The Online Library of Liberty

A project of Liberty Fund, Inc.

• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Primus.
• The Georgics of Virgil. Book I.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Secundus.
• The Georgics of Virgil. Book II.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Tertius.
• The Georgics of Virgil. Book III.
• P. Vergili Maronis Georgicon Liber Quartus.
• The Georgics of Virgil. Book IV.

The Latin text is based on a collation of Conington’s edition with that of the Pitt Press. The spelling of the former has been generally preferred; but in punctuation the translator has used his own judgment.

P. VERGILI MARONIS GEORGICON

LIBER PRIMUS.

• Quid faciat laetas segetes, quo sidere terram
• Vertere, Maecenas, ulmisque adiungere vites
• Conveniat, quae cura boum, qui cultus habendo
• Sit pecori, apibus quanta experientia parcis,
• Hinc canere incipiam. Vos, o clarissima mundi5
• Lumina, labentem caelo quae ducitis annum;
• Liber et alma Ceres, vestro si munere tellus
• Chaoniam pingui glandem mutavit aristis,
• Poculaque inventis Acheloia miscuit uvis;
• Et vos, agrestum praesentia numina, Fauni,10
• Ferte simul Faunique pedem Dryadesque puellae:
• Munera vestra cano. Tuque o, cui prima frementem
• Fudit equum magno tellus percussa tridenti,
• Neptune; et cultor nemorum, cui pinguia Ceae
• Ter centum nivei tondent dumeta iuvenci;15
• Ipse nemus linquens patrium saltusque Lycaei
• Pan, ovium custos, tua si tibi Maenala curae,
• Adsis, o Tegeaee, favens, oleaeque Minerva
• Inventrix, uncique puer monstrator aratri,
• Et teneram ab radice ferens, Silvane, cupressum;20
• Dique deaeque omnes, studium quibus arva tueri,
• Quique novas alitis non ullo semine fruges,
• Quique satis largum caelo demittitis imbrem;
• Tuque adeo, quem mox quae sint habitura deorum
• Concilia, incertum est—urbesne invisere, Caesar,25
• Terrarumque velis curam, et te maximus orbis
• Auctorem frugum tempestatumque potentem
• Accipiat, cingens materna tempora myrto,
• An deus immensi venias maris ac tua nautae
• Numina sola colant, tibi serviat ultima Thule,30

• Teque sibi generum Tethys emat omnibus undis;
• Anne novum tardis sidus te mensibus addas,
• Qua locus Erigonen inter chelasque sequentes
• Panditur; ipse tibi iam bracchia contrahit ardens
• Scorpius, et caeli iusta plus parte reliquit;35
• Quidquid eris—nam te nec sperant Tartara regem,
• Nec tibi regnandi veniat tam dira cupido;
• Quamvis Elysios miretur Graecia campos
• Nec repetita sequi curet Proserpina matrem—
• Da facilem cursum, atque audacibus adnue coeptis,40
• Ignarosque viae mecum miseratus agrestes
• Ingredere et votis iam nunc adsuesce vocari.

• Vere novo, gelidus canis cum montibus humor
• Liquitur, et Zephyro putris se glaeba resolvit,
• Depresso incipiat iam tum mihi taurus aratro45
• Ingemere, et sulco attritus splendescere vomer.
• Illa seges demum votis respondet avari
• Agricolae, bis quae solem, bis frigora sensit;
• Illius immensae ruperunt horrea messes.
• At prius ignotum ferro quam scindimus aequor,50
• Ventos et varium caeli praediscere morem
• Cura sit, ac patrios cultusque habitusque locorum,
• Et quid quaeque ferat regio, et quid quaeque recuset.
• Hic segetes, illic veniunt felicius uvae;
• Arborei fetus alibi, atque iniussa virescunt55
• Gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores,
• India mittit ebur, molles sua tura Sabaei,
• At Chalybes nudi ferrum, virosaque Pontus
• Castorea, Eliadum palmas Epiros equarum?
• Continuo has leges aeternaque foedera certis60
• Imposuit natura locis, quo tempore primum
• Deucalion vacuum lapides iactavit in orbem,
• Unde homines nati, durum genus. Ergo age, terrae
• Pingue solum primis extemplo a mensibus anni
• Fortes invertant tauri, glaebasque iacentes65
• Pulverulenta coquat maturis solibus aestas;
• At si non fuerit tellus fecunda, sub ipsum
• Arcturum tenui sat erit suspendere sulco:
• Illic, officiant laetis ne frugibus herbae,
• Hic, sterilem exiguus ne deserat humor arenam.70

• Alternis idem tonsas cessare novales,
• Et segnem patiere situ durescere campum;
• Aut ibi flava seres mutato sidere farra,
• Unde prius laetum siliqua quassante legumen
• Aut tenuis fetus viciae tristisque lupini75
• Sustuleris fragiles calamos silvamque sonantem.
• Urit enim lini campum seges, urit avenae,
• Urunt Lethaeo perfusa papavera somno:
• Sed tamen alternis facilis labor; arida tantum
• Ne saturare fimo pingui pudeat sola, neve80
• Effetos cinerem immundum iactare per agros.
• Sic quoque mutatis requiescunt fetibus arva;
• Nec nulla interea est inaratae gratia terrae.
• Saepe etiam steriles incendere profuit agros,
• Atque levem stipulam crepitantibus urere flammis:85
• Sive inde occultas vires et pabula terrae
• Pinguia concipiunt, sive illis omne per ignem
• Excoquitur vitium, atque exsudat inutilis humor,
• Seu plures calor ille vias et caeca relaxat
• Spiramenta, novas veniat qua sucus in herbas;90
• Seu durat magis, et venas adstringit hiantes,
• Ne tenues pluviae, rapidive potentia solis
• Acrior, aut Boreae penetrabile frigus adurat.
• Multum adeo, rastris glaebas qui frangit inertes
• Vimineasque trahit crates, iuvat arva, neque illum95
• Flava Ceres alto nequiquam spectat Olympo;
• Et qui, proscisso quae suscitat aequore terga,
• Rursus in obliquum verso perrumpit aratro,
• Exercetque frequens tellurem, atque imperat arvis.

• Humida solstitia atque hiemes orate serenas,100
• Agricolae: hiberno laetissima pulvere farra,
• Laetus ager; nullo tantum se Mysia cultu
• Iactat, et ipsa suas mirantur Gargara messes.
• Quid dicam, iacto qui semine comminus arva
• Insequitur, cumulosque ruit male pinguis arenae,105
• Deinde satis fluvium inducit rivosque sequentes,
• Et, cum exustus ager morientibus aestuat herbis,
• Ecce supercilio clivosi tramitis undam
• Elicit? Illa cadens raucum per levia murmur
• Saxa ciet, scatebrisque arentia temperat arva.110

• Quid qui, ne gravidis procumbat culmus aristis,
• Luxuriem segetum tenera depascit in herba,
• Cum primum sulcos aequant sata, quique paludis
• Collectum humorem bibula deducit arena,
• Praesertim incertis si mensibus amnis abundans115
• Exit, et obducto late tenet omnia limo,
• Unde cavae tepido sudant humore lacunae?

• Nec tamen, haec cum sint hominumque boumque labores
• Versando terram experti, nihil improbus anser
• Strymoniaeque grues et amaris intuba fibris120
• Officiunt aut umbra nocet. Pater ipse colendi
• Haud facilem esse viam voluit, primusque per artem
• Movit agros, curis acuens mortalia corda,
• Nec torpere gravi passus sua regna veterno.
• Ante Iovem nulli subigebant arva coloni;125
• Ne signare quidem aut partiri limite campum
• Fas erat: in medium quaerebant, ipsaque tellus
• Omnia liberius nullo poscente ferebat.
• Ille malum virus serpentibus addidit atris,
• Praedarique lupos iussit, pontumque moveri,130
• Mellaque decussit foliis, ignemque removit,
• Et passim rivis currentia vina repressit,
• Ut varias usus meditando extunderet artes
• Paullatim, et sulcis frumenti quaereret herbam,
• Ut silicis venis abstrusum excuderet ignem.135
• Tunc alnos primum fluvii sensere cavatas;
• Navita tum stellis numeros et nomina fecit,
• Pleiadas, Hyadas, claramque Lycaonis Arcton;
• Tum laqueis captare feras, et fallere visco
• Inventum, et magnos canibus circumdare saltus;140
• Atque alius latum funda iam verberat amnem,
• Alta petens, pelagoque alius trahit humida lina;
• Tum ferri rigor atque argutae lamina serrae,
• (Nam primi cuneis scindebant fissile lignum)
• Tum variae venere artes. Labor omnia vicit145
• Improbus, et duris urguens in rebus egestas.
• Prima Ceres ferro mortales vertere terram
• Instituit, cum iam glandes atque arbuta sacrae
• Deficerent silvae et victum Dodona negaret.
• Mox et frumentis labor additus, ut mala culmos150

• Esset robigo, segnisque horreret in arvis
• Carduus: intereunt segetes, subit aspera silva,
• Lappaeque tribolique, interque nitentia culta
• Infelix lolium et steriles dominantur avenae.
• Quod nisi et adsiduis herbam insectabere rastris,155
• Et sonitu terrebis aves, et ruris opaci
• Falce premes umbras, votisque vocaveris imbrem,
• Heu magnum alterius frustra spectabis acervum,
• Concussaque famem in silvis solabere quercu.

• Dicendum et, quae sint duris agrestibus arma,160
• Quis sine nec potuere seri nec surgere messes:
• Vomis et inflexi primum grave robur aratri,
• Tardaque Eleusinae matris volventia plaustra,
• Tribulaque traheaeque, et iniquo pondere rastri;
• Virgea praeterea Celeï vilisque supellex,165
• Arbuteae crates et mystica vannus Iacchi.
• Omnia quae multo ante memor provisa repones,
• Si te digna manet divini gloria ruris.
• Continuo in silvis magna vi flexa domatur
• In burim, et curvi formam accipit ulmus aratri.170
• Huic a stirpe pedes temo protentus in octo,
• Binae aures, duplici aptantur dentalia dorso.
• Caeditur et tilia ante iugo levis altaque fagus,
• Stivaque, quae currus a tergo torqueat imos.
• Et suspensa focis explorat robora fumus.174

• Possum multa tibi veterum praecepta referre,
• Ni refugis tenuesque piget cognoscere curas.
• Area cum primis ingenti aequanda cylindro
• Et vertenda manu et creta solidanda tenaci,
• Ne subeant herbae, neu pulvere victa fatiscat,180
• Tum variae inludant pestes: saepe exiguus mus
• Sub terris posuitque domos atque horrea fecit,
• Aut oculis capti fodere cubilia talpae,
• Inventusque cavis bufo, et quae plurima terrae
• Monstra ferunt, populatque ingentem farris acervum185
• Curculio, atque inopi metuens formica senectae.
• Contemplator item, cum se nux plurima silvis
• Induet in florem et ramos curvabit olentes:
• Si superant fetus, pariter frumenta sequentur,
• Magnaque cum magno veniet tritura calore;190

• At si luxuria foliorum exuberat umbra,
• Nequiquam pingues palea teret area culmos.
• Semina vidi equidem multos medicare serentes,
• Et nitro prius et nigra perfundere amurca,
• Grandior ut fetus siliquis fallacibus esset,195
• Et, quamvis igni exiguo, properata maderent.
• Vidi lecta diu et multo spectata labore
• Degenerare tamen, ni vis humana quotannis
• Maxima quaeque manu legeret. Sic omnia fatis
• In peius ruere ac retro sublapsa referri,200
• Non aliter quam qui adverso vix flumine lembum
• Remigiis subigit, si bracchia forte remisit,
• Atque illum in praeceps prono rapit alveus amni.

• Praeterea tam sunt Arcturi sidera nobis
• Haedorumque dies servandi et lucidus Anguis,205
• Quam quibus in patriam ventosa per aequora vectis
• Pontus et ostriferi fauces tentantur Abydi.
• Libra die somnique pares ubi fecerit horas,
• Et medium luci atque umbris iam dividit orbem,
• Exercete, viri, tauros, serite hordea campis210
• Usque sub extremum brumae intractabilis imbrem;
• Nec non et lini segetem et Cereale papaver
• Tempus humo tegere et iamdudum incumbere aratris
• Dum sicca tellure licet, dum nubila pendent.
• Vere fabis satio; tum te quoque, medica, putres215
• Accipiunt sulci, et milio venit annua cura,
• Candidus auratis aperit cum cornibus annum
• Taurus, et adverso cedens Canis occidit astro.
• At si triticeam in messem robustaque farra
• Exercebis humum, solisque instabis aristis,220
• Ante tibi Eoae Atlantides abscondantur,
• Cnosiaque ardentis decedat stella Coronae,
• Debita quam sulcis committas semina, quamque
• Invitae properes anni spem credere terrae.
• Multi ante occasum Maiae coepere; sed illos225
• Expectata seges vanis elusit aristis.
• Si vero viciamque seres vilemque phaselum,
• Nec Pelusiacae curam aspernabere lentis,
• Haud obscura cadens mittet tibi signa Bootes:
• Incipe et ad medias sementem extende pruinas.230

• Idcirco certis dimensum partibus orbem
• Per duodena regit mundi sol aureus astra.
• Quinque tenent caelum zonae: quarum una corusco
• Semper sole rubens et torrida semper ab igni;
• Quam circum extremae dextra laevaque trahuntur235
• Caerulea glacie concretae atque imbribus atris;
• Has inter mediamque duae mortalibus aegris
• Munere concessae divom, et via secta per ambas,
• Obliquus qua se signorum verteret ordo.
• Mundus, ut ad Scythiam Rhipaeasque arduus arces240
• Consurgit, premitur Libyae devexus in austros.
• Hic vertex nobis semper sublimis; at illum
• Sub pedibus Styx atra videt Manesque profundi.
• Maximus hic flexu sinuoso elabitur Anguis
• Circum perque duas in morem fluminis Arctos,245
• Arctos Oceani metuentes aequore tingui.
• Illic, ut perhibent, aut intempesta silet nox
• Semper et obtenta densentur nocte tenebrae;
• Aut redit a nobis Aurora diemque reducit,
• Nosque ubi primus equis Oriens adflavit anhelis,250
• Illic sera rubens accendit lumina Vesper.
• Hinc tempestates dubio praediscere caelo
• Possumus, hinc messisque diem tempusque serendi,
• Et quando infidum remis impellere marmor
• Conveniat, quando armatas deducere classes,255
• Aut tempestivam silvis evertere pinum:
• Nec frustra signorum obitus speculamur et ortus
• Temporibusque parem diversis quattuor annum.

• Frigidus agricolam si quando continet imber,
• Multa, forent quae mox caelo properanda sereno,260
• Maturare datur: durum procudit arator
• Vomeris obtunsi dentem, cavat arbore lintres,
• Aut pecori signum aut numeros impressit acervis.
• Exacuunt alii vallos furcasque bicornes,
• Atque Amerina parant lentae retinacula viti.265
• Nunc facilis rubea texatur fiscina virga;
• Nunc torrete igni fruges, nunc frangite saxo.
• Quippe etiam festis quaedam exercere diebus
• Fas et iura sinunt: rivos deducere nulla
• Relligio vetuit, segeti praetendere saepem,270

• Insidias avibus moliri, incendere vepres,
• Balantumque gregem fluvio mersare salubri.
• Saepe oleo tardi costas agitator aselli
• Vilibus aut onerat pomis, lapidemque revertens
• Incusum aut atrae massam picis urbe reportat.275

• Ipsa dies alios alio dedit ordine Luna
• Felices operum. Quintam fuge: pallidus Orcus
• Eumenidesque satae; tum partu Terra nefando
• Coeumque Iapetumque creat saevumque Typhoea
• Et coniuratos caelum rescindere fratres.280
• Ter sunt conati imponere Pelio Ossam
• Scilicet, atque Ossae frondosum involvere Olympum;
• Ter pater exstructos disiecit fulmine montes.
• Septima post decimam felix et ponere vitem
• Et prensos domitare boves et licia telae285
• Addere. Nona fugae melior, contraria furtis.

• Multa adeo gelida melius se nocte dedere,
• Aut cum sole novo terras irrorat Eous.
• Nocte leves melius stipulae, nocte arida prata
• Tondentur, noctes lentus non deficit humor.290
• Et quidam seros hiberni ad luminis ignes
• Pervigilat, ferroque faces inspicat acuto;
• Interea longum cantu solata laborem
• Arguto coniunx percurrit pectine telas,
• Aut dulcis musti Volcano decoquit humorem295
• Et foliis undam trepidi despumat aheni.
• At rubicunda Ceres medio succiditur aestu,
• Et medio tostas aestu terit area fruges.
• Nudus ara, sere nudus; hiemps ignava colono.
• Frigoribus parto agricolae plerumque fruuntur,300
• Mutuaque inter se laeti convivia curant.
• Invitat genialis hiemps curasque resolvit,
• Ceu pressae cum iam portum tetigere carinae,
• Puppibus et laeti nautae imposuere coronas.
• Sed tamen et quernas glandes tum stringere tempus305
• Et lauri bacas oleamque cruentaque myrta;
• Tum gruibus pedicas et retia ponere cervis,
• Auritosque sequi lepores; tum figere dammas
• Stuppea torquentem Balearis verbera fundae,
• Cum nix alta iacet, glaciem cum flumina trudunt.310

• Quid tempestates autumni et sidera dicam,
• Atque, ubi iam breviorque dies et mollior aestas,
• Quae vigilanda viris? vel cum ruit imbriferum ver,
• Spicea iam campis cum messis inhorruit, et cum
• Frumenta in viridi stipula lactentia turgent?315
• Saepe ego, cum flavis messorem induceret arvis
• Agricola et fragili iam stringeret hordea culmo,
• Omnia ventorum concurrere proelia vidi,
• Quae gravidam late segetem ab radicibus imis
• Sublimem expulsam eruerent, ita turbine nigro320
• Ferret hiemps culmumque levem stipulasque volantes.
• Saepe etiam immensum caelo venit agmen aquarum,
• Et foedam glomerant tempestatem imbribus atris
• Collectae ex alto nubes; ruit arduus aether,
• Et pluvia ingenti sata laeta boumque labores325
• Diluit; implentur fossae et cava flumina crescunt
• Cum sonitu, fervetque fretis spirantibus aequor.
• Ipse Pater media nimborum in nocte corusca
• Fulmina molitur dextra; quo maxima motu
• Terra tremit, fugere ferae, et mortalia corda330
• Per gentes humilis stravit pavor: ille flagranti
• Aut Athon aut Rhodopen aut alta Ceraunia telo
• Deiicit; ingeminant Austri et densissimus imber:
• Nunc nemora ingenti vento, nunc litora plangunt.
• Hoc metuens, caeli menses et sidera serva,335
• Frigida Saturni sese quo stella receptet,
• Quos ignis caelo Cyllenius erret in orbes.
• In primis venerare deos, atque annua magnae
• Sacra refer Cereri laetis operatus in herbis,
• Extremae sub casum hiemis, iam vere sereno.340
• Tum pingues agni et tum mollissma vina,
• Tum somni dulces densaeque in montibus umbrae.
• Cuncta tibi Cererem pubes agrestis adoret;
• Cui tu lacte favos et miti dilue Baccho,
• Terque novas circum felix eat hostia fruges,345
• Omnis quam chorus et socii comitentur ovantes,
• Et Cererem clamore vocent in tecta; neque ante
• Falcem maturis quisquam supponat aristis,
• Quam Cereri torta redimitus tempora quercu
• Det motus incompositos et carmina dicat.350

• Atque haec ut certis possemus discere signis,
• Aestusque pluviasque et agentes frigora ventos,
• Ipse Pater statuit, quid menstrua luna moneret,
• Quo signo caderent Austri, quid saepe videntes
• Agricolae propius stabulis armenta tenerent.355
• Continuo ventis surgentibus aut freta ponti
• Incipiunt agitata tumescere et aridus altis
• Montibus audiri fragor, aut resonantia longe
• Litora misceri et nemorum increbrescere murmur.
• Iam sibi tum curvis male temperat unda carinis,360
• Cum medio celeres revolant ex aequore mergi
• Clamoremque ferunt ad litora, cumque marinae
• In sicco ludunt fulicae, notasque paludes
• Deserit atque altam supra volat ardea nubem.
• Saepe etiam stellas, vento impendente, videbis365
• Praecipites caelo labi, noctisque per umbram
• Flammarum longos a tergo albescere tractus;
• Saepe levem paleam et frondes volitare caducas,
• Aut summa nantes in aqua colludere plumas.
• At Boreae de parte trucis cum fulminat, et cum370
• Eurique Zephyrique tonat domus, omnia plenis
• Rura natant fossis, atque omnis navita ponto
• Humida vela legit. Numquam imprudentibus imber
• Obfuit: aut illum surgentem vallibus imis
• Aëriae fugere grues, aut bucula caelum375
• Suspiciens patulis captavit naribus auras,
• Aut arguta lacus circumvolitavit hirundo,
• Et veterem in limo ranae cecinere querellam.
• Saepius et tectis penetralibus extulit ova
• Angustum formica terens iter, et bibit ingens380
• Arcus, et e pastu decedens agmine magno
• Corvorum increpuit densis exercitus alis.
• Iam variae pelagi volucres, et quae Asia circum
• Dulcibus in stagnis rimantur prata Caystri,
• Certatim largos humeris infundere rores,385
• Nunc caput obiectare fretis, nunc currere in undas
• Et studio incassum videas gestire lavandi.
• Tum cornix plena pluviam vocat improba voce
• Et sola in sicca secum spatiatur arena.
• Ne nocturna quidem carpentes pensa puellae390

• Nescivere hiemem, testa cum ardente viderent
• Scintillare oleum et putres concrescere fungos.

• Nec minus ex imbri soles et aperta serena
• Prospicere et certis poteris cognoscere signis:
• Nam neque tum stellis acies obtunsa videtur,395
• Nec fratris radiis obnoxia surgere Luna,
• Tenuia nec lanae per caelum vellera ferri;
• Non tepidum ad solem pennas in litore pandunt
• Dilectae Thetidi alcyones, non ore solutos
• Immundi meminere sues iactare maniplos.400
• At nebulae magis ima petunt campoque recumbunt,
• Solis et occasum servans de culmine summo
• Nequiquam seros exercet noctua cantus.
• Apparet liquido sublimis in aëre Nisus,
• Et pro purpureo poenas dat Scylla capillo:405
• Quacumque illa levem fugiens secat aethera pennis,
• Ecce inimicus atrox magno stridore per auras
• Insequitur Nisus; qua se fert Nisus ad auras,
• Illa levem fugiens raptim secat aethera pennis.
• Tum liquidas corvi presso ter gutture voces410
• Aut quater ingeminant, et saepe cubilibus altis,
• Nescio qua praeter solitum dulcedine laeti,
• Inter se in foliis strepitant; iuvat imbribus actis
• Progeniem parvam dulcesque revisere nidos:
• Haud equidem credo, quia sit divinitus illis415
• Ingenium aut rerum fato prudentia maior;
• Verum ubi tempestas et caeli mobilis humor
• Mutavere vias et Iuppiter uvidus Austris
• Denset erant quae rara modo, et quae densa relaxat,
• Vertuntur species animorum, et pectora motus420
• Nunc alios, alios dum nubila ventus agebat,
• Concipiunt: hinc ille avium concentus in agris,
• Et laetae pecudes et ovantes gutture corvi.

• Si vero solem ad rapidum lunasque sequentes
• Ordine respicies, numquam te crastina fallet425
• Hora, neque insidiis noctis capiere serenae.
• Luna, revertentes cum primum colligit ignes,
• Si nigrum obscuro comprenderit aëra cornu,
• Maximus agricolis pelagoque parabitur imber:
• At si virgineum suffuderit ore ruborem,430

• Ventus erit; vento semper rubet aurea Phoebe.
• Sin ortu quarto—namque is certissimus auctor—
• Pura neque obtunsis per caelum cornibus ibit,
• Totus et ille dies, et qui nascentur ab illo
• Exactum ad mensem, pluvia ventisque carebunt,435
• Votaque servati solvent in litore nautae
• Glauco et Panopeae et Inoo Melicertae.
• Sol quoque et exoriens et cum se condet in undas,
• Signa dabit; solem certissima signa sequuntur,
• Et quae mane refert et quae surgentibus astris.440
• Ille ubi nascentem maculis variaverit ortum
• Conditus in nubem, medioque refugerit orbe,
• Suspecti tibi sint imbres; namque urguet ab alto
• Arboribusque satisque Notus pecorique sinister.
• Aut ubi sub lucem densa inter nubila sese445
• Diversi rumpent radii, aut ubi pallida surget
• Tithoni croceum linquens Aurora cubile,
• Heu male tum mites defendet pampinus uvas;
• Tam multa in tectis crepitans salit horrida grando.
• Hoc etiam, emenso cum iam decedit Olympo,450
• Profuerit meminisse magis; nam saepe videmus
• Ipsius in vultu varios errare colores,
• Caeruleus pluviam denuntiat, igneus Euros.
• Sin maculae incipient rutilo immiscerier igni,
• Omnia tum pariter vento nimbisque videbis455
• Fervere. Non illa quisquam me nocte per altum
• Ire, neque a terra moneat convellere funem.
• At si, cum referetque diem condetque relatum,
• Lucidus orbis erit, frustra terrebere nimbis,
• Et claro silvas cernes Aquilone moveri.460
• Denique, quid vesper serus vehat, unde serenas
• Ventus agat nubes, quid cogitet humidus Auster,
• Sol tibi signa dabit. Solem quis dicere falsum
• Audeat? Ille etiam caecos instare tumultus
• Saepe monet, fraudemque et operta tumescere bella.465
• Ille etiam exstincto miseratus Caesare Romam,
• Cum caput obscura nitidum ferrugine texit,
• Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem.
• Tempore quamquam illo tellus quoque et aequora ponti,
• Obscenaeque canes importunaeque volucres470

• Signa dabant. Quotiens Cyclopum effervere in agros
• Vidimus undantem ruptis fornacibus Aetnam,
• Flammarumque globos liquefactaque volvere saxa!
• Armorum sonitum toto Germania caelo
• Audiit; insolitis tremuerunt motibus Alpes.475
• Vox quoque per lucos volgo exaudita silentes
• Ingens, et simulacra modis pallentia miris
• Visa sub obscurum noctis, pecudesque locutae,
• Infandum! sistunt amnes terraeque dehiscunt,
• Et maestum illacrimat templis ebur, aeraque sudant.480
• Proluit insano contorquens vertice silvas
• Fluviorum rex Eridanus, camposque per omnes
• Cum stabulis armenta tulit. Nec tempore eodem
• Tristibus aut extis fibrae apparere minaces
• Aut puteis manare cruor cessavit, et altae485
• Per noctem resonare lupis ululantibus urbes.
• Non alias caelo ceciderunt plura sereno
• Fulgura, nec diri totiens arsere cometae.
• Ergo inter sese paribus concurrere telis
• Romanas acies iterum videre Philippi;490
• Nec fuit indignum superis, bis sanguine nostro
• Emathiam et latos Haemi pinguescere campos.
• Scilicet et tempus veniet, cum finibus illis
• Agricola, incurvo terram molitus aratro,
• Exesa inveniet scabra robigine pila,495
• Aut gravibus rastris galeas pulsabit inanes,
• Grandiaque effossis mirabitur ossa sepulchris.
• Di patrii, indigetes, et Romule Vestaque mater,
• Quae Tuscum Tiberim et Romana Palatia servas,
• Hunc saltem everso iuvenem succurrere saeclo500
• Ne prohibete. Satis iam pridem sanguine nostro
• Laomedonteae luimus periuria Troiae:
• Iam pridem nobis caeli te regia, Caesar,
• Invidet, atque hominum queritur curare triumphos,
• Quippe ubi fas versum atque nefas: tot bella per orbem,505
• Tam multae scelerum facies: non ullus aratro
• Dignus honos; squalent abductis arva colonis,
• Et curvae rigidum falces conflantur in ensem.
• Hinc movet Euphrates, illinc Germania bellum;
• Vicinae ruptis inter se legibus urbes510

• Arma ferunt; saevit toto Mars impius orbe;
• Ut cum carceribus sese effudere quadrigae,
• Addunt in spatia, et frustra retinacula tendens
• Fertur equis auriga, neque audit currus habenas.