The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Primus.
• The Georgics of Virgil. Book I.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Secundus.
• The Georgics of Virgil. Book II.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Tertius.
• The Georgics of Virgil. Book III.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Quartus.
• The Georgics of Virgil. Book IV.

P. VERGILI MARONIS GEORGICON

LIBER SECUNDUS.

• Hactenus arvorum cultus et sidera caeli;
• Nunc te, Bacche, canam, nec non silvestria tecum
• Virgulta et prolem tarde crescentis olivae.
• Huc, pater o Lenaee; tuis hic omnia plena
• Muneribus, tibi pampineo gravidus autumno5
• Floret ager, spumat plenis vindemia labris;
• Huc, pater o Lenaee, veni, nudataque musto
• Tingue novo mecum direptis crura cothurnis.

• Principio arboribus varia est natura creandis.
• Namque aliae, nullis hominum cogentibus, ipsae10
• Sponte sua veniunt camposque et flumina late
• Curva tenent, ut molle siler, lentaeque genistae,
• Populus et glauca canentia fronde salicta;
• Pars autem posito surgunt de semine, ut altae
• Castaneae, nemorumque Iovi quae maxima frondet15
• Aesculus, atque habitae Graiis oracula quercus.
• Pullulat ab radice aliis densissima silva,
• Ut cerasis ulmisque; etiam Parnasia laurus
• Parva sub ingenti matris se subiicit umbra.
• Hos natura modos primum dedit; his genus omne20
• Silvarum fruticumque viret nemorumque sacrorum.

• Sunt alii, quos ipse via sibi repperit usus.
• Hic plantas tenero abscindens de corpore matrum
• Deposuit sulcis; hic stirpes obruit arvo,
• Quadrifidasque sudes, et acuto robore vallos;25
• Silvarumque aliae pressos propaginis arcus
• Expectant et viva sua plantaria terra;
• Nil radicis egent aliae, summumque putator
• Haud dubitat terrae referens mandare cacumen.
• Quin et caudicibus sectis—mirabile dictu—30

• Truditur e sicco radix oleagina ligno.
• Et saepe alterius ramos impune videmus
• Vertere in alterius, mutatamque insita mala
• Ferre pirum, et prunis lapidosa rubescere corna.

• Quare agite o, proprios generatim discite cultus,35
• Agricolae, fructusque feros mollite colendo,
• Neu segnes iaceant terrae. Iuvat Ismara Baccho
• Conserere, atque olea magnum vestire Taburnum.
• Tuque ades, inceptumque una decurre laborem,
• O decus, o famae merito pars maxima nostrae,40
• Maecenas, pelagoque volans da vela patenti.
• Non ego cuncta meis amplecti versibus opto,
• Non, mihi si linguae centum sint oraque centum,
• Ferrea vox; ades et primi lege litoris oram;
• In manibus terrae: non hic te carmine ficto45
• Atque per ambages et longa exorsa tenebo.

• Sponte sua quae se tollunt in luminis oras,
• Infecunda quidem, sed laeta et fortia surgunt;
• Quippe solo natura subest. Tamen haec quoque, si quis
• Inserat, aut scrobibus mandet mutata subactis,50
• Exuerint silvestrem animum, cultuque frequenti
• In quascumque voles artes haud tarda sequentur.
• Nec non et sterilis quae stirpibus exit ab imis,
• Hoc faciet, vacuos si sit digesta per agros:
• Nunc altae frondes et rami matris opacant55
• Crescentique adimunt fetus, uruntque ferentem.
• Iam, quae seminibus iactis se sustulit arbos,
• Tarda venit, seris factura nepotibus umbram,
• Pomaque degenerant sucos oblita priores,
• Et turpes avibus praedam fert uva racemos.60
• Scilicet omnibus est labor impendendus, et omnes
• Cogendae in sulcum ac multa mercede domandae.
• Sed truncis oleae melius, propagine vites
• Respondent, solido Paphiae de robore myrtus;
• Plantis et durae coryli nascuntur, et ingens65
• Fraxinus, Herculeaeque arbos umbrosa coronae,
• Chaoniique Patris glandes; etiam ardua palma
• Nascitur et casus abies visura marinos.

• Inseritur vero et fetu nucis arbutus horrida,
• Et steriles platani malos gessere valentes;70

• Castaneae fagus, ornusque incanuit albo
• Flore piri, glandemque sues fregere sub ulmis.
• Nec modus inserere atque oculos imponere simplex:
• Nam qua se medio trudunt de cortice gemmae
• Et tenues rumpunt tunicas, angustus in ipso75
• Fit nodo sinus: huc aliena ex arbore germen
• Includunt, udoque docent inolescere libro:
• Aut rursum enodes trunci resecantur, et alte
• Finditur in solidum cuneis via, deinde feraces
• Plantae immittuntur: nec longum tempus, et ingens80
• Exiit ad caelum ramis felicibus arbos,
• Miraturque novas frondes et non sua poma.

• Praeterea genus haud unum, nec fortibus ulmis,
• Nec salici lotoque, neque Idaeis cyparissis,
• Nec pingues unam in faciem nascuntur olivae,85
• Orchades et radii et amara pausia baca,
• Pomaque et Alcinoi silvae, nec surculus idem
• Crustumiis Syriisque piris gravibusque volemis.
• Non eadem arboribus pendet vindemia nostris,
• Quam Methymnaeo carpit de palmite Lesbos;90
• Sunt Thasiae vites, sunt et Mareotides albae,
• Pinguibus hae terris habiles, levioribus illae;
• Et passo Psithia utilior, tenuisque Lageos
• Tentatura pedes olim vincturaque linguam;
• Purpureae preciaeque; et quo te carmine dicam,95
• Rhaetica? Nec cellis ideo contende Falernis.
• Sunt et Aminaeae vites, firmissima vina,
• Tmolius assurgit quibus et rex ipse Phanaeus;
• Argitisque minor, cui non certaverit ulla
• Aut tantum fluere aut totidem durare per annos.100
• Non ego te, dis et mensis accepta secundis,
• Transierim, Rhodia, et tumidis, Bumaste, racemis.
• Sed neque quam multae species, nec nomina quae sint,
• Est numerus: neque enim numero comprendere refert;
• Quem qui scire velit, Libyci velit aequoris idem105
• Discere quam multae Zephyro turbentur arenae,
• Aut ubi navigiis violentior incidit Eurus,
• Nosse quot Ionii veniant ad litora fluctus.

• Nec vero terrae ferre omnes omnia possunt.
• Fluminibus salices crassisque paludibus alni110

• Nascuntur, steriles saxosis montibus orni;
• Litora myrtetis laetissima; denique apertos
• Bacchus amat colles, Aquilonem et frigora taxi.
• Aspice et extremis domitum cultoribus orbem
• Eoasque domos Arabum pictosque Gelonos:115
• Divisae arboribus patriae. Sola India nigrum
• Fert ebenum, solis est turea virga Sabaeis.
• Quid tibi odorato referam sudantia ligno
• Balsamaque et bacas semper frondentis acanthi?
• Quid nemora Aethiopum molli canentia lana,120
• Velleraque ut foliis depectant tenuia Seres;
• Aut quos Oceano propior gerit India lucos,
• Extremi sinus orbis, ubi aëra vincere summum
• Arboris haud ullae iactu potuere sagittae?
• Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris.125
• Media fert tristes sucos tardumque saporem
• Felicis mali, quo non praesentius ullum,
• Pocula si quando saevae infecere novercae,
• Miscueruntque herbas et non innoxia verba,
• Auxilium venit ac membris agit atra venena.130
• Ipsa ingens arbos faciemque simillima lauro;
• Et, si non alium late iactaret odorem,
• Laurus erat: folia haud ullis labentia ventis;
• Flos ad prima tenax; animas et olentia Medi
• Ora fovent illo et senibus medicantur anhelis.135

• Sed neque Medorum silvae, ditissima terra,
• Nec pulcher Ganges atque auro turbidus Hermus
• Laudibus Italiae certent, non Bactra, neque Indi,
• Totaque turiferis Panchaia pinguis arenis.
• Haec loca non tauri spirantes naribus ignem140
• Invertere satis immanis dentibus hydri,
• Nec galeis densisque virum seges horruit hastis;
• Sed gravidae fruges et Bacchi Massicus humor
• Implevere; tenent oleae armentaque laeta.
• Hinc bellator equus campo sese arduus infert;145
• Hinc albi, Clitumne, greges et maxima taurus
• Victima, saepe tuo perfusi flumine sacro,
• Romanos ad templa deum duxere triumphos.
• Hic ver adsiduum atque alienis mensibus aestas:
• Bis gravidae pecudes, bis pomis utilis arbos.150

• At rabidae tigres absunt et saeva leonum
• Semina, nec miseros fallunt aconita legentes,
• Nec rapit immensos orbes per humum, neque tanto
• Squameus in spiram tractu se colligit anguis.
• Adde tot egregias urbes operumque laborem,155
• Tot congesta manu praeruptis oppida saxis,
• Fluminaque antiquos subter labentia muros.
• An mare quod supra memorem, quodque adluit infra?
• Anne lacus tantos?—te, Lari maxime, teque,
• Fluctibus et fremitu adsurgens Benace marino?160
• An memorem portus Lucrinoque addita claustra
• Atque indignatum magnis stridoribus aequor,
• Iulia qua ponto longe sonat unda refuso,
• Tyrrhenusque fretis immittitur aestus Avernis?
• Haec eadem argenti rivos aerisque metalla165
• Ostendit venis atque auro plurima fluxit.
• Haec genus acre virum, Marsos pubemque Sabellam,
• Adsuetumque malo Ligurem, Volscosque verutos
• Extulit; haec Decios, Marios, magnosque Camillos,
• Scipiadas duros bello, et te, maxime Caesar,170
• Qui nunc extremis Asiae iam victor in oris
• Inbellem avertis Romanis arcibus Indum.
• Salve, magna parens frugum, Saturnia tellus,
• Magna virum: tibi res antiquae laudis et artis
• Ingredior, sanctos ausus recludere fontes,175
• Ascraeumque cano Romana per oppida carmen.

• Nunc locus arvorum ingeniis, quae robora cuique,
• Quis color, et quae sit rebus natura ferendis.
• Difficiles primum terrae collesque maligni,
• Tenuis ubi argilla et dumosis calculus arvis,180
• Palladia gaudent silva vivacis olivae.
• Indicio est tractu surgens oleaster eodem
• Plurimus et strati bacis silvestribus agri.
• At quae pinguis humus dulcique uligine laeta,
• Quique frequens herbis et fertilis ubere campus—185
• Qualem saepe cava montis convalle solemus
• Despicere; huc summis liquuntur rupibus amnes
• Felicemque trahunt limum—quique editus Austro
• Et filicem curvis invisam pascit aratris:
• Hic tibi praevalidas olim multoque fluentes190

• Sufficiet Baccho vites, hic fertilis uvae,
• Hic laticis, qualem pateris libamus et auro,
• Inflavit cum pinguis ebur Tyrrhenus ad aras,
• Lancibus et pandis fumantia reddimus exta.
• Sin armenta magis studium vitulosque tueri,195
• Aut ovium fetum, aut urentes culta capellas,
• Saltus et saturi petito longinqua Tarenti,
• Et qualem infelix amisit Mantua campum,
• Pascentem niveos herboso flumine cycnos:
• Non liquidi gregibus fontes, non gramina deerunt;200
• Et quantum longis carpent armenta diebus,
• Exigua tantum gelidus ros nocte reponet.
• Nigra fere et presso pinguis sub vomere terra,
• Et cui putre solum,—namque hoc imitamur arando—
• Optima frumentis: non ullo ex aequore cernes205
• Plura domum tardis decedere plaustra iuvencis;
• Aut unde iratus silvam devexit arator
• Et nemora evertit multos ignava per annos,
• Antiquasque domos avium cum stirpibus imis
• Eruit: illae altum nidis petiere relictis,210
• At rudis enituit impulso vomere campus.
• Nam ieiuna quidem clivosi glarea ruris
• Vix humiles apibus casias roremque ministrat;
• Et tofus scaber et nigris exesa chelydris
• Creta negant alios aeque serpentibus agros215
• Dulcem ferre cibum et curvas praebere latebras.
• Quae tenuem exhalat nebulam fumosque volucres,
• Et bibit humorem et, cum vult, ex se ipsa remittit,
• Quaeque suo semper viridis se gramine vestit,
• Nec scabie et salsa laedit robigine ferrum,220
• Illa tibi laetis intexet vitibus ulmos,
• Illa ferax oleo est, illam experiere colendo
• Et facilem pecori et patientem vomeris unci.
• Talem dives arat Capua et vicina Vesevo
• Ora iugo et vacuis Clanius non aequus Acerris.225
• Nunc quo quamque modo possis cognoscere dicam.
• Rara sit an supra morem si densa requires,—
• Altera frumentis quoniam favet, altera Baccho,
• Densa magis Cereri, rarissima quaeque Lyaeo,—
• Ante locum capies oculis, alteque iubebis230

• In solido puteum demitti, omnemque repones
• Rursus humum, et pedibus summas aequabis arenas.
• Si deerunt, rarum, pecorique et vitibus almis
• Aptius uber erit; sin in sua posse negabunt
• Ire loca et scrobibus superabit terra repletis,235
• Spissus ager: glaebas cunctantes crassaque terga
• Expecta, et validis terram proscinde iuvencis.
• Salsa autem tellus et quae perhibetur amara,
• Frugibus infelix—ea nec mansuescit arando,
• Nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat—240
• Tale dabit specimen: tu spisso vimine qualos
• Colaque prelorum fumosis deripe tectis;
• Huc ager ille malus dulcesque a fontibus undae
• Ad plenum calcentur: aqua eluctabitur omnis
• Scilicet, et grandes ibunt per vimina guttae;245
• At sapor indicium faciet manifestus, et ora
• Tristia temptantum senso torquebit amaror.
• Pinguis item quae sit tellus, hoc denique pacto
• Discimus: haud umquam manibus iactata fatiscit,
• Sed picis in morem ad digitos lentescit habendo.250
• Humida maiores herbas alit, ipsaque iusto
• Laetior. Ah, nimium ne sit mihi fertilis illa,
• Nec se praevalidam primis ostendat aristis!
• Quae gravis est ipso tacitam se pondere prodit,
• Quaeque levis. Promptum est oculis praediscere nigram,255
• Et quis cui color. At sceleratum exquirere frigus
• Difficile est: piceae tantum taxique nocentes
• Interdum aut hederae pandunt vestigia nigrae.

• His animadversis, terram multo ante memento
• Excoquere et magnos scrobibus concidere montes,260
• Ante supinatas Aquiloni ostendere glaebas,
• Quam laetum infodias vitis genus. Optima putri
• Arva solo: id venti curant gelidaeque pruinae
• Et labefacta movens robustus iugera fossor.
• Ac si quos haud ulla viros vigilantia fugit,265
• Ante locum similem exquirunt, ubi prima paretur
• Arboribus seges, et quo mox digesta feratur,
• Mutatam ignorent subito ne semina matrem.
• Quin etiam caeli regionem in cortice signant,
• Ut quo quaeque modo steterit, qua parte calores270

• Austrinos tulerit, quae terga obverterit axi,
• Restituant: adeo in teneris consuescere multum est.
• Collibus an plano melius sit ponere vitem,
• Quaere prius. Si pinguis agros metabere campi.
• Densa sere; in denso non segnior ubere Bacchus;275
• Sin tumulis adclive solum collesque supinos,
• Indulge ordinibus; nec setius omnis in unguem
• Arboribus positis secto via limite quadret.
• Ut saepe ingenti bello cum longa cohortes
• Explicuit legio, et campo stetit agmen aperto,280
• Directaeque acies, ac late fluctuat omnis
• Aere renidenti tellus, necdum horrida miscent
• Proelia, sed dubius mediis Mars errat in armis:
• Omnia sint paribus numeris dimensa viarum;
• Non animum modo uti pascat prospectus inanem,285
• Sed quia non aliter vires dabit omnibus aequas
• Terra, nec in vacuum poterunt se extendere rami.

• Forsitan et scrobibus quae sint fastigia quaeras:
• Ausim vel tenui vitem committere sulco.
• Altior ac penitus terrae defigitur arbos,290
• Aesculus in primis, quae quantum vertice ad auras
• Aetherias, tantum radice in Tartara tendit;
• Ergo non hiemes illam, non flabra neque imbres
• Convellunt: immota manet, multosque nepotes,
• Multa virum volvens durando saecula vincit.295
• Tum fortis late ramos et bracchia pandens
• Huc illuc, media ipsa ingentem sustinet umbram.

• Neve tibi ad solem vergant vineta cadentem;
• Neve inter vites corylum sere; neve flagella
• Summa pete, aut summa defringe ex arbore plantas,—300
• Tantus amor terrae—neu ferro laede retunso
• Semina; neve oleae silvestres insere truncos:
• Nam saepe incautis pastoribus excidit ignis,
• Qui, furtim pingui primum sub cortice tectus,
• Robora comprendit, frondesque elapsus in altas305
• Ingentem caelo sonitum dedit; inde secutus
• Per ramos victor perque alta cacumina regnat,
• Et totum involvit flammis nemus, et ruit atram
• Ad caelum picea crassus caligine nubem,
• Praesertim si tempestas a vertice silvis310

• Incubuit, glomeratque ferens incendia ventus.
• Hoc ubi, non a stirpe valent caesaeque reverti
• Possunt atque ima similes revirescere terra:
• Infelix superat foliis oleaster amaris.

• Nec tibi tam prudens quisquam persuadeat auctor315
• Tellurem Borea rigidam spirante moveri.
• Rura gelu tum claudit hiemps; nec semine iacto
• Concretam patitur radicem affigere terrae.
• Optima vinetis satio, cum vere rubenti
• Candida venit avis longis invisa colubris,320
• Prima vel autumni sub frigora, cum rapidus Sol
• Nondum hiemem contingit equis, iam praeterit aestas.
• Ver adeo frondi nemorum, ver utile silvis;
• Vere tument terrae et genitalia semina poscunt.
• Tum pater omnipotens fecundis imbribus Aether325
• Coniugis in gremium laetae descendit, et omnes
• Magnus alit magno commixtus corpore fetus.
• Avia tum resonant avibus virgulta canoris,
• Et Venerem certis repetunt armenta diebus;
• Parturit almus ager, Zephyrique tepentibus auris330
• Laxant arva sinus; superat tener omnibus humor;
• Inque novos soles audent se germina tuto
• Credere, nec metuit surgentes pampinus Austros
• Aut actum caelo magnis Aquilonibus imbrem,
• Sed trudit gemmas et frondes explicat omnes.335
• Non alios prima crescentis origine mundi
• Inluxisse dies aliumve habuisse tenorem
• Crediderim: ver illud erat, ver magnus agebat
• Orbis, et hibernis parcebant flatibus Euri,
• Cum primae lucem pecudes hausere, virumque340
• Ferrea progenies duris caput extulit arvis,
• Immissaeque ferae silvis et sidera caelo.
• Nec res hunc tenerae possent perferre laborem,
• Si non tanta quies iret frigusque caloremque
• Inter, et exciperet caeli indulgentia terras.345

• Quod superest, quaecumque premes virgulta per agros
• Sparge fimo pingui, et multa memor occule terra,
• Aut lapidem bibulum aut squalentes infode conchas:
• Inter enim labentur aquae, tenuisque subibit
• Halitus, atque animos tollent sata. Iamque reperti,350

• Qui saxo super atque ingentis pondere testae
• Urguerent: hoc effusos munimen ad imbres,
• Hoc, ubi hiulca siti findit Canis aestifer arva.

• Seminibus positis, superest diducere terram
• Saepius ad capita, et duros iactare bidentes,355
• Aut presso exercere solum sub vomere, et ipsa
• Flectere luctantes inter vineta iuvencos;
• Tum leves calamos et rasae hastilia virgae
• Fraxineasque aptare sudes furcasque valentes,
• Viribus eniti quarum et contemnere ventos360
• Adsuescant, summasque sequi tabulata per ulmos.

• Ac dum prima novis adolescit frondibus aetas,
• Parcendum teneris, et dum se laetus ad auras
• Palmes agit laxis per purum immissus habenis,
• Ipsa acie nondum falcis temptanda, sed uncis365
• Carpendae manibus frondes, interque legendae.
• Inde ubi iam validis amplexae stirpibus ulmos
• Exierint, tum stringe comas, tum bracchia tonde:
• Ante reformidant ferrum; tum denique dura
• Exerce imperia, et ramos compesce fluentes.370

• Texendae saepes etiam et pecus omne tenendum,
• Praecipue dum frons tenera imprudensque laborum;
• Cui super indignas hiemes solemque potentem
• Silvestres uri adsidue capreaeque sequaces
• Inludunt, pascuntur oves avidaeque iuvencae.375
• Frigora nec tantum cana concreta pruina
• Aut gravis incumbens scopulis arentibus aestas,
• Quantum illi nocuere greges durique venenum
• Dentis et admorso signata in stirpe cicatrix.
• Non aliam ob culpam Baccho caper omnibus aris380
• Caeditur, et veteres ineunt proscaenia ludi,
• Praemiaque ingeniis pagos et compita circum
• Thesidae posuere, atque inter pocula laeti
• Mollibus in pratis unctos saluere per utres.
• Nec non Ausonii, Troia gens missa, coloni385
• Versibus incomptis ludunt risuque soluto,
• Oraque corticibus sumunt horrenda cavatis,
• Et te, Bacche, vocant per carmina laeta, tibique
• Oscilla ex alta suspendunt mollia pinu.
• Hinc omnis largo pubescit vinea fetu,390

• Complentur vallesque cavae saltusque profundi,
• Et quocumque deus circum caput egit honestum.
• Ergo rite suum Baccho dicemus honorem
• Carminibus patriis, lancesque et liba feremus,
• Et ductus cornu stabit sacer hircus ad aram,395
• Pinguiaque in veribus torrebimus exta colurnis.

• Est etiam ille labor curandis vitibus alter,
• Cui numquam exhausti satis est; namque omne quotannis
• Terque quaterque solum scindendum, glaebaque versis
• Aeternum frangenda bidentibus, omne levandum400
• Fronde nemus. Redit agricolis labor actus in orbem,
• Atque in se sua per vestigia volvitur annus.
• Ac iam olim, seras posuit cum vinea frondes,
• Frigidus et silvis Aquilo decussit honorem,
• Iam tum acer curas venientem extendit in annum405
• Rusticus, et curvo Saturni dente relictam
• Persequitur vitem attondens fingitque putando.
• Primus humum fodito, primus devecta cremato
• Sarmenta, et vallos primus sub tecta referto;
• Postremus metito. Bis vitibus ingruit umbra,410
• Bis segetem densis obducunt sentibus herbae;
• Durus uterque labor: laudato ingentia rura,
• Exiguum colito. Nec non etiam aspera rusci
• Vimina per silvam et ripis fluvialis arundo
• Caeditur, incultique exercet cura salicti.415
• Iam vinctae vites, iam falcem arbusta reponunt,
• Iam canit effectos extremus vinitor antes:
• Sollicitanda tamen tellus, pulvisque movendus,
• Et iam maturis metuendus Iuppiter uvis.

• Contra non ulla est oleis cultura; neque illae420
• Procurvam exspectant falcem rastrosque tenaces,
• Cum semel haeserunt arvis aurasque tulerunt;
• Ipsa satis tellus, cum dente recluditur unco,
• Sufficit humorem et gravidas cum vomere fruges.
• Hoc pinguem et placitam Paci nutritor olivam.425

• Poma quoque, ut primum truncos sensere valentes
• Et vires habuere suas, ad sidera raptim
• Vi propria nituntur opisque haud indiga nostrae.
• Nec minus interea fetu nemus omne gravescit,
• Sanguineisque inculta rubent aviaria bacis.430

• Tondentur cytisi, taedas silva alta ministrat,
• Pascunturque ignes nocturni et lumina fundunt.
• Et dubitant homines serere atque impendere curam?
• Quid maiora sequar? Salices humilesque genistae
• Aut illae pecori frondem aut pastoribus umbram435
• Sufficiunt, saepemque satis et pabula melli.
• Et iuvat undantem buxo spectare Cytorum
• Naryciaeque picis lucos, iuvat arva videre
• Non rastris, hominum non ulli obnoxia curae.
• Ipsae Caucaseo steriles in vertice silvae,440
• Quas animosi Euri adsidue franguntque feruntque,
• Dant alios aliae fetus, dant utile lignum
• Navigiis pinos, domibus cedrumque cupressosque.
• Hinc radios trivere rotis, hinc tympana plaustris
• Agricolae, et pandas ratibus posuere carinas.445
• Viminibus salices, fecundae frondibus ulmi,
• At myrtus validis hastilibus et bona bello
• Cornus; Ituraeos taxi torquentur in arcus.
• Nec tiliae leves aut torno rasile buxum
• Non formam accipiunt ferroque cavantur acuto.450
• Nec non et torrentem undam levis innatat alnus
• Missa Pado; nec non et apes examina condunt
• Corticibusque cavis vitiosaeque ilicis alvo.
• Quid memorandum aeque Baccheia dona tulerunt?
• Bacchus et ad culpam causas dedit; ille furentes455
• Centauros leto domuit, Rhoecumque Pholumque
• Et magno Hylaeum Lapithis cratere minantem.

• O fortunatos nimium, sua si bona norint,
• Agricolas, quibus ipsa procul discordibus armis
• Fundit humo facilem victum iustissima tellus!460
• Si non ingentem foribus domus alta superbis
• Mane salutantum totis vomit aedibus undam,
• Nec varios inhiant pulchra testudine postes,
• Inlusasque auro vestes Ephyreiaque aera,
• Alba neque Assyrio fucatur lana veneno,465
• Nec casia liquidi corrumpitur usus olivi;
• At secura quies et nescia fallere vita,
• Dives opum variarum, at latis otia fundis,
• Speluncae, vivique lacus, at frigida Tempe,
• Mugitusque boum, mollesque sub arbore somni470

• Non absunt; illic saltus ac lustra ferarum,
• Et patiens operum exiguoque adsueta iuventus,
• Sacra deum, sanctique patres: extrema per illos
• Iustitia excedens terris vestigia fecit.

• Me vero primum dulces ante omnia Musae,475
• Quarum sacra fero ingenti percussus amore,
• Accipiant, caelique vias et sidera monstrent,
• Defectus solis varios, lunaeque labores;
• Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant
• Obicibus ruptis rursusque in se ipsa residant,480
• Quid tantum Oceano properent se tinguere soles
• Hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet.
• Sin, has ne possim naturae accedere partes,
• Frigidus obstiterit circum praecordia sanguis,
• Rura mihi et rigui placeant in vallibus amnes;485
• Flumina amem silvasque inglorius. O ubi campi
• Spercheosque et virginibus bacchata Lacaenis
• Taygeta! o qui me gelidis convallibus Haemi
• Sistat, et ingenti ramorum protegat umbra?
• Felix, qui potuit rerum cognoscere causas,490
• Atque metus omnes et inexorabile fatum
• Subiecit pedibus strepitumque Acherontis avari!
• Fortunatus et ille, deos qui novit agrestes,
• Panaque Silvanumque senem Nymphasque sorores.
• Illum non populi fasces, non purpura regum495
• Flexit et infidos agitans discordia fratres,
• Aut coniurato descendens Dacus ab Histro,
• Non res Romanae perituraque regna: neque ille
• Aut doluit miserans inopem aut invidit habenti.
• Quos rami fructus, quos ipsa volentia rura500
• Sponte tulere sua, carpsit, nec ferrea iura
• Insanumque forum aut populi tabularia vidit.
• Sollicitant alii remis freta caeca, ruuntque
• In ferrum, penetrant aulas et limina regum;
• Hic petit exeidiis urbem miserosque penates,505
• Ut gemma bibat et Sarrano dormiat ostro;
• Condit opes alius, defossoque incubat auro;
• Hic stupet attonitus Rostris; hunc plausus hiantem
• Per cuneos geminatus enim plebisque patrumque
• Corripuit; gaudent perfusi sanguine fratrum,510

• Exsilioque domos et dulcia limina mutant,
• Atque alio patriam quaerunt sub sole iacentem.
• Agricola incurvo terram dimovit aratro:
• Hinc anni labor, hinc patriam parvosque penates
• Sustinet, hinc armenta boum meritosque iuvencos.515
• Nec requies, quin aut pomis exuberet annus
• Aut fetu pecorum aut Cerealis mergite culmi,
• Proventuque oneret sulcos atque horrea vincat.
• Venit hiemps: teritur Sicyonia baca trapetis,
• Glande sues laeti redeunt, dant arbuta silvae:520
• Et varios ponit fetus autumnus, et alte
• Mitis in apricis coquitur vindemia saxis.
• Interea dulces pendent circum oscula nati,
• Casta pudicitiam servat domus, ubera vaccae
• Lactea dimittunt, pinguesque in gramine laeto525
• Inter se adversis luctantur cornibus haedi.
• Ipse dies agitat festos, fususque per herbam,
• Ignis ubi in medio et socii cratera coronant,
• Te libans, Lenaee, vocat, pecorisque magistris
• Velocis iaculi certamina ponit in ulmo,530
• Corporaque agresti nudant praedura palaestrae.
• Hanc olim veteres vitam coluere Sabini,
• Hanc Remus et frater, sic fortis Etruria crevit
• Scilicet, et rerum facta est pulcherrima Roma,
• Septemque una sibi muro circumdedit arces.535
• Ante etiam sceptrum Dictaei regis, et ante
• Impia quam caesis gens est epulata iuvencis,
• Aureus hanc vitam in terris Saturnus agebat;
• Necdum etiam audierant inflari classica, necdum
• Impositos duris crepitare incudibus enses.540

• Sed nos immensum spatiis confecimus aequor,
• Et iam tempus equum fumantia solvere colla.