventusque secundet.
• Nam sine vi non ulla dabit praecepta, neque illum
• Orando flectes; vim duram et vincula capto
• Tende; doli circum haec demum frangentur inanes.400
• Ipsa ego te, medios cum sol accenderit aestus,
• Cum sitiunt herbae, et pecori iam gratior umbra est,
• In secreta senis ducam, quo fessus ab undis
• Se recipit, facile ut somno adgrediare iacentem.
• Verum ubi correptum manibus vinclisque tenebis,405
• Tum variae eludent species atque ora ferarum.
• Fiet enim subito sus horridus, atraque tigris,
• Squamosusque draco, et fulva cervice leaena,
• Aut acrem flammae sonitum dabit atque ita vinclis
• Excidet, aut in aquas tenues dilapsus abibit.410
• Sed quanto ille magis formas se vertet in omnes,
• Tanto, nate, magis contende tenacia vincla,
• Donec talis erit mutato corpore, qualem
• Videris, incepto tegeret cum lumina somno.”
• Haec ait, et liquidum ambrosiae diffundit odorem,415
• Quo totum nati corpus perduxit; at illi
• Dulcis compositis spiravit crinibus aura,
• Atque habilis membris venit vigor. Est specus ingens
• Exesi latere in montis, quo plurima vento
• Cogitur inque sinus scindit sese unda reductos,420
• Deprensis olim statio tutissima nautis;
• Intus se vasti Proteus tegit obiice saxi.
• Hic iuvenem in latebris aversum a lumine Nympha
• Collocat; ipsa procul nebulis obscura resistit.
• Iam rapidus torrens sitientes Sirius Indos425
• Ardebat caelo, et medium sol igneus orbem
• Hauserat; arebant herbae, et cava flumina siccis
• Faucibus ad limum radii tepefacta coquebant:
• Cum Proteus consueta petens e fluctibus antra
• Ibat; eum vasti circum gens humida ponti430

• Exultans rorem late dispergit amarum;
• Sternunt se somno diversae in litore phocae:
• Ipse, velut stabuli custos in montibus olim,
• Vesper ubi e pastu vitulos ad tecta reducit,
• Auditisque lupos acuunt balatibus agni,435
• Considit scopulo medius, numerumque recenset.
• Cuius Aristaeo quoniam est oblata facultas,
• Vix defessa senem passus componere membra,
• Cum clamore ruit magno, manicisque iacentem
• Occupat. Ille suae contra non immemor artis440
• Omnia transformat sese in miracula rerum,
• Ignemque horribilemque feram fluviumque liquentem.
• Verum ubi nulla fugam reperit fallacia, victus
• In sese redit atque hominis tandem ore locutus:
• “Nam quis te, iuvenum confidentissime, nostras445
• Iussit adire domos? quidve hinc petis?” inquit. At ille:
• “Scis, Proteu; scis ipse; neque est te fallere quicquam;
• Sed tu desine velle. Deum praecepta secuti
• Venimus, hinc lassis quaesitum oracula rebus.”
• Tantum effatus. Ad haec vates vi denique multa450
• Ardentes oculos intorsit lumine glauco,
• Et graviter frendens sic fatis ora resolvit:

• “Non te nullius exercent numinis irae;
• Magna luis commissa: tibi has miserabilis Orpheus
• Haudquaquam ob meritum poenas, ni fata resistant,455
• Suscitat, et rapta graviter pro coniuge saevit.
• Illa quidem, dum te fugeret per flumina praeceps,
• Immanem ante pedes hydrum moritura puella
• Servantem ripas alta non vidit in herba.
• At chorus aequalis Dryadum clamore supremos460
• Implerunt montes; flerunt Rhodopeiae arces,
• Altaque Pangaea, et Rhesi Mavortia tellus,
• Atque Getae atque Hebrus et Actias Orithyia.
• Ipse cava solans aegrum testudine amorem
• Te, dulcis coniunx, te solo in litore secum,465
• Te veniente die, te decedente canebat.
• Taenarias etiam fauces, alta ostia Ditis,
• Et caligantem nigra formidine lucum
• Ingressus, manesque adiit regemque tremendum,
• Nesciaque humanis precibus mansuescere corda.470

• At cantu commotae Erebi de sedibus imis
• Umbrae ibant tenues simulacraque luce carentum,
• Quam multa in foliis avium se milia condunt,
• Vesper ubi aut hibernus agit de montibus imber,
• Matres atque viri defunctaque corpora vita475
• Magnanimum heroum, pueri innuptaeque puellae,
• Impositique rogis iuvenes ante ora parentum;
• Quos circum limus niger et deformis harundo
• Cocyti tardaque palus inamabilis unda
• Alligat, et noviens Styx interfusa coercet.480
• Quin ipsae stupuere domus atque intima Leti
• Tartara caeruleosque implexae crinibus angues
• Eumenides, tenuitque inhians tria Cerberus ora,
• Atque Ixionii vento rota constitit orbis.
• Iamque pedem referens casus evaserat omnes,485
• Redditaque Eurydice superas veniebat ad auras
• Pone sequens,—namque hanc dederat Proserpina legem—
• Cum subita incautum dementia cepit amantem,
• Ignoscenda quidem, scirent si ignoscere Manes:
• Restitit, Eurydicenque suam iam luce sub ipsa490
• Immemor heu! victusque animi respexit. Ibi omnis
• Effusus labor, atque immitis rupta tyranni
• Foedera, terque fragor stagnis auditus Avernis.
• Illa ‘Quis et me,’ inquit, ‘miseram et te perdidit, Orpheu,
• Quis tantus furor? En iterum crudelia retro495
• Fata vocant, conditque natantia lumina somnus.
• Iamque vale: feror ingenti circumdata nocte
• Invalidasque tibi tendens, heu non tua, palmas!’
• Dixit, et ex oculis subito, ceu fumus in auras
• Commixtus tenues, fugit diversa, neque illum,500
• Prensantem nequiquam umbras et multa volentem
• Dicere, praeterea vidit, nec portitor Orci
• Amplius obiectam passus transire paludem.
• Quid faceret? quo se rapta bis coniuge ferret?
• Quo fletu Manes, qua numina voce moveret?505
• Illa quidem Stygia nabat iam frigida cumba.
• Septem illum totos perhibent ex ordine menses
• Rupe sub aëria deserti ad Strymonis undam
• Flevisse, et gelidis haec evolvisse sub antris,
• Mulcentem tigris et agentem carmine quercus;510

• Qualis populea maerens philomela sub umbra
• Amissos queritur fetus, quos durus arator
• Observans nido implumes detraxit; at illa
• Flet noctem, ramoque sedens miserabile carmen
• Integrat, et maestis late loca questibus implet.515
• Nulla Venus, non ulli animum flexere hymenaei.
• Solus Hyperboreas glacies Tanaimque nivalem
• Arvaque Rhipaeis numquam viduata pruinis
• Lustrabat, raptam Eurydicen atque inrita Ditis
• Dona querens; spretae Ciconum quo munere matres520
• Inter sacra deum nocturnique orgia Bacchi
• Discerptum latos iuvenem sparsere per agros.
• Tum quoque marmorea caput a cervice revolsum
• Gurgite cum medio portans Oeagrius Hebrus
• Volveret, Eurydicen vox ipsa et frigida lingua525
• ‘Ah miseram Eurydicen!’ anima fugiente vocabat;
• Eurydicen toto referebant flumine ripae.”
• Haec Proteus, et se iactu dedit aequor in altum,
• Quaque dedit, spumantem undam sub vertice torsit.

• At non Cyrene; namque ultro adfata timentem:530
• “Nate, licet tristes animo deponere curas.
• Haec omnis morbi causa, hinc miserabile Nymphae,
• Cum quibus illa choros lucis agitabat in altis,
• Exitium misere apibus. Tu munera supplex
• Tende, petens pacem, et faciles venerare Napaeas;535
• Namque dabunt veniam votis, irasque remittent.
• Sed modus orandi qui sit, prius ordine dicam.
• Quattuor eximios praestanti corpore tauros,
• Qui tibi nunc viridis depascunt summa Lycaei,
• Delige, et intacta totidem cervice iuvencas.540
• Quattuor his aras alta ad delubra dearum
• Constitue, et sacrum iugulis demitte cruorem,
• Corporaque ipsa boum frondoso desere luco.
• Post, ubi nona suos Aurora ostenderit ortus,
• Inferias Orphei Lethaea papavera mittes,545
• Et nigram mactabis ovem, lucumque revisens
• Placatam Eurydicen vitula venerabere caesa.”
• Haud mora; continuo matris praecepta facessit;
• Ad delubra venit, monstratas excitat aras;
• Quattuor eximios praestanti corpore tauros550

• • Ducit, et intacta totidem cervice iuvencas.
  • Post, ubi nona suos Aurora induxerat ortus,
  • Inferias Orphei mittit, lucumque revisit.
  • Hic vero subitum ac dictu mirabile monstrum
  • Aspiciunt, liquefacta boum per viscera toto555
  • Stridere apes utero et ruptis effervere costis
  • Immensasque trahi nubes, iamque arbore summa
  • Confluere et lentis uvam demittere ramis.
• • Haec super arvorum cultu pecorumque canebam
  • Et super arboribus, Caesar dum magnus ad altum560
  • Fulminat Euphraten bello, victorque volentes
  • Per populos dat iura, viamque adfectat Olympo.
  • Illo Vergilium me tempore dulcis alebat
  • Parthenope, studiis florentem ignobilis oti,
  • Carmina qui lusi pastorum, audaxque iuventa,565
  • Tityre, te patulae cecini sub tegmine fagi.